image
Հրատապ լուրեր:

Հայերէնը կը զուարճանայ (129)

Հայերէնը կը զուարճանայ (129)

            1. Մերին Պոլիսը

            Այո, ուշ-ուշ կը խօսինք անոր մասին, սակայն ան միշտ ներկայ է մեր մտքերուն եւ  հոգիներուն մէջ, մինչ մեր սրտերը կը թրթռան  իր լարերով, եւ ինչպէ՜ս չթրթռան. ան միշտ ձեւը կը գտնէ  թրթռացնլու  զանոնք.

            ա) իր  ուրոյն ոճերով. օրինակ՝

            --Էրտողան եւ Փաշինեան շփուեցան  գագաթի վրայ... :

            Ուր սփիւռքահայը իր տափակ ոճով պիտի ըսէր «բարձրագոյն մակարդակի վրայ»:

            --Միջազգային ընտանիքի  ուշադրութենէն չսպրդեցաւ  հայկական կողմի քայլը...:

            Ուր  նոյն սփիւռքահայը իր նոյն տափակ ոճով պիտի ըսէր  չվրիպեցաւ:

          --Երգչուհին բեմ պիտի առնէ Իսթանպուլի մէջ:          

            Իսկ մեր գիտցած  երգչուհին  բեմ  կ’ելլէ  կամ    հանդէս կու  գայ:

            --Անգարա-Երեւան առանցքին վրայ ապրուեցան որոշ վերիվայրումներ:

            Այստեղ վերիվայրումը...կ’ապրուի, մերոնց համար ան տեղի կ’ունենանայ , կը պատահի, կը կրէ:

            բ) իր  զուարթ պէսպիսութեամբ.  օրինակ՝

            --Ակօս                  Ռէճէփ            փոխ նախագահ     Ալիեւ

            --Ժամանակ        Ռեճեփ            փոխ-նախագահ    Ալիեւ

            --Մարմարա        Րէճէպ             փոխ-նախագահ    Ալիյեւ           

            Ծանօթ.−Այստեղ առիթէն օգտուելով կ’ուզեմ բացատրել տառադարձական  հասարակ սկզբունք մը՝ հիմնուելով Թուրքիոյ նախագահի անունին վրայ, որ Recep է: Այս անունը արեւմտահայ արտասանութեամբ կու տայ Ռեճեփ, արեւելահայ արտասանութեամբ կու տայ  Ռեջեպ: «Մարմարա» այս երկուքը խառնած է՝ արեւմտահաերէնէն առած է «ճ», արեւելահայերէնէն առած է «պ», այլ խօսքով՝ կատարեալ խառնապուր մը: Եթէ ի մտի ունենանք, որ հայերէնը կը մերժէ բառասկիզբի Ր տառը, միւս կողմէ սխալ է  լատինական e  տառը տառադարձել «է», քանի ան համարժէք է մեր «ե»-ին, ապա ի յայտ կու գայ, որ այս տառադարձութեան մէջ ոչ մէկ ճիշդ տարր կայ. ամէն ինչ սխալ է: Ռոպեր Հատտէճեանի հարիւրամեայ վաստակին մէկ հարազատ պատկերն է այս. այսինքն՝ այս բոլորը ցոյց կու տան, թէ ինչպէս կարելի է հարիւր տարի սխալ գրել եւ...ոչինչ սորվիլ կամ սրբագրել: Նման սխրանքը միայն պոլսահայը կրնայ իրագործել  եւ... օրինակ դառնալ մերոնց եւս. անուն չտամ, կը ճանչնաք:

            գ) իր ...«Մարմարա»-ով

            Ռոպեր Հատտէճեանով պիտի ըսէի,-- եւ անշուշտ սխալ մը գործած չէի ըլլար,-- բայց ահա անոր տեղը եկած է զաւակը՝ Արա Հատտէճեանը, որ հաւատարիմ ու անշեղ կը քալէ հօրը գծած ուղիէն, իսկ այդ ուղին...  այդ ուղին ծածկուած է սուրսայր փուշերովով ու տատասկով անոնց համար, որոնք  օրինական հայերէն կը փնտռեն:

            Տանք օրինակներ.  

            --Ամբողջ աշխարհի մէջ միակն է, որ կը գրէ Ալիյեւ՝  յ-ով, թուրքերուն պէս, որոնք կը գրեն Aliyev.  մնացեալ բոլորը, հրեայ թէ հեթանոս, բոլորը կը գրեն Ալիեւ  հայեցի ոճով:

            --Կը շարունակէ գրել 1.5 փոխանակ 1,5 գրելու, այնպէս ալ 120,000՝ ամերիկացիներուն պէս,  փոխանակ 120.000 գրելու՝ հայու պէս:

            Այլ խօսքով՝ գրած է 1.5  եւ  120,000 փոխանակ գրելու 1,5 եւ  120.000 :

            --Ի՞նչպիսի... կը շեշտէ առաջին ձայնաւորը...թուրքի պէս՝ նա՞սըլ, փոխանակ շեշտելու հայու պէս՝ ինչպիսի՞:

            --Կը գրէ.  «Նորին ամենապատւութիւնը, ողջունեց աշակերտները»,− ինչո՞ւ ստորակէտ կը դնէ՝ միայն  ինք գիտէ:

            Ո՛չ, պարզապէս չի՛ գիտեր,−  գրչեղբայրներուն՝ Պարոյր Աղպաշեանի եւ Համբիկ Մարտիրոսեանի պէս,− որ ենթական եւ դիմաւոր բայը չե՛ն տրոհուիր:

            --Ունի իր ուրոյն հետաքրքրութիւնը եւ կը գրէ. «Պատրիարք հայրը հետաքրքրուած է իրենց հետ»,−  ուր սովորական հայը պիտի ըսէր՝ իրենցմով. վասնզի հայերէնը կը հետաքրքրուի բանով մը եւ ոչ թէ բանի մը հետ:

            Ռոպեր Հատտէճեան իր կեանքի առաջին հարիւրամեակին 100 գիրք գրած է այս հայերէնով:

            Որոշած է երկրորդ հարիւրամեակին գրել 100 հատ եւս... տունէն, առանց խմբագրատուն  իջնելու:

            Հիմա զաւակն է, որ  ձեռք առած է  «Մարմարա»-ի լուսաւորութեան անմար  ջահը:

            2. Զբաղեցնել

            Եթէ զբաղիլ չէզոք բայը վեր ի վարոյ նոյն նշանակութիւնը ունի մեր երկու բարբաներուն մէջ, ապա ասոնց ներգործականը կամ անցողականաը՝ զբաղեցնել, զգալիօրէն երկփեղկուած է:  Մինչ արեւմտահայերէնի մէջ զբաղեցնել կը նշանակէ՝ «զուարճացնել, թոյլ չտալ ձանձրանալ, ձանձրոյթը փարատել», ապա արեւելահայերէնի մէջ, այս բոլորէն  բացի,  ան կը նշանակէ նաեւ... գրաւել, նշանակութիւն մը, որ բոլորովին խորթ է  հայեցի  մտածողութեան եւ կոյր կապկումն է օտար լեզուներու, որոնցմէ  կրնամ յիշատակել գոնէ ֆրանսերէնը: Արեւելահայը չի խուսափիր տեղին համեմատ օգտագործել այդ օտար բառը եւս՝ օկուպացնել:

            Այո՜, մեզ արեւելահայ են ասում...

            Իսկ հիմա, ահա հետզհետէ կոյր կապկումը սկսած է հասնիլ մեզի եւս. արեւմտահայ թերթ մը հանգիստ գրած է. «Այդ սրահներուն մէջ ոմանք աթոռ մը կը զբաղեցնէին միայն»,−  կարծես աթոռը լալկան մանուկ մը ըլլար, որ քիչ մը ծիծիկի, քիչ  մըն ալ տիտիկի պէտք ունենար... զբաղելու եւ լռելու համար: Բնաւ  պիտի չզարմանամ, եթէ վաղը ուրիշ մըն ալ գրէ՝ կ’օկուբացնէին:  Համբերութիւն,  այդ օրն ալ կը հասնի:

            Հապա՞, մեզ  արեւմտահայ են ասում...

         

          Մրցոյթ 127.

          Վերաշարադրել արեւմտահայ մտքի հետեւեալ գոհարները.

            --Հոգեւոր հայրը մաղթեց, որ վարժարանը  հաստատ քայլերով  շարունակէ իր երթը եւ արձանագրէ նորանոր յաջողութիւններ:

            --Մենք կը փափաքինք Լիբանանի հետ ամրապնդել  մեր յարաբերութիւնները բոլոր մարզերու մէջ: 

            --Իշխանութիւնները փոխանակ զօրաշարժի ենթարկելու  մեր ներուժը, կ’ընեն բոլորովին հակառակը:

            --Այդ դիրքորոշումը ծայրէ-ծայր չի բխիր ո՛չ Հայաստանի, ո՛չ Արցախի եւ ո՛չ համայն հայ ժողովուրդի շահերէն:

            --Նախագահը կ’ընէ իր կարելին մեղմացնելու համար ուքրանացիներու  տառապանքը, քաջալերելով հացահատիկի ծրագիրը  եւ դիւրացնելով գերիներու փոխանակումը:

             Ճիշդ պատասխանած են՝ Ցոլակ Ապտալեան (7), Համբարձում Յարթունեան (7), Գեղամ Խաչատրեան (5), Լեւոն Շառոյեան (8), Պերճ Տէր Սահակեան(9), Դանիէլ Թիւֆենքճեան(6):  

            Մրցոյթ 128.  

            ***Զոյգ գծիկները`--,  փոխարինէ եւ/ու շաղկապներով:

            ---Օր մը աղուէսն -- արագիլը  իրարու հանդիպեցան -- որոշեցին միասնաբար ճաշակել   այգիին հասուն  --  համեղ  խաղողները:

            ***Վերաշարադրէ արեւմտահայ մտքի հետեւեալ գոհարները.

            ---Մենք չենք կրնար շռայլել մեր տարիները անմիաբանութեամբ անցընելու ճոխութիւնը:

            ---Լիբանանեան տագնապին լուծում կարելի պիտի չըլլայ ապահովել՝ բացի երկխօսութեամբ:

            ---Ընկերութիւնները կը յորդորեն անձնակազմերը, որպէսզի անոնք կրնան կարդալ Աստուածաշունչը:

            ---Ատրպեյճանի գործողութիւնները ճիշդ ապացոյց են այն բանին, որ Արցախ կանգնած է ցեղասպանութեան առջեւ:

           

Արմենակ Եղիայեան

armenag@gmail.com