9.09c
Երեվան
ուրբ, մրտ 27
Տիկին Սեդան հազուագիւտ հմայքով եւ խորքով կին մըն էր․ արուեստի եւ մշակոյթի շուրջ իր զրոյցները լուսաւորիչ էին այնքան, որքան՝ գրաւիչ, իսկ իր պատումները՝ անսպառ հետաքրքրական։ Ան ունէր սերունդներու միջեւ կամուրջներ կառուցելու բացառիկ շնորհք՝ նոյն հմայքով գրաւելով թէ՛ երիտասարդները եւ թէ՛ աւագները։ Պէյրութի մշակութային կեանքը, մանաւանդ Քանթարիի եւ Քլեմանսոյի թաղամասերը, արդէն կը զգային անոր բացակայութիւնը՝ տասը տարի առաջ Պոսթըն տեղափոխուելէն ի վեր․ այսօր, այդ բացակայութիւնը կը դառնայ անդառնալի կորստեան ծանրութիւն։
Ան իսկապէս պիտի գնահատուի, խորապէս պիտի դառնայ կարօտի աղբիւր եւ սիրով պիտի յիշուի։
Այս տխուր առթիւ յուզիչ գրառում մը կատարած է լիբանանահայ համայնքային գործիչ՝ Միրա Եարտըմեան։
Ստորեւ «Արեւելք»ի ընթերցողներուն կը ներկայացնենք Եարտըմեանի գրառումը՝
Սեդա Կանաչեան Թիւյսիւզեանի մահուամբ հրաժեշտ կու տանք բացառիկ անձնաւորութեան մը, որուն կեանքը գրեթէ ամբողջ դար մը ընդգրկեց՝ լի նրբութեամբ, մտաւոր փայլով եւ մշակութային նուիրումով։
Ան մեծանուն հայ երգահան, խմբավար եւ հասարակական-մշակութային գործիչ Բարսեղ Կանաչեանի դուստրն էր եւ կը մարմնաւորէր արուեստին մէջ խոր արմատներ ունեցող նրբազգաց հոգի մը։ Տարիներու ընթացքին Սեդա Կանաչեան դարձաւ կենդանի կամուրջ մը Հայաստանի եւ Լիբանանի միջեւ՝ իր տան դռները բանալով հիւրընկալուող արուեստագէտներու առջեւ եւ համախմբելով մտաւորականներ ու արուեստասէրներ՝ մտերմիկ երեկոներու ընթացքին , որոնք հարուստ էին մտքերու փոխանակումով, երաժշտութեամբ եւ ներշնչումով։
Ինծի համար՝ Հայկազեան Համալսարանի մէջ, ան շատ աւելի էր քան դրացի մը․ ան սիրելի ներկայութիւն մըն էր։ Մշտական այցելու մը եւ խանդավառ մասնակից բազմաթիւ մշակութային ձեռնարկներու՝ ան իր ջերմութիւնն ու նրբութիւնը կը բերէր ուր որ կ’երթար։ Անոր նուիրումը չէր սահմանափակուեր միայն արուեստով․ որպէս կամաւոր՝ AUBMCի մէջ, ան կը ծառայէր պարտքի խոր զգացումով եւ հոգատարութեամբ, որ յաճախ կ’անցնէր անգամ ամբողջ դրութեամբ աշխատողներուն չափը։ Լուռ եւ առանց ճանաչում փնտռելու, ան նաեւ օգնութեան ձեռք կը մեկնէր կարիքաւոր հայերուն՝ մարմնաւորելով մաքուր գթասրտութիւն։
Տիկին Սեդան հազուագիւտ հմայքով եւ խորքով կին մըն էր․ արուեստի եւ մշակոյթի շուրջ իր զրոյցները լուսաւորիչ էին այնքան, որքան՝ գրաւիչ, իսկ իր պատումները՝ անսպառ հետաքրքրական։ Ան ունէր սերունդներու միջեւ կամուրջներ կառուցելու բացառիկ շնորհք՝ նոյն հմայքով գրաւելով թէ՛ երիտասարդները եւ թէ՛ աւագները։ Պէյրութի մշակութային կեանքը, մանաւանդ Քանթարիի եւ Քլեմանսոյի թաղամասերը, արդէն կը զգային անոր բացակայութիւնը՝ տասը տարի առաջ Պոսթըն տեղափոխուելէն ի վեր․ այսօր, այդ բացակայութիւնը կը դառնայ անդառնալի կորստեան ծանրութիւն։
Ան իսկապէս պիտի գնահատուի, խորապէս պիտի դառնայ կարօտի աղբիւր եւ սիրով պիտի յիշուի։
Սեդա Կանաչեան- Թիւյսիւզեան տողերու մէջ (Քաղուած՝ «Ազդակ»էն)
Հանրահռչակ յօրինող-երաժշտագէտ Բարսեղ Կանաչեանի դուստրը` Սեդա Կանաչեանը (ծնած` Կիպրոս, 19 նոյեմբեր 1926-ին), մահացաւ խոր ծերութեան մէջ, կիրակի, 22 մարտին, Միացեալ Նահանգներ: Երկու տարեկանին իր մայրը (Քնար) կորսնցուցած` ան չզրկուեցաւ մայրական գուրգուրանքէ: Որոշ ժամանակաշրջանէ մը ետք Բարսեղ Կանաչեան ամուսնացաւ Քրիստինէ Գալֆայեանին հետ, որ «Մամի» անունով ճանչցուելով իր մտերիմներուն կողմէ` լաւապէս հոգ տարաւ Սեդային եւ քոյրերուն (Այտա եւ Ռիթա):
Իր հօր տեսողութիւնը տկարացած ըլլալով` ան 17 տարեկանին սկսաւ աշխատիլ Պէյրութի «Լ՛Օրիան» (այժմ` «Լ՛Օրիան-Լը Ժուր») օրաթերթին համար: Տարի մը ետք Սեդա ընտանիք կազմեց հալէպահայ Նշան Թիւսիւզեանին հետ: Ամոլը բախտաւորուեցաւ չորս զաւակներով` Ծովիկ (մահացած), Վահէ (ամուսնացած` Նուշիկին հետ), Ցոլիկ (ամուսնացած` Արա Շամլեանին հետ), եւ Շաղիկ (մահացած): Իբրեւ դուստր, կին, մայր եւ մեծ մայր` Սեդան եղաւ նուիրեալ, անբասիր եւ առատաձեռն:
Լիբանանահայ մշակութային կեանքին մէջ Սեդա Կանաչեան-Թիւսիւզեան իր աշխատանքներով եւ ծառայութեամբ ունեցած է իր վաստակը, որ միայն յարգանք կը պարտադրէ:
Երկար տարիներ եղած է Համազգայինի «Գուսան» երգչախումբի անդամ:
Թիւսիւզեան 45 տարիներու ընթացքին Համազգայինի «Կոմիտաս» մասնաճիւղին մէջ յարատեւ աշխուժութեամբ գործեց: Ան եղաւ կամաւոր աշխատանքի հերոսուհի` Լիբանանահայ օգնութեան խաչի «Արաքսի Պուլղուրճեան» ընկերաբժշկական կեդրոնի եւ Պէյրութի ամերիկեան համալսարանի հիւանդանոցին մէջ կատարած լայնածաւալ աշխատանքներուն ընդմէջէն:
Սեդային եւ Նշանին տունը դարձած էր ակումբ-հաւաքատեղի`մշակութային ու մշակութային շէն օճախ, ուր համախմբումները կը վերածուէին իսկական գեղարուեստի երեկոներուն: Ամուսնոյն մահէն ետք ալ Սեդային Պէյրութի (Քանթարի) տունը միշտ ալ բաց մնաց բոլորին եւ յատկապէս Համազգայինի մտաւորականներուն եւ արուեստագէտներուն համար:
