24.87c
Երեվան
ուրբ, հնս 19
Հալէպահայ Յովիկ Թանաշեանը Հայաստանէն շրջանաւարտ բժիշկ է: Ան յառաջիկայ ամիսներուն կը պատրաստուի Հալէպէն հեռանալ եւ հաստատուիլ ՝ Գանատա:
Հալէպ ծնած ու ապրած մեր հայրենակիցը իր մօտեցումներով կը տարբերուի շատերէն ու անոր համար Հալէպն ու Սուրիան հակառակ իրենց պատմական նշանակութեան եւ դերին կը մնան գաղթավայրեր (բառերը իրն են): Այս առումով ալ Թանաշեանի արտայայտած մտքերը շատերուն համար կրնան համարուիլ անընդունելի եւ առնուազն վիճարկելի:
«Արեւելք» հաւատալով ազատ կարծիք ներկայացնելու կարեւորութեան հանրութեան ուշադրութեան կը ներկայացնէ Յովիկ Թանաշեանի հետ կատարուած հարցազրոյցը, այն խոր համոզումով, որ պէտք է անպայման ականջ եւ բեմ տալ այն հայորդիներուն, որոնք Սուրիոյ պատերազմի ողջ տեւողութեան չուզեցին հեռանալ Հալէպէն:
Ճիշդ է նաեւ, որ Թանաշեան պիտի հեռանայ իր ծննդավայրէն ու իր որոշումը, որպէս անհատական մօտեցում ը նոյնպէս արժանի է ամբողջական յարգանքի:
Կարեւորը հալէպահայերու ձայնը լսելի դարձնելն է ու Թանաշեան, որպէս այդպիսին արժանի է մեր ուշադրութեան եւ յարգանքին:
Բաւական ժամանակէ ի վեր Հալէպը դուրս եկած է ընդհանուր լրահոսէն. ի՞նչ անցուդարձեր տեղի կ'ունենան ներկայիս, ի՞նչ կրնաք փոխանցել մեր ընթերցողներուն:
Հալէպի վիճակը ներկայիս լաւ է, ոչինչ կայ արտառոց: Ամէն ոք զբաղած է իր կորուստները վերականգնելու աշխատանքով, նոր ընթացքի մէջ մտնելու կամ նոր հուն ստեղծելու՝ ապրելու համար: Բայց ըստ երեւոյթին շատ բարւոք վիճակ պիտի չսպասուի Հալէպի մէջ, որովհետեւ շատ քանդուած տեղեր կան եւ գործը հունի մէջ մտնելու համար, յատկապէս փոքր մակարդակի գործերը, բաւական ժամանակ կը պահանջեն: Այնպէս որ այստեղի սղաճին հետ եթէ համեմատենք եկամուտները՝ բաւական լուրջ հարց պիտի յառաջանայ, յատկապէս, երբ որ նպաստները ընդհատուին:
Իսկ ներկայիս կա՞ն մարդիկ, որոնք նպաստ կը ստանան:
Այո, շատ կան, հալէպցիներու մեծ մասը նպաստներ կը ստանայ՝ ըլլայ սննդամթերք, ըլլայ դեղամիջոց, ըլլայ մաքրութեան վերաբերեալ պարագաներ, նույնիսկ՝ նիւթական: Բայց այս տարուան տարբերութիւնը միւս տարիներէն, այն է որ այս տարի արդէն դպրոցները կրթաթոշակ պիտի պահանջեն: Անցալ տարիներուն այդպէս չէր դրութիւնը:
Այսինքն դպրոցները իրենց եկամուտը կամ ծախսերը ապահովելու համար աշակերտներէն գումար պիտի վերցնե՞ն:
Ի հարկէ, ինչպէս գիտէք դպրոց պահելը բաւական լուրջ մարտահրաւէր է: Ամբոջ աշխարհի հայութիւնը որոշ չափով կ'օժանդակէր անցեալ տարիներուն, որպէսզի հայկական դպրոցները կարողանան շարունակել իրենց առաքելութիւնը: Ծնողները անցեալ տարիներուն ի վիճակի չէին որեւէ նիւթական տրամադրել:
Իսկ հիմա ի վիճակի ե՞ն արդեօք:
Ճիշդ ձեր ըսած կէտին պիտի վերադառնանք, որ միշտ արտաքինը խաբուսիկ կ'ըլլայ: Անոր համար, եթէ Հալէպի մէջ ռազմական գործողութիւնները աւարտած են ՝ այդ չի նշանակէր, որ ամէն մարդու ունեցած նախկին հնարաւորութիւնները վերականգնուած են:
Ժողովուրդին տրամադրութիւնը ի՞նչպիսին է: Տարբեր տարաձայնութիւններ կան. շատեր կ'ըսեն, թէ հալէպահայութեան մեծամասնութիւնը կը վերադառնայ իր ունեցուածքը ծախելու, եթէ հնարաւորութիւն ըլլայ. ի՞նչ կը կարծէք, արդեօք կայ այդ հնարաւորութիւնը, կամ արդեօ՞ք կան մարդիկ, որոնք իրապէս կ'ուզեն վերադառնալ:
Այս հարցադրումը ըստ իս, բաւական վիրաւորական է, քանի այս հարցադրումը պէտք է այլ կերպ ձեւակերպուի. արդեօ՞ք հալէպահայեր, որոնք Հալէպէն հեռացան կը մտադրեն Հայաստան երթալ: Քանի որ վերջապէս, իմ կարծիքովս Հալէպն ալ, Գանատան ալ, Ֆրանսան ալ, Ամերիկան ալ՝ բոլորը գաղթօճախներ են: Այնպէս որ Հալէպ ետ դառնալու հարցը՝ հոմանիշն է Գանատա, Ֆրանսա, Ամերիկա երթալու եւ ոչ աւելի: Եթէ հարց պիտի դրուի՝ Հալէպ վերադառնալու մասին պիտի չըլլայ, այլ՝ Հայաստան երթալու: Եւ այստեղ շատ կարեւոր կէտ մը կայ, որ ամբողջ մեր արեւելեան գաղթօճախներուն ընդհանուր յայտարարն է՝ այն ալ գաղութապաշտութիւնը: Մենք համայնքապաշտ ենք եւ ոչ թէ հայասէր: Հիմա ֆէյսպուքեան գրառումները կարդացէք եւ պիտի նկատէք, թէ հալէպայութեան մեծ մասին համար հայաստանեան իրադարձութիւնները չեն հետաքրքրեր:Ամբողջ անցուդարձը՝ Հաէպի մէջ, Հալէպի հայութիւնը: Այլ խնդիր, որ Հայաստանի մէջ ալ հայաթափութեան հարց մը կայ: Փոխանակ մենք, որպէս հայութիւն ահազանգենք, որ մեր Հայաստանը, մեր Հայրենիքը հայաթափ կ'ըլլայ՝ նստած ենք մեր գաղթօճախին մասին կը մտածենք: Քանի որ վերջապէս հոս գաղթավայր է:
Կը հասկնամ ձեզի եւ կը կիսեմ որոշ չափով ձեր մտահոգութիւնը չնայած, որ անհամեմատելի են Սուրիան եւ Հայաստանը: Հարցս հետեւեալն էր. երբ Հալէպը ազատագրուեցաւ ամիսներ ետք խօսակցութիւններ եղան, որ հոսք մը պիտի ըլլայ: Ինչքանով ճիշդ էր այդ խօսքը եւ արդեօք այսօր դէպի Հալէպ մարդկային հոսք կա՞յ:
Ես քիչ առաջ ըսածիս պիտի վերադառնամ, դժբախտաբար, եթէ Հալէպ վերադարձող պիտի ըլլայ՝ Հայաստան հաստատուած հայերէն պիտի ըլլայ: Ես չեմ պատկերացներ, թէ անոնք որոնք Եւրոպա հասած են՝ ետ դառնան: Արդէն անոնք իրենց կեանքը հունի մէջ դրած են, առնուազն այդ երկիրներու քաղաքացիութիւն ստանալու համար պիտի մնան: Կրնայ ըլլալ ապագային, որպէս կենցաղավարութիւն, որպէս ընդհանուր կեանքի ձեւ, քաղաքացիութիւն ստանալէ ետք, հոս գան եւ ապրին: Բայց նորէն կը կարծեմ որ, յատկապէս այն ընտանիքներուն մէջ, որ երիտասարդներ կան, այնտեղի կենցաղին վարժուելէ ետք, դժուար թէ կարողանան սահմանափակ եւ որոշ չափով խոչընդոտներով լեցուն կենցաղի մը վերադառնան:
Իսկ ներկայիս ընդհանուր իրավիճակը ի՞նչ փուլի մէջ է, այսինքն ի՞նչ տեղեկութիւններ ունիք. մարդիկ կու գա՞ն, կայ ներհոսք կամ պարզապէս այդ բոլորը խօսակցութիւններ են:
Ես ալ ձեր նման միայն խօսակցութիւններ կը լսեմ: Կ'ըսեն որ վեց ընտանիք Գանատայէն պիտի գայ, չեմ գիտեր քանի մը հատը ուրկէ պիտի գայ եւն., եւն., սակայն անձամբ ես ոչ մէկ վերադարձողի հանդիպած եմ: Եղածը պարզապէս խօսակցութիւն է: Երկու օր առաջ միայն մէկը ըսաւ, թէ ինք մէկու մը հանդիպած է, որ Գանատայէն եկած է եւ ունեցուածքը ծախած ու վերադարձած է Գանատա:
Այնպէս որ հալէպահայութեան, կրկին հին թափով, հին մակարդակով վերականգնուիլը բաւական դժուար հարց է:
- Իսկ գաղութի ղեկավարութիւնը ի՞նչ կը մտածէ. տեղեկութիւն ունի՞ք:
Իմ կարծիքով մեր ազգային մարմինները կողմ են հալէպայութեան վերականգնուելուն եւ ցաւալին այն է, որ նույնիսկ իշխանութիւնները դէմ չեն, որ ներկայիս Հայաստան բնակող հալէպահայերը ետ Հալէպ վերադառնան:
Բայց այդ մէկը չի յայտարարուիր, այսինքն մենք կը լսենք Հալէպի ղեկավարութենէն,թէ իրենք կը յորդորեն, որ հալէպահայութիւնը Սուրիայէն պիտի հեռանայ նախընտրելի է ,որ Հայաստան երթայ:
Այո, ի հարկէ, չնայած վերջին Հայրենիք-Սփիւռքի վեցերորդ համաժողովին, որոշ անհատներ ինչ որ այդ գաղափարին մօտիկ բաներ յայտարարած էին՝ նոյնիսկ ամպիոնէն:
Իմացանք, որ դուք ալ կը պատրաստուիք շուտով Գանատա տեղափոխուիլ. հոն եւս իբրեւ բժիշկ պիտի շարունակէ՞ք ձեր աշխատանքը:
Այո: Կը կարծեմ որ բաւական դժուար է հոն բժշկութեամբ զբաղիլը, սակայն պիտի փորձեմ բժշկութեան հետ առնչութիւն ունեցող ոլորտի մը մէջ աշխատիլ:
Նախ պէտք է անձամբ առնչուիլ եղած տուեալներուն եւ հնարաւորութիւններուն հետ, յետոյ նոր կողմնորոշուիլ, քանի որ ինչքան ալ լսելի ըլլայ, թէկուզ իմ հարազատ եղբայրս այդտեղ է, բայց անձամբ տեսնելը տարբեր է: Մարդ իր հնարաւորութիւններու հիման վրայ պէտք է կողմնորոշուի:
- Ի՞նչ մտածումներով պիտի լքէք Հաէպը. ի վերջոյ կան յիշատակներ, մանկութիւն պատանեկութիւն, ձեր ծնողներու յիշատակը ՝ շիրիմներ, ամբողջ կեանք մը պիտի ձգէք ձեր ետին: Ի՞նչ կ'ըսէք այդ առումով:
Հիմա եթէ ըսեմ որ անտարբեր եմ, ի հարկէ սուտ կ'ըլլայ, դուք արդէն որակաւորեցիք՝ յիսուն տարի կեանքէդ, յիշողութիւններէդ եւ ինչպէս ըսիք հօրս գերեզմանը Հալէպի մէջ, մօրս գերեզման Դամասկոսի մէջ, ուր ես այբուբէնը սորվեցայ, ուր ես ապրած եմ, թէկուզ սիրհարուած եմ առաջին անգամ, այդ փողոցներներէն քալած եմ եւ հարիւրաւոր անհատներ կան իմ յիշողութեանս մէջ: Ի հարկէ չես կրնար ըսել, որ անտարբեր ձեւով պիտի հեռանաս: Նոյնիսկ ես հարազատներ ունիմ՝ իմ փոքր քոյրս հոս պիտի մնայ , այնպէս որ այդքան ալ հեշտ չէ, այդքան ալ անցողիկ երեւոյթ մը չէ կեանքիդ աւելի մեծ մասը անցուցած շրջանէդ ելլես եւ անյայտ աշխարհ մը երթաս, բայց վերջապէս այս բոլորը յիշողութիւն է, իսկ յիշողութիւնը անցեալ է... , Հալէպը եւ Սուրիան, որպէս աքսորի եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած արեւմտահայութեան վերածնունդի օրրան, երբեւիցէ իրենց տեղը չեն կրնար զիջիլ ուրիշ գաղթօճախի, բայց վերջապէս էականը պէտք է ըլլայ հայը: Այսինքն երբ որ մէկը կ'ըսէ Հայաստանն ալ հայրենիք է, Սուրիան ալ հայրենիք է, ատիկա արդէն խեղաթիւրուած միտք է: Հայրենիքը մէկ հատ կ'ըլլայ: Այս ցաւալի երեւոյթներէն շատ կ'անհանգստանամ եւ ատոր համար ես շատ մեծ տեսլականով կ'երթամ Գանատա եւ ինչ որ ծրագիրներ ունիմ, որոնց հիմնականը անձնական մակարդակի վրայ չէ, այլ ազգային մակարդակի վրայ է, բայց հիմա չեմ կրնար որեւէ ձեւով արտայայտուիլ այդ ծրագիրներուն մասին: Խօսքը, ի հարկէ, Քէպէքի մէջ սուրիահայերու նորաստեղծ միութեան մասին է, , որուն նախաձէռնողներէն են՝ Արա Տիմիճեանը եւ Արժ. Տ. Հայարի քհնյ. Թանաշեանը, որ իմ աւագ եղբայրս է:
Հարցազրոյցը ՝ «Արեւելք»ի
