31.2c
Երեվան
ուրբ, հնս 19
«Արեւելք»ի հարցերուն իրաքահայ բեմադրիչ Արա Եսայեան.
-Կը պատմէ՞ք ձեր մասին:
Ծնած եմ Պաղտատ, երկար տարիներ աշխատած եմ մշակոյթի ոլորտին մէջ։ Փոքր տարիքէս եղած եմ պարի խումբի անդամ եւ հիմնած եմ «Մասիս» պարախումբը, որ աշուղական երգեր եւ հայկական պարեր կը ներկայացնէ, նաեւ՝ իրաքեան պարեր: Եղած եմ պալէի պարող, դերասան, պարադիր նորաձեւ պարերու, մասնակցած եմ, զբաղած եմ հագուստներու ձեւաւորմամբ, եղած եմ բեմի եւ սինեմայի բեմադրիչ, երկար տարիներ Պատանի երկսեռ երիտասարդաց միութեան վարչական եղած, աշխատած եմ տարբեր յաձնախումբերու մէջ, ահագին արուեստի գործեր ունին:
Կարեւոր մասնակցութիւն բերած եմ Պաղտատի մեծ ճանաչում ունեցող «Բաբելոնի փառատօն»ին եւ ներկայացուցած եմ «Շահրայար», «Շահրազատ», «Սինտիպատ», «Կիլկամէշ» օփերաները, որոնք աւելի ուշ ներկայացուցած են արաբական աշխարհի, ինչպէս նաեւ Եւրոպայի եւ Ամերիկաներու մէջ :
Ներկայիս Իրաքի «House of fashion»ի տնօրէնն եմ, որ հագուստի ձեւաւորմամբ զբաղող մշակութային թիւ մէկ գրասենեակն է Պաղտատի մէջ:
Հարկ կը համարեմ նշել, 2013-ին, երբ Պաղտատը հռչակուեցաւ «Արաբական մշակոյթի մայրաքաղաք», ներկայացուցի «Իրաքի իրականութեան օփերեթ»ը, որ ընդունուեցաւ որպէս լաւագոյն արաբական օփերեթ, որուն համար 2014-ին Անգլիայէն մրցանակ ստացայ, որպէս համաշխարհային բեմադրիչ։ Անցեալ տարի եւս օփերեթ մը տուի՝ «Մութանապպի սթրիթ» խորագրով, որ Պաղտատի մէջ նշանաւոր փողոց է, վերջերս ներկայացուցի նաեւ Երեւանի 2800 ամեակին առիթով օփերեթ մը, Երիտասարդաց միութեան բեմին վրայ: Կը յուսամ, որ այդ օփերէթով պիտի ներկայանանք Հայաստան, այդ ուղղութեամբ ջանքեր կը տանինք:
-Ինչպէ՞ս պատահեցաւ, որ սինեմայի աշխարհ մտաք:
Իմ հիմնական մասնագիտութիւնս բեմն է. 2014-ին ուզեցի սինեմայի ճիւղին հետեւիլ, եւ այդպիսով երկրորդ մասնագիտութիւն մը ունեցայ ու դարձայ շարժապատկերի բեմադրիչ
- Որո՞նք են, ձեր բեմադրած գլխաւոր ֆիլմերը։
Իմ ֆիլմերս կարճամեթրաժ են: Ունիմ քանի մը ֆիլմեր, որոնք առաջնութիւն շահած են, անոնցմէ մէկն է «No One»ը, որ կը պատմէ տոքթոր Ռաղուան Մաքքիի մասին, եւ այս նոյն ֆիլմով դարձեալ ուրիշ երկիրներու մէջ մրցումներու պիտի մասնակցիմ, յոյս ունիմ որ ֆիլմը արժանի կը դառնայ մրցանակներու Ունիմ նաեւ երգիծական բնոյթի երկու ֆիլմեր։
-Գիտենք որ ծանր փուլերէ ու տակաւին կ'անցնի Իրաքը: Ինչքանո՞վ եւ ինչպէ՞ս պատերազմը ազդեց ձեր վրայ, ձեր հոգեբանութեն, ձեր աշխարհահայացքին վրայ։
Իրաքի վիճակը հիմա բաւական բարելաւուած է, դէպի լաւ կ'երթանք, սակայն տարիներ առաջ անտանելի դժուար էր Իրաքի մէջ ապրիլը: Այսօր ժողովուրդը աւելի արթուն է, մտերիմ են իրար հետ, կ'ուզեն իրենց երկիրը պահպանել երկրի բազմազանութիւնը, որ ինքնին հարստութիւն է։ Կառավարութիւնն ալ կարեւոր գործունէութիւն կը ծաւալէ իրավիճակը բարելաւելու համար. Անշուշտ Իրաքի մէջ հիմնական մտահոգութիւնը ապահովական է, եւ բոլորին գլխաւոր նպատակն է Իրաքը իր նախապատերազմեան վիճակին վերադարձնել։
Ինչ կը վերաբերի պատերազմի ազդեցութեան, պատերազմը ընդհանրապէս ամէն աշխարհի մէջ, քարուքանդ ընող բան է. Նոյնիսկ, երբ երկու անձերու միջեւ վէճ կ'ըլլայ, վստահ որ երկուքն ալ կը վնասուին, տարակարծութիւնը, որն աւելի ուշ հակամարտութեան կը վերածուի է վնասաբեր է, նոյնիսկ յաղթող կողմին համար։ Ինչ կը վերաբերի արուեստի ոլորտին, բնականաբար այն եւս անմասն չմնաց պատերազմի աւերներէն. Հիմա բարելաւման ժամանակն է, բայց գիտէք, որեւէ արուեստի զարգացում, նիւթական յենարան կը պահանջէ եւ այս առումով որոշ դժուարութիւններ ունինք. Այսօր մեր մշակոյթի նախարարը շատ լաւ աշխատանք կը տանի եւ մեզի նեցուկ կը կանգնի։ Արուեստագէտները, հակառակ բոլոր դժուարութիւններուն կ'աշխատին աշխոյժ պահել ոլորտը, մշակութային ձեռնարկներ, բեմադրութիւններ կ'ընեն, սինեման կ'աշխատի, օփերէթներ կ'ըլլան, բայց նորէն կ'ըսեմ, նիւթականն է որ յենարան պիտի ըլլայ։
Իսկ թէ պատերազմը ինչ տուաւ, պատերազմը տուաւ վնաս, տուաւ գաղթ, պատմական արժէք ներկայացնող հնութիւնները քանդուեցան եւ մեր երկիրը քարուքանդ եղաւ: Իրաքի ժողովուրդը պայքարող ժողովուրդ է, կը փորձէ վերանորոգել իր երկիրը, շինարարական աշխատանքները սկսած են եւ նոյնիսկ արուեստի գործերը սկսած են բարելաւուիլ:
-Գիտենք, որ պատերազմին հետեւանքով իրաքահայութեան թիւը բաւական նուազեցաւ։ Հաշուի առնելով այդ փաստը, արդեօք Իրաքի հայ գաղութը ապագայ ունի՞։
Իրաքահայերէն շատեր գաղթեցին, զանազան երկիրներ՝ Սուրիա, Յորդանան, Ամերիկա, Հոլանտա, Շուէտ եւայլն, նաեւ Հայաստան, բայց ինչպէս գաղթողներ կան, կան նաեւ մինչեւ այսօր Իրաքին կառչած մնացող հայեր, որոնք կը սիրեն Իրաքը, մնացին հոս եւ կը շարունակեն պայքարիլ, եւ մենք կը շարունակենք պահել մեր մշակոյթը, մեր լեզուն, մեր գաղութը. Այս խօսքիս որպէս ապացոյց պարտիմ ըսել, որ այսօր մասնաւորապէս Պաղտատի մէջ կը շարունակեն գործել մեր միութիւնները, ունինք երիտասարդաց միութիւն, ունինք ՀՄԸՄ, որուն հիմնադիը Պաղտատի մէջ եղած է իմ հայրս՝ Արշակ Եսայեանը, ունինք Տիկնանց մշակութային միութիւն, ՀԲԸՄ եւ բոլորս ալ միասնաբար, համագործակցաբար կ'աշխատինք, սիրով կը պահենք մեր ժողովուրդը: Կ'ուզեմ ըսել, որ հայութիւնը կայ եւ կը մնայ Իրաքի մէջ:
Իսկ գաղթողներու պարագային, պիտի ըսեմ, որ գաղթը, անկախ պատերազմական վիճակէն, ամէն տեղ կայ, ամէն անձ երբ ինքզինք վտանգուած զգայ, կը փորձէ իր զաւակը, իր ընտանիքը ապահովել, մանաւանդ հայերս, որ դառն փորձառութիւն ունեցած ենք ուշադիր ենք։ Ուշադիր ենք, որ նոր արհաւիրքներու զոհ չդառնանք...։
-Ի՞նչ ծրագիրներ ունիք ապագայի հետ կապուած:
Իմ ապագայի ծրագիրներս շատ են, ունիմ 5 գործեր, մէկը սինեմայի ֆիլմ է, որ ես գրած եմ, անունը՝ «Շահպանտար Քաֆէ», որ գոյութիւն ունեցող, 120 տարուան սրճարանի մը մասին է։ Մութանապպի յայտնի փողոցին վրայ գտնուող այս սրճարանը անցեալէն ի վեր, ժամադրավայրը եղած էր Իրաքի մտաւորականութեան եւ ազդեցիկ դէմքերուն։ 2007-ին ահաբեկչական պայթում մը եղաւ եւ այս սրճարանի տիրոջ 5 զաւակները մահացան, ինք դեռ ողջ է եւ մինչեւ օրս կը շարունակէ գործել...։ Իմ գործովս փորձած եմ հանդիսատեսին այս մարդուն կամքի ուժը եւ ապրելու յոյսը ցոյց տալ։ Ունիմ նաեւ մի քանի օփերեթներ, որոնք պիտի ներկայացուին իմ հանդիսատեսի դատին։
-Հայստանի մասին ի՞նչ կը մտածէք:
Հաւանական է, որ այս տարի Երեւան այցելեմ: Երեւակայեցէք, որ մինչեւ օրս ես Հայաստան գալու առիթ չեմ ունեցած։ Տարիներ առաջ, (2000-2001) երբ հայ աշուղական երգի եւ պարի մեծ ելոյթ մը տուինք, Իրաքի մէջ ՀՀ դեսպանը հարցուց, թէ ես Հայաստանի որ թատրոնին մէջ մասնագիտացած եմ, երբ ըսի՝ շատ կը ներէք, ես Հայաստան չեն եղած, զարմացաւ, որ ինչպէս այսքան հայկականութիւն կար գործիս մէջ, առանց անգամ Հայաստան եղած ըլլալու, եւ ես բացատրեցի, որ այդ բոլորը իմ կամքիս շնորհիւ էր, որովհետեւ կը հաւատամ, որ որպէս հայ, պէտք է, ոչ միայն սորվիմ երգս ու պարս, այլ սերունդներուն սորվեցնեմ։
Առիթով մը ողորմած Վանուշ Խանամիրեանը ներկայ եղած էր իմ օփերէթիս, ուր ես Սինտիպատը կը մարմնաւորէ եւ ըսաւ, որ ներկայացման սկիզբէն կը մտածէր, որ բեմը ելած Սինտիպատը հայ է:
-Այս բոլորէն անդին, երբեւիցէ մտածած է՞ք Իրաքէն հեռանալու մասին:
Ներկայիս Իրաքէն հեռանալու ծրագիրներ չունիմ, չնայած անոր, որ իմ բոլոր եղբայրներս Իրաքէն վաղուց հեռացած են, բայց ես ճանչցուած անձ եմ Իրաքի մէջ, իմ կերտած պատմութիւնս ունիմ, դժուար է ինծի համար մէկ օրուան մէջ ձգել այդ ամէնը եւ երթալ, նոր կէտէ սկսիլ: Միեւնոյն ատեն ունիմ լաւ շրջապատ, մարդիկ կը յարգեն ինծի, լաւ աչքով կը նային, որովհետեւ կը սիրեն արուեստս, կը գնահատեն հայերուս աշխատանքները. Մենք Իրաքի մէջ շատ արուեստագէտներ, յայտնի անուններ տուած ենք ու այդ պատճառով ալ պէտք է պահենք մեր աւանդը։
