1860-ական թուականներէն սկսեալ տեղ-տեղ երեւցան կղմինտրածածկ շէնքերը: Ասոնք առհասարակ բողոքական ու լատին համայնքներու եկեղեցական ու դպրոցական շէնքերն էին: Ասոնց առաջիններէն մէկն է ամերիկացի միսիոնարներու կառուցել տուած Խոդի (հիմա՝ Սահա) շէնքը, որ 1920ականներէն ետք գործածուած է իբրեւ նամակատուն եւ մաքսատուն: Այժմ լրիւ ձեւափոխուած է (երկրորդ նկարին մէջ, աջին):

1909-ի աղէտէն ետք բազմացան կղմինտրածածկ շէնքերը: Ասոնցմէ յիշենք Գարատուրանի աւետարանական եկեղեցին, Քեսապի աւետարանական համայնքին պատկանող Խոդի քանի մը շէնքերը՝ երիցատունն (երրորդ նկարը) ու դպրոցական շէնքերը, լատինաց հին վանքը, Ժողովրդային Գրադարանը, Գարատուրանի եւ Չինարի լատինաց դպրոցները: Բոլորն ալ ներքին եւ արտաքին հիմնական փոփոխութիւններ կրած են վերջերս ու գրեթէ անճանաչելի դարձած:

1920-ական թուականներուն ասոնց վրայ կ’աւելնան լատինաց վանքի նոր համալիրին մէջ մտնող շէնքերը՝ եկեղեցին, երիցատունը, դպրոցը, Ուսումնասիրաց երկրորդական վարժարանի շէնքը, մայր եկեղեցիին նոր ծածկը: Ասոնցմէ միայն առաջին համալիրը գրեթէ նոյնութեամբ կանգուն կը մնայ: Միւսները կրկին փոփոխութեան ենթարկուած են: 1920-1930 թուականներուն յատկապէս Ամերիկայէն վերադարձող հայրենակիցներ կղմինտրածածկ ընդարձակ ու սիրուն տուներ կը կառուցեն Քեսապի մէջ, որոնցմէ ոչ մէկը անխաթար մնացած է (չորրորդ նկարը):
Կղմինտրածածկ տուներուն տախտակեայ յատակն ու տանիքի կմախքը տարագրութենէն առաջ կը կապէին առհասարակ այնթապցի եւ ուրֆացի վարպետները: Քեսապցիներէն յայտնի էր Մաթաթ Վարպետը (Մատաթիա Կարպուշեան): Կղմինտրը եւրոպական էր, ներածուած. փորձ եղած է տեղւոյն վրայ եւս թրծել: