8.09c
Երեվան
երկ, մրտ 30
Մովսէս Ծիրանի հայերէն կը գրէ
(«Ազդակ», 1/9/2025, էջ 3)
***Աննշան թուացող դէպքեր...
---Արեւմտահայերէնի մէջ բայս թուիլ է, որուն ենթակայական դերբայը կու տայ թուող:
Իսկ արեւելահայերը կ’ըսեն թուացող, քանի բային սկզբնաձեւը թուալ է արեւելահայերէնի մէջ:
***Թատրոն գացած էի հաճելի ներկայացման մը ներկայ ըլլալու համար:
---Թատրոն գացած էի հաճելի ներկայացում մը դիտելու համար:
(Ինչպէս նաեւ՝ կրկնաբանութենէ մը խուսափելու համար):
***Հետեւեալ հինգ կառոյցներու՝
--Ի՞նչ ես ասում Մովսէս...
--«Եաւրում» ասիկա Յասմիկն է...
--Ի՞նչ կ’ըլլայ «պապամ»...
--Ա՜խ «եաւրում» ա՜խ...
--Չ’ըլլար «եաւրում» չ’ըլլար, չ’ըլլա՜ր
Ընդգծուած հինգ բառերը կոչական են:
Կոչականը պարտի միշտ տրոհուիլ նախադասութեան մնացեալ՝ առջեւի թէ ետեւի բառերէն:
Հետեւեալ ձեւով՝
---Ի՞նչ ես ասում, Մովսէս...
---«Եաւրում», ասիկա Յասմիկն է...
---Ի՞նչ կ’ըլլայ, «պապամ»...
---Ա՜խ, «եաւրում» , ա՜խ...
---Չ’ըլլար, «եաւրում» , չ’ըլլար...
* * *
Գալով վերջին օրինակի վերջին բառին՝ չ’ըլլա՜ր, ասոր երկարը կամ բացագանչութեան նշանը պարտինք դնել առաջին ձայնաւորին վրայ՝ չ’ը՜լլար...:
Պարագան նոյնն է առոգանութեան միւս նշաններուն համար եւս:
Ա յլ օրինակներ՝
չի՜ ըլլար> չ’ը՜լլար չի՞ ըլլար> չ’ը՞լլար չի՛ ըլլար> չ’ը՛լլար
չի՜ երգեր> չ’ե՜երգեր չի՞ երգեր> չ’ե՞րգեր չի՛ երգեր> չ’ե՛րգեր
չի՜ օգներ> չ’օ՜գներ չի՞ օգներ> չ’օ՞գներ չի՛ օգներ> չ’օ՞գներ
***[Թատրոն] կ’երթայի աւելի դերասանուհին տեսնելու, քան՝ թատերախա-ղը դիտելու:
Արդի արեւմտահայը ո՛չ այսպէս կը խօսի, ո՛չ ալ այսպէս կը գրէ ու կը կէտա-դրէ:
Ան կ’ըսէ ու կը գրէ՝
---Թատրոն կ’երթայի աւելի դերասանուհին տեսնելու, քան թէ թատերա-խաղը դիտելու:
***Զիս ղրկած էր մսեղէն եւ մանաւա՛նդ խմիչք ապահովելու:
---Մանաւանդ-ին շեշտը կ’իյնայ առաջին ձայնաւորին վրայ՝ մա՛նաւանդ:
***Յետոյ աղջիկներուն դառնալով՝ աւելցուց:
---Բութը աւելորդ ու սխալ է:
***Ան միակն է, որ զիրար լաւ կը հասկնանք:
Թերի բարդ կառոյց մըն է այս, որուն բաղադրիչները ներդաշնակ չեն իրարու, զիրար չեն լրացներ եւ քերականական ձեւաւորում չունին, այլ խօսքով՝ անկապակից են.
---«որ զիրար լաւ կը հասկնանք» ստորադաս նախադասութիւն ձեւացնող բաղադրիչը քերականօրէն վերլուծելի չէ:
***Իսկ Վարուժը գլուխը շարժելով՝ ըսաւ:
---Բութը աւելորդ ու սխալ է:
***Յանդուգն ու ներազդեցիք ըլլալով:
---Ներազդեցիք չունի հայերէնը:
Պարտի ըլլալ ներազդեցիկ:
***Ոչ միայն առիթ չէին փախցներ մասնակցելու մեր արշաւներուն, այլեւ նոյնի՛սկ կրակել սորված էին:
Այլեւ-ին վրայ նոյնիսկ չենք կրնար աւելցնել, աւելորդաբանութիւն է:
Ունինք հետեւեալ ընտրութիւնները.
---ոչ միայն... այլեւ կրակել սորված էին:
---ոչ միայն...այլ նոյնիսկ կրակել սորված էին:
***Նոյնի՛սկ կրակել սորված էին:
---Այս բառին շեշտը կ’իյնայ առաջին ձայնաւորին վրայ՝ նո՛յնիսկ:
***Իւրաքանչիւր որսորդի հետ պէտք է որ «ընկերուհի» մը ընկերակցէր:
Ընկերակցիլ բայը մաքուր տրական հոլով խնդիր կ’առնէ՝ առանց հետ յետադրութեան:
Ուրեմն՝ որսորդի եւ ոչ որսորդի հետ:
---Իւրաքանչիւր որսորդի պէտք է ընկերակցէր ընկերուհի մը:
***Սեւանայ լիճի հանդիպակած կողմը:
---Հանդիպակած -ը հայերէն չէ. պէտք է ըլլայ՝ հանդիպակաց:
Մրցոյթ 39.
***Հետեւեալը կը կրէ երկու սխալ. փորձէ գտնել ու սրբագրել զանոնք.
---Հէօլլիւկի բնակիչներուն մեծ մասը արհեստով եղած են է փռապան, մսագործ, նպարավաճառ, ոսկերիչ եւ այլ խանութներու արհեստներու տէրեր:
***Հետեւեալին մէջ մէկ բառ մը փոխարինուելու կարիք ունի.
---Վարչապետը արդէն իսկ յայտարարել էր, որ Դոնալդ Թրամփն արժա-նի է, որպէսզի Խաղաղութեան Նոբելեան մրցանակ ստանայ:
***Դուն ինչպէ՞ս կը շարադրէիր հետեւեալը.
---Այցելութիւնը իր ձեւով ու պարունակութեամբ բովանդակութեամբ նախկիններէն այցելութիւններէն տարբեր պիտի ըլլայ:
***Սրբագրէ՛ հետեւեալին անհամասեռութիւններըը.
---Անհրաժեշտ է, ինչպէս Իսրայէլէն կողմէ, նաեւ այնպէս ալ Դամասկոսէն պատասխան ստանալ («Ազդակ», 25/8/2025, էջ 2):
***Հետեւեալ չորսէն ո՞րն է ամէնէն հեզասահն ու բարեհունչը:
---Երբեք պիտի չիրականանայ այդ:
---Պիտի երբեք չիրականանայ այդ:
---Այդ երբեք պիտի չիրականանայ:
---Այդ պիտի չիրականանայ երբեք:
Ճիշդ պատասխանած են՝ Գեղամ Խաչատրեան (6), Գէորգ ԵազըՃեան(7), Ցոլակ Ապտալեան (8), Լիզա Յովհաննէսեան (4), Համբարձում Յարթունեան
(6),Պերճ Տէր Սահակեան (6), Միրնա Սիւլիւքճեան (6):
Մրցոյթ 40.
***Հետեւեալին ո՞ր բառը կը ջնջես.
---Նախարարաց խորհուրդը երկար ծանրացաւ տնտեսական ու հրատապ հարցերու վրայ:
***Վերաշարադասէ՛ ու ջնջէ՛ աւելորդաբանութիւնը:
***Կրնա՞ս սրբագւրել հետեւեալին քերականական սխալը.
---Քննչական յանձնախումբը հաստատած է ԱԳ նախարարութեան աշխա-տակցի մը ձերբակալումը («Նոր յառաջ», թիւ 2190, էջ 3):
***Ինչպէ՞ս կը բառնաս հետեւեալին անհամասեռութիւնը.
---Խորհուրդը կոչ ուղղեց վերաշահելու քաղաքացիին վստահութիւնը՝ լուծելով ապրուստի, տնտեսական ու առողջապահական խնդիրները («Ազդակ», 1/9/2025, էջ 2/8):
***Ինչպէ՞ս կրնաս փոխարինել ընդգծուած զոյգ անորոշ դերբայները:
---Պարրաքի Լիբանան 4-րդ այցելութիւնը ջնջել սպառնալը մտահոգիչ է («Ազդակ», 2/8/2025, էջ 2):
Արմենակ Եղիայեան
armenag@gmail.com
