15.09c
Երեվան
շբթ, հկտ 10
Ատիսի երգերը նաեւ սփիւռքեան պատմութեան փաստաթուղթեր են։
Անոնց մէջ կայ ներգաղթած կամ արտագաղթած հայուն կարօտը, օտար ափերու վրայ ապրող մարդուն մենութիւնը, սիրոյ ու բաժանումի պատմութիւնը, բայց նաեւ այն մեծ ցանկութիւնը, որ հայը իր լեզուն չկորսնցնէ։
Ատիսը հայ երգը չպահեց թանգարանի մէջ։
Այլ պահեց ու ապրեցուց կեանքի մէջ։
Սագօ Արեան լրագրողի էջ-էն կը կարդանք՝
(ԱՏԻՍ ՀԱՐՄԱՆՏԵԱՅ ՄԱՀՈՒԱՆ 7-ՐԴ ՏԱՐԵԼԻՑԻՆ ԱՌԹԻՒ)
Ատիսը հեռացաւ, բայց կը շարունակէ ապրիլ անոր երգն ու անօրինակ ձայնը...
Եօթ տարի առաջ Ատիսը հեռացաւ։
Հայ երգի սիրահարներուն համար անոր մահը երգիչի մը կորուստն էր։ Բայց եթէ Ատիս երեւոյթին նայինք աւելի լայն՝ ազգային ու սփիւռքեան տեսանկիւնէ, պիտի տեսնենք, որ կորսնցուցինք աւելին, քան բեմի վրայ կանգնող երգիչ մը։
Կորսնցուցինք սփիւռքահայութեան մէկ ամբողջ շրջանի ձայնը։
Ատիսը այն սերունդի երգիչն էր, որուն ձայնը սահմաններ չէր ճանչնար։ Պէյրութէն Հալէպ, Դամասկոսէն Երեւան, Ամերիկաներէն Եւրոպա՝ իր երգերը կը ճամբորդէին հայուն հետ։
Այդ օրերուն այսօրուան համացանցը չկար։ Չկային ընկերային ցանցերը, հոսքային երաժշտութիւնը, «YouTube»-ը։ Կային ձայներիզներ, տեսերիզներ, տիսքոթէքներ եւ «տիսք»-սկաւառակներ, որոնք երբեմն իսկապէս գանձի մը պէս ձեռքէ ձեռք կը շրջէին։
Եւ այդ գանձերէն մէկն էր Ատիսի ձայնը։
Բայց ի՞նչ էր անոր ազգային ազդեցութեան գաղտնիքը։
Ատիսը հայերէնը դպրոցէն դուրս ապրեցուց։
Անոր երգերը կը հնչէին տան մէջ, ընտանեկան հաւաքներու ընթացքին, հարսանիքներու եւ խնճոյքներու ժամանակ, ինքնաշարժներու մէջ, երիտասարդներու սենեակներուն մէջ։ Հայերէն երգը ան դարձուց առօրեայ կեանքի բնական մէկ մասը։
Եւ հո՛ս է Ատիսի մեծագոյն ազգային նշանակութիւնը։
Հայապահպանումը միշտ չէ, որ կը կատարուի եկեղեցիի խորանին, դպրոցի դասարանին կամ ազգային կազմակերպութեան սրահին մէջ։
Երբեմն հայապահպանումը կը կատարուի երգով։
Մանուկը երգ մը կը լսէ իր մօրմէն, երիտասարդը կը սորվի անոր բառերը, տարիներ ետք նոյն երգը կը լսէ իր զաւակին հետ։ Այդ պահուն երգը կը դադրի պարզ երաժշտութիւն ըլլալէ եւ կը վերածուի ժառանգութեան։
Ատիս այդ ժառանգութեան փոխանցողներէն մէկն էր։
Անոր երգերը սերունդներու միջեւ կամուրջներ կառուցեցին։
Անոնք միացուցին արեւմտահայ ընտանիքի մը անցեալը իր զաւակներուն ներկային։ Միացուցին Պէյրութահայը Լոս Անճելըսի հայուն, Հալէպի հայը Երեւանի հայուն։ Եւ նոյն երգին շուրջ ստեղծեցին այն հազուագիւտ զգացումը, թէ որքան ալ աշխարհագրականօրէն հեռու ըլլանք, նոյն յիշողութեան եւ ժառանգութեան ժողովուրդն ենք։
Այս իմաստով Ատիսի երգերը նաեւ սփիւռքեան պատմութեան փաստաթուղթեր են։
Անոնց մէջ կայ ներգաղթած կամ արտագաղթած հայուն կարօտը, օտար ափերու վրայ ապրող մարդուն մենութիւնը, սիրոյ ու բաժանումի պատմութիւնը, բայց նաեւ այն մեծ ցանկութիւնը, որ հայը իր լեզուն չկորսնցնէ։
Ատիսը հայ երգը չպահեց թանգարանի մէջ։
Այլ պահեց ու ապրեցուց կեանքի մէջ։
Եւ թերեւս այդ է պատճառը, որ տարիներ անց ալ անոր ձայնը մեզի կը թուի ծանօթ, հարազատ եւ երբեմն՝ զարմանալիօրէն անձնական։
Ատիսի հանդէպ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոս Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Արամ Ա. Վեհափառ Հայրապետի ցուցաբերած գնահատանքը այս դիտանկիւնէն եւս իմաստաւորուի։ Որովհետեւ հայ երգին ծառայութիւնը, երբ ան կը հասնի հազարաւոր ընտանիքներու եւ սերունդներու, այլեւս միայն արուեստի հարց չէ։ Ան կը դառնայ ազգային մշակոյթի պահպանման գործ։
Եօթ տարի անց Ատիսը չկայ։
Բայց անոր ձայնը կը շարունակէ կատարել այն, ինչ որ շատ անգամ ազգային ճառերը չեն կրնար ընել։
Կը յիշեցնէ՝ ո՛վ ենք։
Կը յիշեցնէ՝ ի՛նչ լեզուով կը սիրենք։
Կը յիշեցնէ՝ ի՛նչ երգերով կը կարօտնանք։
Եւ, ամենակարեւորը, կը յիշեցնէ, որ սփիւռքի մէջ ազգային ինքնութիւնը միայն սահմաններով կամ հաստատութիւններով չի պահպանուիր։
Կը պահպանուի նաեւ յիշողութեամբ։ Իսկ յիշողութիւնը երբեմն երգի մը ձայնն ունի։
Ատիսի ձայնը այդ ձայներէն մէկն էր։
Ատիսը հեռացաւ։ Բայց հայ երգի սայլը կանգ չառաւ։ Եւ անոր անօրինակ ձայնը միշտ մեզի հետ է…
Հայ երգը սիրողներուն հետ, առնուազն…
Եւ Հայ ժողովուրդի ապրող տեսակին հետ։
