27.32c
Երեվան
երկ, հնս 22
Անցեալ շաբաթ վերաբացումը կատարուեցաւ «Նոր Սերունդ» Մշակութային Միութեան հովանաւորութիւնը վայելող Կիլիկեան վարժարանին: Այս առթիւ «Արեւելք» հարցազրոյց մը ունեցաւ հալէպահայ գործիչ եւ վարժարանի երաժշտութեան ուսուցիչ Յարութ Ալապոզանեանին հետ:
Հետաքրքրական է, որ Յարութ եղաւ այն գործիչներէն մին, որոնք առաջին անգամ մեր թերթին ճամբով անդրադարձ ըրին Հալէպի պատերազմէն ետք սուրիահայ ուսանողութեան ապրած ընդհանուր հոլովոյթին, նշելով եւ ընդգծելով նաեւ այն հոգեբանական դժուարութիւնները, որոնց դիմաց է այսօր հալէպահայ աշակերտութիւնը:
-Պրն. Ալապոզանեան, ի՞նչ իրավիճակ կը տիրէ ներկայիս Հալէպի մէջ, տրուած ըլլալով որ Աֆրին քաղաքը կը գտնուի Հալէպի մօտ եւ ինչպէս գիտենք՝ արդէն շաբաթէ մը աւելի այդ շրջանին մէջ ծանր բախումներ տեղի կ'ունենան՝ մէկ կողմէն Թուրքիոյ բանակին եւ միւս կողմէն՝ քիւրտ զինեալներուն եւ խմբաւորումներուն միջեւ:
-Ինչպէս դուք ալ ըսիք, բոլորին համար պարզ է, որ Թուրքիան ծանր հրետանիով կը ռմբակոծէ Աֆրինի տարբեր գիւղերը եւ աւանները: Երէկ՝ կիրակի, ծանրօրէն ռմբակոծած է Այն-Տարա պատմական շրջանը եւ ծանր վնասներ հասցուցած պատմական կարեւոր նշանակութիւն ունեցող այդ շրջանին:
Այս բոլորէն անդին, սակայն, Հալէպի մէջ իրավիճակը կրնանք ըսել ապահով է եւ կեանքը բնականոն հունով կը շարունակուի:
-Անցեալ շաբաթ, ինչպէս վարժարանի այլ ուսուցիչներ, Դուք եւս ներկայ եղաք Կիլիկեան վարժարանի վերաբացման հանդիսաւոր արարողութեան: Ինչպիսի՞ մթնոլորտ կը տիրէ ներկայիս դպրոցէն ներս, եւ ի՞նչ կ'ուզէք ըսել այդ մասին:
-Շատ ուրախալի էր այդ բոլորը, մանաւանդ որ գրեթէ եօթ տարիէ ի վեր հեռու էինք մեր դպրոցէն. երբ վերադարձը տեսանք՝ սրբազան հօր ներկայութիւնը, փողերախումբը, աշակերտներուն ուրախութիւնը, շատ զգացուած էինք բոլորս ու մեզմէ շատերուն աչքերը լեցուեցան ի տես այս ուրախութեան, մանաւանդ երբ փողերախումբը նուագեց եւ բոլորս միասին Բերիոյ թեմի առաջնորդ Տէր Շահան սրբազանը ընդունեցինք, այդ պահուն գրեթէ բոլորին աչքերը լեցուեցան: Անշուշտ հոգաբարձութիւնն ալ յատուկ յայտագիր մը պատրաստած էր տնօրէնութեան հետ համագործակցաբար, սրբազան հայրն ալ շատ բովանդակալից խօսքով մը հանդէս եկաւ, այս բոլորը անշուշտ յուզախառն պահեր ստեղծեցին բոլորիս համար:
-Շատ պիտի ուզէինք, որ պատմէք ձեր գործունէութեան մասին: Ի՞նչ է ձեր գործունէութեան դաշտը, ի՞նչ աշխատանքներ կը տանիք, ի՞նչ է թիրախը, եւ արդեօք բան մը փոխուեցա՞ւ ձեր վարժարանին մէջ, յատկապէս Հալէպի մէջ խաղաղութեան վերահաստատումէն ետք:
-Ամբողջ պատերազմի տեւողութեան մենք չդադրեցուցինք մեր գործունէութիւնը, սակայն այսօր ամէնէն դրական կէտը այն է, որ Հալէպը ապահով է եւ առաջուայ նման մենք ապահովական մտահոգութիւններ չունինք: Առաջ, օրինակ, մենք դպրոցէն ելած պահուն կամ երբ դպրոց պիտի գայինք կը մտահոգուէինք, թէ աշակերտները ինչպէս պիտի հասնին, ինչպէս պիտի շարունակենք դասերը ու յաճախ պահեր եղան երբ մեր եղած վայրին շուրջ հրասանդներ ինկան ու այդ պատճառով ալ մենք ստիպուած եղանք յետաձգել մեր դասաւանդումները, բայց այդ յետաձգումները երկար չտեւեցին, որովհետեւ մենք շուտով դպրոց վերադարձանք ու նոյնպէս մեր աշակերտներն ալ իրենց ծնողներուն շնորհիւ բաւարար կամք մը ունեցան վերադառնալու իրենց գրասեղաններուն եւ շարունակելու իրենց դպրոցական կեանքը:
Եւ պատկերացուցէք, որ այս վերջին վեց տարիներու ընթացքին մենք միայն 5 օրուան համար փակած ենք մեր վարժարանի դռները, այլապէս հակառակ բոլոր զարգացումներուն եւ դէպքերուն մենք յաջողած ենք շարունակել մեր դասաւանդութիւնը:
-Իսկ խաղաղութեան վերահաստատումէն ետք, արդեօ՞ք ընդհանուր փոփոխութիւն մը կրեց յատկապէս ձեր գործունէութիւնը:
-Ճիշդը ըսեմ՝ ոչ , որովհետեւ ես արդէն մինչեւ Հալէպի ազատագրումը նոյն թափով կը շարունակէի իմ դասաւանդութիւնը, ունէնք երգչախումբ, տարբեր առիթներով միջոցառումներ կը կազմակերպէինք եւ այդ բոլորին համար ես ստիպուած էի բնականոն կերպով իմ դասերս ներկայացնել , շարունակել իմ գործունէութիւնս, եւ այս բոլորը կը կատարէի թէ՛ մեծերուն, թէ՛ փոքրերուն համար, ունէինք 2 երգչախումբեր եւ հակառակ բոլոր դժուարութիւններուն շարունակեցինք մեր գործունէութիւնը:
Նաեւ կ'ուզեմ ըսել, որ ամենակարեւոր փոփոխութիւններէն մէկը այն էր, որ դպրոցին մէջ մենք աշակերտութեան թիւի աճ արձանագրեցինք, յատկապէս Հալէպի ազատագրումէն ետք: Նորէն կ'ըսեմ, մենք մեծ փոփոխութիւններու ականատես չդարձանք, բայց ամենակարեւորը այն է, որ մեր միտքը հանգիստ է, մեր տեղաշարժը աւելի հեշտացաւ, առաջուայ նման դպրոց երթալու կամ դպրոցէն վերադառնալու վերաբերեալ մենք ապահովական մտահոգութիւններ չունինք: Առաջ, մեր բոլորին տուներէն ներս, ինչպէս քիչ առաջ ըսի, տեղաշարժի ապահովական մտահոգութիւն կար, այսինքն եթէ մեր ընտանիքի անդամներէն մէկը կը բացակայէր տունէն, ապա ամբողջ օրը կը մտածէինք իր վերադարձին մասին, թէ ո՞ւր մնաց, ե՞րբ պիտի հասնի եւ այլն եւ այլն, իսկ այսօր այդ բոլոր մտավախութիւնները վերացած են:
-Պիտի ուզէինք նաեւ իմանալ թէ ձեր աշակերտներուն հետ ի՞նչ թեմաներ կը քննարկէք, կամ ի՞նչ փոխուեցաւ, պատերազմական օրերուն ի՞նչ կը խօսէիք եւ այսօր ի՞նչ կը խօսիք:
-Բնականաբար, աշակերտէ աշակերտ կը տարբերի, բայց պատերազմի օրերուն բոլորիս համար ալ միակ մտահոգութիւնը այն էր, որ աշակերտը հանգիստ ձեւով տուն երթայ եւ ապահով ձեւով իր ընտանիքին միանայ, իրենց ալ կ'ըսէնք. «Շատ հեռուները մի երթաք, ձեր դպրոցէն ելլելէն ետք անմիջապէս տուն գացէք», բայց այսօր այդ բոլորը չկան, այսօր անշուշտ մեծահասակներուն հետ շատ յաճախ կը քննարկենք երկրի ընդհանուր վիճակը, քաղաքական դրութիւնը, բայց ընդհանուր առումով դրականը այն է, որ մեր աշակերտները այլեւս վախ մը չունին եւ աւելի կատարեալ ձեւով կը մասնակցին իրենց դասերուն, իրենց արտադպրոցական աշխատանքներուն եւ բոլորը կարծես համոզուած են, որ մեր կեանքը ձեւով մը վերադարձաւ իր բնականոն հունին:
-Պրն. Յարութ, գիտենք որ բաւական ժամանակ անցուցած էք այդ երեխաներուն հետ եւ այդ աշակերտներուն համար Ձեզի հետ խօսիլը շատ կարեւոր է, անոնք վստահ եմ որ կ'ուզեն կիսուիլ իրենց փորձառութիւնը կամ մտահոգութիւնները կ'ուզեն յայտնել ձեզի. Ի՞նչ կը խօսին ընդհանրապէս:
-Դժբախտաբար շատ գունաւոր չեն անոնց պատկերները եւ արտայայտած մտքերը, եւ ասիկա կը կարծեմ պատերազմի հետեւանքն է. նոյնիսկ անոնց նկարածներուն մէջ, անոնց նիւթերուն մէջ յաճախ թնդանօթ, հրասայլ, քանդում, պատերազմական պատկերներ կ'երեւին եւ այդ մէկը շատ ցաւալի է խորքին մէջ: Գծագրութիւնները, որ կը ներկայացնեն՝ զինուորական են, հագուստները, որ կը հագուին՝ զինուորներու հագուստ են, նոյնիսկ եթէ ծաղիկներով գարունը պիտի ուզեն նկարել կամ ներկայացնել, անպայման տեղ մը պատերազմի պատկեր մը պիտի երեւայ:
Այստեղ ուշագրաւ դէպք մըն է, որ կ'ուզեմ ձեզի պատմել. երբ մանկապարտէզի մեր ծաղիկ դասարանի աշակերտներուն գունաւոր խմորներ տուած էինք, անոնցմէ երկու աշակերտներ այդ գունաւոր խմորներէն նախընտրեցին կարմիր խմորները ընտրել եւ նայլոնէ տոպրակի մէջ դնել եւ այդ տոպրակը մեզի ցոյց տուին եւ ըսին՝ տոպրակով արիւն: Այս պատկերը մեզի համար շատ ծանր էր: Արդեօք ի՞նչ ուզեցին ըսել անոնք, արդեօք անոնք ուզեցին մտաբերել այն տոպրակով արիւնները, որ հիւանդանոցներուն մէջ վիրաւորներուն կան հիւանդներուն կը տրուի: Ասիկա փոքր բան մըն է, պզտիկ օրինակ մըն է, բայց եթէ ընդհանուր նայինք, նոյնիսկ մեր աշակերտներու գործածած գոյներուն մէջ շատ բան փոխուեցաւ: Ճիշդ է, որ անոնցմէ շատերը մինչեւ հիմա ալ խաղաղութիւնը կերեւակայեն, բայց ամէն պատկերի մէջ, ինչպէս քիչ առաջ ըսի, նոյնիսկ ծաղիկներով ներկայացուած պատկերին մէջ ինչ որ տեղ պատերազմի գոյնը կամ շունչը կայ: Իսկ ասկէ զատ ալ, պատերազմը մեզի որպէս ուսուցչական կազմ կամ տնօրէնութիւն, յաճախ ստիպեց որ անոնց սանձերը թոյլնան. շատ յաճախ մենք արտօնեցինք այնպիսի բաներ, որոնք թոյլատրելի չէին, շատ նրբանկատ գտնուեցանք, տնօրէնութիւնը, ուսուցչական կազմը, բոլորս այնպիսի արտօնութիւններ տուինք, որ խաղաղ պայմաններուն տակ չէինք արտօներ: Ձեւով մը ստիպուած էինք, որովհետեւ երկիրը պատերազմական իրավիճակի մէջ էր, իսկ այսօր երբ կը փորձենք վերադառնալ առաջուան բնականոն վիճակին, կը զգանք որ բաւական դժուար պիտի ըլլայ այդ մէկը, որովհետեւ, պատկերաւոր ըսած, սանձը շատ թոյլցուցած էինք եւ այսօր կանգնած ենք լուրջ խնդրի մը առջեւ, որպէսզի վերադառնանք դէպի մեր բնականոն հունը:
-Անշուշտ այս բոլորը այսօր կը քննարկէք ձեր գործընկերներուն, ուսուցիչներուն, տնօրէնութեան հետ, ի՞նչ եզրակացութեան կրցած էք յանգիլ:
-Կը քննարկենք, այո, բայց յստակ եզրահանգումներ չունինք, որովհետեւ իրավիճակը բաւական բարդ եւ նուրբ է. պէտք է շատ դանդաղ քայլերով մեր բնականոն հունին վերադառնանք, եւ այդ մէկը ժամանակ կը պահանջէ:
-Իսկ ծնողներու մասին ի՞նչ կրնաք ըսել, ինչպէ՞ս կ'ընդունին ձեր մօտեցումները կամ դէպի առաջուայ վիճակին վերադառնալու փորձերը, խստացումը, կարգապահութիւնը եւ այլն:
-Գիտէք, ոչ բոլոր ծնողները նոյն իրավիճակի մէջ են, այսօր Հալէպի մէջ բոլորովին նոր կացութիւն մըն է, որ կը տիրէ, որովհետեւ ծնողներէն շատ շատեր կ'աշխատին, եւ անոնցմէ շատեր ժամանակ չունին այս մանրամասնութիւններուն հետեւելու եւ այդ մէկը մեզի համար հասկնալի է: Բոլորս ալ կը զգանք, որ մեր աշակերտները ընտանեկան խնամքի պէտք ունին եւ այդ մէկը սկսած է պակսիլ, ինչպէս ըսի, պայմաններու բերումով: Եւ մենք յաճախ դուրսէն կը լսենք, որ այս ինչ աշակերտին մայրը կամ քոյրը, կամ ան, որ հոգ պէտք է տանի իրեն, որոշ գործեր կը կատարէ, ճաշարաններու համար յատուկ ուտելիքներ կը պատրաստէ: Առաջ այս երեւոյթները չկային Հալէպի մէջ, անոնք անշուշտ պատերազմի հետեւանքով է, որ ստեղծուեցան, եւ բոլոր այդ մայրերը եւ քոյրերը ստիպուած են աշխատիլ, որպէսզի իրենց ընտանիքի օրապահիկը ապահովելու գործին մէջ դեր մը ունենան:
Անշուշտ այս աշխատելու գործընթացը նոյնպէս պատերազմէն մնաց, երբ շատ մը մայրեր կամ քոյրեր բարեսիրական նպատակներով ճաշ կ'եփէին, այսօր անոնք այդ մէկը ձեւով մը փոքր եկամուտի համար աշխատանքի վերածած են, եւ կարծես մեր ընտանեկան շրջանակներուն մէջ այս խօսակցութիւնն ալ սկսաւ տեղ գտնել. «Դուրսը բոլորը կ'աշխատին, ինչո՞ւ մենք ալ չաշխատինք, մենք ալ պէտք է աշխատինք, որպէսզի բնականոն ձեւով կարենանք ապրիլ»:
-Ձեր կարծիքով ի՞նչ սորվեցաւ հալէպահայութիւնը այս 7 ծանր տարիներու ընթացքին:
-Շատ բաներ սորվեցաւ հալէպահայութիւնը այս պատերազմին հետեւանքով: Անշուշտ այն օրինակները, որոնք պիտի ներկայացնեմ, իմ կարծիքովս է: Օրինակ՝ հալէպահայութիւնը սորվեցաւ խնայել, եւ պատերազմէն մնացած սովորոյթ դարձաւ, որ մենք ցանկացած սենեակէ դուրս գալէ առաջ սենեակին լոյսերը անջատենք, եւ ամէն ինչ կարծես հաշիւով դարձաւ: Մեզմէ իւրաքանչիւրը նոյնիսկ ամենաանիմաստ թուացող արարքը սկսանք հաշուի առնել եւ յետոյ շարժիլ եւ այս մէկը իմ կարծիքով պատերազմի հետեւանքն էր: Նոյնը ջուրի պարագային, լոյսի պարագային, տարբեր բաներու մէջ հալէպահայութիւնը սկսաւ աւելի խնայողութեամբ օգտագործել ամէն ինչ եւ այս մէկը ես միայն նիւթականի խնդրին չեմ վերագրեր, այլ անոր որ՝ մենք պատերազմը ապրեցանք եւ այդ պատերազմէն սորվեցանք որ կարելի է նաեւ խնայողութեամբ ապրիլ եւ այդ բարիքը՝ լոյսը կամ ջուրը որ ունինք, հնարաւորինս երկար ժամանակի համար օգտագործենք:
Այս բոլորէն զատ, հալէպահայութիւնը իմ կարծիքով, ամենակարեւոր բանը որ սորվեցաւ՝ իրար օգնելու գաղափարն էր, որովետեւ մեզմէ իւրաքանչիւրը ցաւ մը ապրեցաւ եւ այդ ցաւը, այդ վտանգը, այդ կորուստը մեզի ուղորդեցին, որ մենք իրար ձեռք երկարենք, իրար օգնենք, առաջուայ անզգամութիւնը չմնաց. Հալէպի խաղաղ պայմաններուն մէջ կեանքը ուրիշ էր, ամէն մարդ իր անձով գոհացած էր, իսկ այսօր իրավիճակը բոլորովին ուրիշ է, մեզմէ իւրաքանչիւրին ցաւը բոլորին ցաւն է, մեզմէ իւրաքանչիւրին ուրախութիւնը բոլորին ուրախութիւնն է եւ այսպէս կը կարծեմ որ այս մէկը պատերազմի չակերտեալ՝ դրական կողմերէն մէկն է:
-Ի՞նչ կ'ուզէք ըսել «Արեւելք»ի ընթերցողներուն:
-Ամենամեծ խնդիրը որ կը դիմագրաւենք, մեր հարազատներուն, մեր ընկերներուն, մեր միջավայրին, մեր շրջապատին մէջ եղող անձերուն բացակայութիւնն է: Պիտի ուզեմ ձեր ամպիոնէն ըսել, որ մենք շատ կարօտցած ենք իրենց, յաճախ կը փնտռենք զիրենք եւ ես չեմ ալ կարծեր, որ անոնցմէ շատերը կը վերադառնան: Խնդիրը այն է, որ արդեօք մենք պիտի վարժուի՞նք անոնց բացակայութեան, պիտի հասկնա՞նք որ այլեւս կեանքը պիտի շարունակենք առանց իրենց, ասի բարդ հարց մըն է, եւ միշտ պիտի փնտռենք ու յիշենք իրենց, իրենց բացակայութիւնը զգալի է մեր կեանքին մէջ, այս կէտը կ'ուզեմ լսելի դարձնել ձեր թերթի շնորհիւ: Չեմ գիտեր, եթէ տարիներ ետք մենք պիտի մոռնանք այս կարօտը, պիտի վարժուինք այս վիճակին, բայց եւ այնպէս այս օրերուն մեզի համար շատ դժուար է, որովհետեւ մեզմէ իւրաքանչիւրը ունի հարազատ մը, սիրելի մը, բարեկամ մը, եղբայր մը, քոյր մը, ազգական մը, որ պայմաններու բերումով հեռացած է Հալէպէն եւ այդ կարօտը միշտ մեր մէջ է:
Շատ պիտի փափաքիմ, որ բոլոր հայերը վերադառնան, բայց իմ փափաքս դժուար թէ իրականութիւն դառնայ:
