4.09c
Երեվան
հնգ, փտր 26
Սյունյաց հաղթանակի հուշակոթողը գտնվում է Սիսիան քաղաքից՝ պատմական Սյունիք նահանգի իշխանանիստ կենտրոնից 5 կմ արեւելք՝ Աղիտու գյուղում: Կառուցվել է 6-րդ դարի վերջին կամ 7-րդ դարի սկզբին: Սխալմամբ համարվում էր մահարձան: Իրականում այստեղ չկա թաղման, դամբարանի եւ ոչ մի հետք: Ամենայն հավանականությամբ այն կառուցվել է Սյունյաց զորքերի տարած ռազմական մի հաղթանակի առթիվ:
Հուշակոթողը Սյունիների հայկական վաղմիջնադարյան իշխանական տոհմի նշանավոր կառույցներից մեկն է:
Կառույցի արեւելյան ճակատին, կենտրոնի բարձր ութանիստ սյան խոյակի վերեւում նկատելի է իշխանուհու խիստ վնասված դիմաքանդակը։ Կոթողի տարբեր մասեր զարդարված են խաղողի, նռան, երկրաչափական, բուսական զարդաքանդակներով, որոնք նման են Սիսիանի Սյունի վանքի զարդաքանդակներին:
Հուշարձանը ճշգրտորեն կողմնորոշված է երկրի կողմերի համաձայն: Նրա երկրորդ հարկը ծառայել է որպես բեմ՝ ըստ երեւույթին Սյունյաց իշխանական զորագնդերի ռազմարշավի ծեսերի կատարման ժամանակ:
Աղիտուի հուշակոթողը իբրեւ նախատիպ է ծառայել Սարդարապատի հաղթանակի հուշահամալիրի զանգակատունը նախագծելիս:
Թաթուլ Սյունի
