16.4c
Երեվան
չրք, հլս 01
«Արեւելք»ի հարցերուն կը պատասխանէ թուրք լրագրող ՝ Սէրտար Քորուճուն։ Յիշեցնենք, որ լրագրողը վերջերս հրապարակեց հատոր մը ՝«Հալէպ՚սիզլեր» խորագրով։ Գուրուճու իր հատորին միջոցաւ կը պատմէ Սուրիոյ պատերազմին հետեւանքով իրենց ծննդավայրը թողած եւ Հայաստան ու Արցախ հաստատուած սուրիահայերու ճակատագրին մասին։ Գիրքը լոյս տեսած է թրքերէնով Պոլսոյ մէջ գործող «Արաս» հրատարակչատունէն։
-Ինչո՞ւ հեղինակեցիք այս գիրքը՝ «Հալէպ'սիզլեր»: Թրքերէն գիտցողները պիտի նկատեն, որ ձեր հեղինակած գրքի խորագիրը երկիմաստ է։ Ի՞նչ կ՚ըսէք այդ մասին
Այս գիրքին մէջ ներկայացուած 22 անձերու իրար միացնող հասարակ յայտարարը՝ հայկական ինքնութիւնն ու Հալէպն է: Անոնք բոլորը հայեր են, որոնք ծնած են Հալէպի մէջ եւ անոնք բոլորը կը սերին Հայոց ցեղասպանութենէն փրկուած ընտանիքներէ:
Ցեղասպանութենէն մէկ դար անց, սուրիական պատերազմը ստիպեց անոնց, որ թողեն իրենց երկիրը եւ հեռանան...
Ես 2013-էն ի վեր կեդրոնացած էի Թուրքիոյ մէջ սուրիացի փախստականներու դիմագրաւած խնդիրներուն վրայ եւ այդ մասին երկու գիրք հրատարակած եմ: Ինչպէս գիտէք, Թուրքիոյ մէջ սուրիացի փախստականները հիմնական արաբներ, քիւրտեր կամ թիւրքմէններ են, հայեր չկան: Անշուշտ, ես գիտեմ անոնք ինչու Թուրքիան չընտրեցին որպէս ապաստան, բայց ուզեցի հասնիլ իրենց եւ լսել ու արձանագրել անոնց պատմութիւնը: Որովհետեւ անոնք երկու տարբեր պատմութիւն ունին, մէկը՝ իրենց անձնական պատմութիւնն է, իսկ միւսը՝ իրենց ընտանիքի ցեղասպանութեան յիշողութիւները:
-Այս գիրքը գրելու ժամանակ խնդիրներու բախեցա՞ք։ Մանաւանդ, որ դուք հայեր կը փնտռէիք եւ ինչպէս գիտենք Հալէպէն Թուրքիա գաղթածներներուն մեծ տոկոսը արաբներ են, որոնք «կեթթոյացած» կեանքով կ'ապրին։
Շատ դժուար էր կապ հաստատել Թուրքիոյ մէջ գտնուող հալէպահայերուն հետ: Ես գտայ մի քանիներ, բայց անոնցմէ շատերը չէին ուզեր խօսիլ: Անոնք իրաւունք ունէին, կրնամ հասկնալ իրենց մտավախութիւնը: Նախեւառաջ անոնք կ'ապրին Թուրքիոյ մէջ, ուր իրենց նախահայրերը ապրած էին ցեղասպանութիւնը: Դժուար էր հասկնալ, թէ ինչ զգացումներ ունէին իմ հանդէպ որպէս ոչ-հայ մէկը: Միւս կողմէ սակայն, ես հարցազրոյց վերցնելու դժուարութիւն չունեցայ Հայաստանի եւ Արցախի մէջ, քանի որ այնտեղ բնակող հայերը ապահով կը զգային: 100 տարի առաջ ցեղասպանութիւնը արմատախիլ ըրաւ զանոնք եւ այժմ անոնք հեռու են նաեւ իրենց ծննդավայր՝ Սուրիայէն, բայց հիմա ապահով են ու ապահով կը զգան եւ այս է ամէնէն կարեւորը:
-նՆախքան 2011-ը դուք Սուրիոյ եւ մասնաւորապէս Հալէպի մասին երբեւէ լսած էի՞ք։ Լսած էիր Հալէպի, ճարապլուսի, Աֆրինի, Գամիշլիի մասին, եթէ այո, ապա ուրկէ՞:
Իմ հետաքրքրութեան առանցքը Հալէպն էր, այս ծրագրին համար: Ինչպէս գիտէք, Հալէպը իւրայատուկ քաղաք է հայոց պատմութեան առումով, ան սովորական Մերձաւոր Արեւելեան քաղաք մը չէ: Հայերու պատմութիւնը այդ շրջանին սկիզբ կ՚առնէ 14-րդ դարէն: Այնուամենայնիւ, այն հայերը որոնց հետ խօսեցայ, բոլորն ալ Հալէպ ծնած էին ցեղասպանութենէն ետք: Եթէ ցեղասպանութիւն չկատարուէր, անոնք կ'ըլլային Այնթապի, Ուրֆայի, Մարաշի, Վանի կամ Սասունի մէջ: Այդպիսով, ես անոնց հարցուցի, թէ Հալէպի մէջ իրենց կեանքը ինչպէս փոխուեցաւ սերունդէ սերունդ եւ անոնց ընտանիքները իրենց հետ ինչ բերած էին Հալէպ:
Անոնք ինծի շատ բան պատմեցին Հալէպի մասին: Ես այդ քաղաքը չէի եղած նախքան պատերազմը, բայց այսօր գիտեմ անոր իւրաքանչիւր անկիւնը, յատկապէս հայկական թաղամասերը,եկեղեցիները, դպրոցները, կառոյցները եւ ամէն ինչ ... Յոյս ունիմ, որ օր մը հնարաւորութիւն կ'ունենամ երթալ այնտեղ եւ տեսնել իմ ընկերներուս քաղաքը եւ թաղամասերը:
- Ինչպէս կարողացաք Հայաստան եւ Արցախ հաստատուած հալէպահայերը գտնել։
Հալէպահայերը Հայաստանի մէջ ցանց մը ունին եւ անոնց մեծ մասը զիրար կը ճանչնայ, հետեւաբար օգտուելով այդ վիճակէն ես յաջողեցայ հասնիլ ու գտնել այն հալէպահայերուն, որոնք պատրաստ էին խօսելու ...
Իրականութեան մէջ, ես 30-է աւելի հարցազրոյցներ ըրի, բայց գիրքին մէջ տեղ գտան միայն 22-ը, բազմազանութիւնը կարեւոր է հրատարակչատան համար:
Այս գիրքը աւելի շատ հալէպահայերունն է, քան իմս, որովհետեւ եթէ անոնք իրենց դռները չբանային իմ առաջ, ապա այս գիրքը ծնունդ պիտի չառնէր։
- Վերջերս Հալէպի «Գանձասար»ին տուած ձեր հարցազրոյցին մէջ խօսած էք Արցախի մէջ տնկուած ձիթենիի մասին: Մեր օրերուն հնարաւո՞ր է, կամ յոյս կա՞յ, որ ձիթենիի ծառեր աճին, ըսել կուզենք, հնարաւո՞ր է որ, այսքան բարդ եւ տարբեր առումներով ալ «խճճուած» շրջանին մէջ խաղաղութիւն տիրէ կամ առնուազն խաղաղութեան յոյս մը աճի։
Իմ կողմէս կատարուած մատնանշումին միտք բանին Արցախի մէջ ծնաւ։ Ինծի համար հետաքրքրական էր թէ ինչու պատերազմէն խոյս տուած մարդը, պիտի երթար այլ տարածաշրջան, ուր նոյնպէս լարուածութիւնը բարձր մակարդակի վրայ է: Բազում անգամներ ես ինծի այս հարցումը տուի եւ չկրցայ հասկնալ մինչեւ այդ հարցազրոյցը ունենալս:
Կը հաւատամ, որ ամէն մարդ գոյատեւման եւ դիմադրութեան իր եղանակը ունի, ոմանք իրենց հայրենիքին մէջ մնալով մինչեւ մահ կը դիմադրեն, ոմանք ալ այլ երկիր կ'երթան եւ այնտեղ կը շարունակեն ապրիլ, ուրիշներ ալ կը նախընտրեն երթալ իրենց արմատներուն.. Կը պատահի նաեւ, որ անոնք խնդրայայրոյց տարածաշրջան մը ընտրել ապրելու համար, ինչպէս այս պարագային էր՝ Արցախը:
Ձիթենին հետաքրքիր փոխաբերութիւն է այդ հարցազրոյցին մէջ: Ինչպէս գիտէք, ան խաղաղութեան խորհրդանիշ է: Միւս կողմէ, ձիթենիին արմատները շատ խոր կ'երթան, կը տարածուին եւ ամուր կը կառչին հողին: Սա եւս դիմադրութեան եղանակ է:
Գիտեմ, որ դիւրին չէ խաղաղութիւն յուսալ, յատկապէս մեր տարածաշրջանին մէջ, բայց ի՞նչ տխուր պիտի ըլլայ մեր վիճակը , եթէ կորսնցնենք յոյսը:
- Որպէս Պոլսոյ մէջ մեծցած թուրք լրագրող, ի՞նչ կը նշանակէ ունենալ հայկական հարեւանութիւն, հայ ընկերներ:
Ակնյայտօրէն ես չունիմ «հայ բարեկամ»: Իմ ընկերներուս մէջ կան հայեր, բայց ես անոնց հետ չեմ ընկերացած, որովհետեւ անոնք հայ են: Այդ մէկը պարզապէս իրենց ինքնութիւնն է, իրենց ընտանիքներու ժառանգութիւնն է, ինչպէս օրինակ անոնց սահուն մազը կամ սրճագոյն աչքերը: Անոնք չեն ընտրած ըլլալ այդպիսին, ինչպէս, որ ես ալ չէի ընտրած ըլլալ ոչ հայ: Որոշ մարդիկ կը կարծեն, որ ես յատուկ հետաքրքրութիւն կամ սէր ունիմ հայերու նկատմամբ, բայց ես անոնց համար վատ լուր ունիմ: Ես հայերը չեմ սիրեր աւելի կամ պակաս քան միւս ազգերը, ես պարզապէս Թուրքիա ապրող լրագրող մըն եմ:
-Տարբեր առիթներով ըսուած է, որ Հրանդ Տինք շատ բան փոխեց Թուրքիոյ մէջ.Ինչքանով ճիշդ է այս մօտեցումը,ի՞նչ կրնաք ըսել այդ մասին։
Հրանդ Տինքը անկիւնադրաձային երեւոյթ էր Թուրքիոյ մէջ։Եթէ այդ ոճիրը չպատահէր, այսօր ես հաւանաբար ուրիշ մարդ ըլլայի, թերեւս չգրէի այս գիրքը: Բայց «Ակօս»ի դիրքորոշումը, յատկապէս Տինքի սպանութենէն ետք, փոխեց իմ նման շատ մարդոց կեանքը: Ան մեզ օգնեց մտածելու եւ Հայոց ցեղասպանութեան հետ առերեսուելու։
- Դուք որպէս լրագրող,որպէս հանրային կարծիք ստեղծող, ի՞նչ կը մտածէք սուրիական պատերազմին մասին, ի՞նչ էր նպատակը, ո՞վ էր հրահրողը եւ ի վերջոյ ինչպիսի՞ եզրայանգում պիտի ունենայ այդ արիւնալի պատերազմը։
Սուրիական պատերազմը եւ անկանխատեսելի պատերազմ մը դարձաւ: Եւ իմ կարծիքով պատերազմին աւարտը չէ եկած։ Իմ հեղինակած գիրքին մէջ ես չեմ անդրադարձած պատերազմի քաղաքական կողմին։
Սուրիոյ պատերազմը մեզի համար շատ բարդ է, նաեւ որպէս լրագրողներ: Աշխարհի բոլոր մեծ հզօր ուժերը այնտեղ են: Ցաւօք, այդ գեղեցիկ երկիրը այդ ուժերուն միջեւ առճակատման դաշտի վերածուեցաւ։ Մեր միակ ցանկութիւնը Սուրիոյ համար խաղաղութեան վերահաստատումն է:
-Եւ վերջին հարցը, ի՞նչ է ձեր գիրքին «պատգամ»ը։
Այս գիրքը կը պատմէ Սուրիոյ պատերազմին մասին, որովհետեւ հոն ներկայացուած 22 անձերը Սուրիոյ հանրապետութեան քաղաքացիներ են եւ անոնք բոլորը այս պատերազմէն տուժածներ են: Սակայն գիրքը նաեւ Հայոց ցեղասպանութեան մասին է, որովհետեւ, ինչպէս Հրանդ Տինք ըսած էր. «Իւրաքանչիւր հայ փաստաթուղթ է հայոց ցեղասպանութեան մասին», այսպիսով, Տինքի ըսածին համաձայն, այս գիրքին մէջ կայ 22 փաստաթուղթ՝ Հայոց ցեղասպանութեան մասին:
