25.42c
Երեվան
ուրբ, հլս 10
Սեպտեմբերի 20-ին Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի «Վաչէ եւ Թամար Մանուկեան» Մատենադարանում, նախագահութեամբ Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ. Ծայրագոյն Պատրիարք եւ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի եւ Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Արամ Ա. Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսի, տեղի ունեցաւ երջանկայիշատակ Տ. Տ. Գարեգին Ա. Յովսէփեան Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսին նուիրուած վաւերագրերի եւ արխիւային նիւթերի երկու ժողովածուների շնորհանդէսը:
Ժողովածուներն ընդգրկում են Հայաստանի Ազգային արխիւում եւ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան արխիւում պահուող վաւերագրերն ու արխիւային նիւթերը: Վաւերագրերի Ա. հատորը տպագրուել է Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի, իսկ Բ. հատորը՝ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսարանի կողմից:
Հանդիսութեանը ներկայ էին Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի եւ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան միաբաններ, ՀՀ Կրթութեան եւ գիտութեան նախարար Լեւոն Մկրտչեանը, Գերագոյն հոգեւոր խորհրդի անդամ, Մեսրոպ Մաշտոցի անուան Մատենադարանի տնօրէնի ժամանակաւոր պաշտօնակատար Վահան Տէր-Ղեւոնդեանը, ԵՊՀ ռեկտոր Արամ Սիմոնեանը, Ազգային արխիւի տնօրէն Ամատունի Վիրաբեանը, Մատենադարանի աշխատակիցներ, գիտնականներ եւ ճեմարանականներ։
Գարեգին Ա. Հայրապետի ծննդեան 150-ամեակի եւ վախճանման 65-րդ տարելիցի ոգեկոչմանը ձօնուած երեկոյթը սկսուեց Տէրունական աղօթքով եւ Մայր Աթոռի Արխիւի տնօրէն Արժանապատիւ Տ. Ասողիկ քահանայ Կարապետեանի բացման խօսքով: «Բնաւ պատահական չէ, այլ աստուածային նախախնամութիւն է, որ մերազնեայ Առաջին հանրապետութեան ազգային հերոսներից մէկի՝ Տ. Տ. Գարեգին Յովսէփեան Կաթողիկոսին նուիրուած պատմական կարեւորութիւն ունեցող այս ժողովածուների լոյս ընծայումն ու ներկայացումը կանխում է Սարդարապատի հերոսամարտի եւ Հայոց պետականութեան վերականգնման 100-ամեայ յոբելեանները: Մեր Հայրենիքը, մեր Ազգն ու մեր Եկեղեցին այսօր էլ եւ ցկատարած աշխարհի կարիք ունեն անձնուրաց ու անձնազոհ զաւակների, պետական այրերի ու հոգեւոր սպասաւորների:
Ամենեւին պատահական չէ, այլ Աստծոյ նախախնամ կամքի համաձայն է, որ մեր Սուրբ Եկեղեցու շնորհազարդ գահակալներից Տ. Տ. Գարեգին Յովսէփեան Կաթողիկոսի այս վաւերագրական ժառանգութիւնը հրատարակւում է համաժամանակ՝ Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնում եւ Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան նստավայր Անթիլիասում», - նշեց Ասողիկ քահանան իր խօսքում։
Այնուհետեւ շնորհանդէսի մասնակիցները դիտեցին Գարեգին Ա Յովսէփեան Կաթողիկոսին նուիրուած ֆիլմը, որից յետոյ ժողովածուների բովանդակութեանը եւ կատարուած աշխատանքին անդրադարձ կատարեց Հայաստանի ազգային արխիւի աշխատակից, պատմ. գիտ. թեկ. Գոհար Աւագեանը, ում ազնիւ աշխատասիրութեամբ պատրաստուել են ներկայացուած արժէքաւոր հրատարակութիւնները:
Այս առիթով խօսքով հանդէս եկաւ նաեւ ՀՀ ԳԱԱ Պատմութեան ինստիտուտի տնօրէն, ակադեմիկոս Աշոտ Մելքոնեանը՝ հանգամանօրէն անդրադառնալով Յովսէփեան Կաթողիկոսի լուսաւոր կերպարին, ժամանակի դժուարին պատմական հանգամանքներում նրա նուիրեալ գործունէութեանը եւ ազգին ու Հայոց Եկեղեցուն մատուցած անգնահատելի ծառայութեանը։ ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ, արուեստագիտութեան դոկտոր, պրոֆէսոր Վիգէն Ղազարեանն իր հերթին խօսեց Գարեգին Ա. Յովսէփեան Կաթողիկոսի գիտական վաստակի մասին:
Հանդիսութեանը Հայաստանի պետական կամերային երգչախմբի (գեղարուեստական ղեկավար եւ դիրիժոր Ռոբերտ Մլքեյեան) կատարմամբ հնչեցին հոգեւոր երգեր, հայ եւ օտար կոմպոզիտորների ստեղծագործութիւններ:
Վերջում Գարեգին Ա. Յովսէփեան Կաթողիկոսի մեծ վաստակի եւ յիշատակի առջեւ իր խոնարհումն արտայայտեց Նորին Սրբութիւն Արամ Ա. Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսը։ «Պատմութեան մէջ մեծութիւններ կան, որոնք լոյս են դառնում, լոյս են մնում պատմութեան յուշերի դիմաց: Պատմութեան մէջ մեծութիւններ կան, որոնք իրենց հոգեմտաւոր ստեղծագործութեամբ վեր են պատմութեան հոգուց: Այսպիսին եղաւ եւ այսպիսին մնաց Գարեգին Յովսէփեանց Կաթողիկոսը։
Հայ լեզուի բազմաշնորհ, բազմավաստակ բառերը տկար են նկարագրելու Գարեգին Յովսէփեանց Կաթողիկոսի կեանքը եւ հոգեմտաւոր վաստակը Սուրբ Էջմիածնից սկսեալ մինչեւ Ռուսաստան, Թիֆլիս, Ամերիկա եւ Անթիլիաս: Հարուստ կեանք ունեցաւ եւ իր կեանքով ու վաստակով հարստացրեց մեր Եկեղեցու ու ժողովրդի կեանքը: Հայաստանն ապրեց նաեւ Հայաստանից դուրս: Հայաստանն իր հետ տարաւ, ուր որ գնաց. Հայաստանն իր ոգիով, իր տագնապներով, իր տեսիլքով, Հայաստանն իր դարերով, իր քարերով, ձեռագրերով, մանրանկարներով: Ճանաչեց, ուսումնասիրեց եւ ապրեց նրանով, ինչ որ ուսումնասիրեց։
․․․Պաշտամունքի հասնող սէր ունեցաւ հայ մշակոյթի նկատմամբ, մեր Եկեղեցու աստուածաբանութիւնը, հաւատքը, ծէսը, մեր ողջ պատմութիւնը դիտեց եւ արժեւորեց հայ մշակոյթի լոյսի տակ, որովհետեւ տեսաւ, վերլուծեց, որ մեր ժողովրդի կեանքում Հայաստանը, հայրենիքը, մշակոյթը, հաւատքը, եկեղեցին սերտօրէն ընդելուզուած են իրար հետ» , - ընդգծեց Արամ Ա․ Կաթողիկոսը՝ խօսելով նուիրեալ հովիւ, յանձնառու ուսուցիչ, հայրենասէր, մտաւորական եւ գիտնական բազմաշնորհ Գարեգին Ա․ Հայրապետի մասին։
Արամ Ա․ Կաթողիկոսը նաեւ անդրադարձաւ Գարեգին Ա Յովսէփեանի հայրապետութեան տարիներին, հաւատքով ու յանձնառութեամբ հայրենիքին ու ժողովրդին այդ հանգամանքի մէջ ծառայելու մղումին՝ շեշտելով․ «Գարեգին Յովսէփեանց եղաւ, մնաց ու կը մնայ մեծութիւն, Հայ Եկեղեցու ճառագայթող մեծութիւններից մէկը»։
Վաւերագրերի շնորհանդէսն ամփոփուեց Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ․ Ծայրագոյն Պատրիարք եւ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի պատգամով։ Հայրապետական սիրով ողջունելով հանդիսութեանը մասնակից հոգեւոր դասին եւ հաւատաւոր հայորդիներին` Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը մասնաւորապէս ասաց. «Մեր Սուրբ Եկեղեցին, որ դարերի հոլովոյթում յաճախ է դիմագրաւել նեղութիւնների, գործել պատմական ու քաղաքական դժուարին պայմաններում, շնորհիւ առաքինազարդ Հայրապետների՝ փառքով է վերհառնել փորձութիւններից ու շարունակել տէրունապատուէր իր առաքելութիւնը: Ահա այսպիսի մեծանուն Կաթողիկոսներից է Գարեգին Ա Յովսէփեանը, ում անունն արձանագրուած է մեր նոր ժամանակների պատմութեան կարեւոր իրադարձութիւնների բարձրակէտում:
«Այր՝ լի շնորհօք եւ զօրութեամբ» (Գործք Զ 8): Նոր Կտակարանի այս խօսքերը ճշմարտապէս բնորոշում են Գարեգին Յովսէփեան Կաթողիկոսին: Նա Քրիստոսի հաւատարիմ ու քաջ զինուոր էր հոգեւոր անդաստանում, միութեան ջատագովն ու իրագործողն էր ներեկեղեցական ասպարէզում, փայլուն միտք էր գիտական աշխարհում, ոգի ու սխրանք էր մարտի դաշտում, մեծ հայ եւ ականաւոր գործիչ ազգային կեանքում: Նա իր հովուական ու առաջնորդական գործունէութեան բոլոր տարիներին հայրական խնամքով, սիրով ու հոգատարութեամբ հովուեց մեր ժողովրդի զաւակներին, պայծառացրեց հաւատքը, յաւելեց ազգասիրութիւնն ու հայրենանուիրումը: Տիրոջ անձնուէր սպասաւորի առաջնորդութեան ներքոյ վերելք ու զարթօնք ապրեց ազգային-եկեղեցական կեանքը Ղրիմի եւ Նոր Նախիջեւանի, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգների հայոց թեմերի:
Մեր ժողովրդի համար օրհասական պահին Քրիստոսի նուիրեալ սպասաւորը դարձաւ ազգի ու հայրենեաց պաշտպանութեան զինուոր, «հովիւ քաջ, որ զանձն իւր դնէ ի վերայ ոչխարաց» (Յովհ. Ժ 11): Սարդարապատում նա յառնեց որպէս նոր Ղեւոնդ Երէց եւ մահապարտների գնդի ու հայոց աշխարհազօրի հետ իր աւանդը բերեց հայրենիքի պաշտպանութեան նուիրական գործին եւ յաղթանակի կերտմանը, որը դարձաւ հիմքը մեր անկախ պետականութեան հաստատման:
Երջանկայիշատակ Գարեգին Յովսէփեանը առաքելութեան ծանրաբեռն վաստակով ընտրուեց Մեծի Տանն Կիլիկոյ Կաթողիկոս, եւ ինչպէս վկայեց Մեր հոգեւոր եղբայր Արամ Ա Կաթողիկոսը, առաւել շէնացրեց Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութիւնը, նուիրական տեսլականներ կեանքի կոչեց, եկեղեցանպաստ ու ազգօգուտ ծրագրեր իրագործեց: Նա նորովի ցոլացրեց Լուսաւորչի տեսիլքի լոյսը Անթիլիասում, միաբանութեան լոյսը՝ տարաձայնութիւնները հարթելու, երկպառակութեան տանող ընթացքները կանխելու, մեր Սուրբ Եկեղեցու եւ ազգի միասնութիւնը հաստատուն պահելու: Եւ խորհրդանշական է, որ այսօր Գարեգին Ա Յովսէփեանի վաւերագրերի ու արխիւային նիւթերի ժողովածուների շնորհանդէսին մասնակցում ենք Արամ Ա․ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսի հետ միասնաբար՝ ի նշան հոգեւոր-եկեղեցական մեր անդաստանում Քրիստոսապատուէր սիրոյ ու միաբանութեան, որի աւանդոյթների ջատագովն ու պաշտպանն է եղել մեծանուն հայորդին:
Երջանկայիշատակ Գարեգին Ա․ Յովսէփեան Կաթողիկոսը եկեղեցական անդաստանում բեղուն ծառայութիւններից զատ մեր ժողովրդին պարգեւեց նաեւ իր գիտական ու գրական գործունէութեան արդիւնքները: Նրա աշխատութիւններն ընդգրկեցին հայագիտութեան գրեթէ բոլոր բնագաւառները` պատմութիւն, բանասիրութիւն, բանահիւսութիւն, գրչութիւն ու մանրանկարչութիւն, արուեստ, եկեղեցագիտութիւն, հնագիտութիւն, ձեռագրագիտութիւն: Ահա այսպէս է այսօր մեր առջեւ պատկերւում պայծառ կերպարը Գարեգին Ա․ Յովսէփեան Կաթողիկոսի` մեծ մարդ, ազգի արժանաւոր զաւակ, Քրիստոսի հաւատարիմ ծառայ»:
Հայոց Հովուապետը իր բարձր գնահատանքը յայտնեց ժողովածուների հրատարակութեան գործում իրենց ազնիւ ջանքերը ներդրած բոլոր անձանց՝ ի մասնաւորի Հայաստանի Ազգային արխիւի տնօրէն Ամատունի Վիրաբեանին եւ աշխատակից Գոհար Աւագեանին: Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը վստահութիւն յայտնեց, որ այս հրատարակութիւնները, որ արժանի տուրք են Գարեգին Ա․ Յովսէփեան Կաթողիկոսի ծննդեան 150-ամեակի եւ վախճանման 65-րդ տարելիցի ոգեկոչման առիթով, մեծապէս նպաստելու են ազգային-եկեղեցական մեծ գործչի առաքելութեան վերարժեւորմանը եւ դառնալու են նոր ոգեշնչման աղբիւր:
