17.09c
Երեվան
հնգ, նմբ 05
Իրանի նախկին արտաքին գործոց նախարար եւ Իրանի Գերագոյն առաջնորդին միջազգային հարցերով նախկին խորհրդական Ալի Աքպար Վիլայաթի, իրանական «Էթթելաաթ» պարբերականին մէջ հրապարակած է «Բաց եւ անկեղծ՝ պարոն վարչապետին հետ» խորագրեալ յօդուած մը՝ ուղղուած Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինեանին։
«Որքան ինծի ծանօթ է, հայ-իրանական յարաբերութեանց երկար պատմութեան ընթացքին, սկսեալ Պարթեւներու ժամանակաշրջանէն եւ աւելի քան 2,000 տարուան մեր համատեղ յարաբերութիւններուն մէջ, նման անբնական իրավիճակներ երբեք չեն արձանագրուած։
Արտաքին գործոց նախարարի պաշտօնավարութեանս ընթացքին այցելած եմ Հայաստան։ Երեւանէն մեկնած եմ դէպի Էջմիածին (ներկայիս՝ Վաղարշապատ)՝ հայ ժողովուրդի հոգեւոր քաղաքը։ Հոն հանդիպած եմ հայ անուանի գիտնականներու, եպիսկոպոսներու եւ քահանաներու։
Այդ քաղաքին մէջ երկու եկեղեցիներ տեսայ։ Անոնցմէ մէկը գիտնականներու եւ հոգեւորականներու կեդրոնն էր, ուր հանդիպեցայ հայ հոգեւորականներուն։ Անոր դիմաց կը գտնուէր Շահ Ապպաս Մեծին կողմէ կառուցուած ուրիշ եկեղեցի մը, որ շատ գեղեցիկ եւ տպաւորիչ էր։
Երբ առաջին անգամ, տակաւին ուսանող, ճամբորդեցի Սպահան, այցելեցի Նոր Ջուղայի շրջանը եւ տեսայ Վանքի եկեղեցին, որ հայերուն համար կառուցուած էր Շահ Ապպաս Սեֆիի կողմէ։
Երկու երկիրներուն յարաբերութիւնները ուսումնասիրելու ընթացքին երբեք որեւէ մութ կէտ չեմ նկատած։
Երկրորդ ռուս-պարսկական պատերազմէն եւ Թուրքմենչայի դաշնագրին ստորագրութենէն ետք Հայաստանը անջատուեցաւ Իրանէն եւ անցաւ Ռուսիոյ տիրապետութեան տակ։
Այս իրադարձութիւններէն ետք Իրանը երբեք չէ վտանգած այս երկրին եւ անոր ժողովուրդին անկախութիւնը։ Հայաստանի եւ Իրանի Իսլամական Հանրապետութեան յարաբերութիւնները միշտ եղած են բարեկամական։
Ես ծանօթ եմ հայկական քաղաքական կուսակցութիւններուն եւ խմբաւորումներուն, ինչպէս նաեւ անձամբ հանդիպած եմ անոնցմէ ոմանց ղեկավարներուն։ Իրանի մէջ, թէ՛ յեղափոխութենէն առաջ եւ թէ՛ անկէ ետք, հայկական փոքրամասնութիւնը միշտ յարգուած է։ Հայերը երկու ներկայացուցիչ ունին Իսլամական խորհրդակցական ժողովին մէջ։
Խորհրդային Միութեան փլուզումէն եւ 15 անկախ հանրապետութիւններու կազմաւորումէն ետք, Իրանի Իսլամական Հանրապետութեան յարաբերութիւնները նախկին խորհրդային բոլոր հանրապետութիւններուն հետ եղած են բարեկամական եւ բնականոն, բացի անոնցմէ ոմանց կողմէ ցուցաբերուած անբարեացակամ վերաբերմունքէն։
2018-ի այսպէս կոչուած Թաւշեայ յեղափոխութեան ընթացքին, հետեւելով այլ հանրապետութիւններու, ինչպէս՝ Խրխըզստանի եւ Վրաստանի օրինակին, Նիկոլ Փաշինեան փորձեց տապալել Հայաստանի նախկին իշխանութիւնը, որ սերտ գործակցութիւն ունէր Մոսկուայի հետ։
Փաշինեանի նոր կառավարութեան վնասակար քայլերէն մէկը Հայաստանի եւ Ատրպէյճանի Հանրապետութեան միջեւ թշնամանքի խորացումն էր, որ այսօր հասած է աննախադէպ մակարդակի։
Սակայն վերջին շրջանին պարոն Փաշինեան ձեռնարկած է այնպիսի քայլերու, որոնք Հայաստանի համար այլ հետեւանք չեն կրնար ունենալ, եթէ ոչ՝ պառակտում եւ նոր խնդիրներ։
Հայ ժողովուրդին շահերուն դէմ ուղղուած այս բացասական քայլերու շարքը կարելի է ամփոփել մէկ բառով՝ Արեւմուտքին, յատկապէս Ֆրանսայի, Ամերիկայի եւ Անգլիոյ քաղաքականութեան ենթարկուելու ձգտում։ Այս ամէնը՝ ազատական-ժողովրդավարական իշխանութիւնը պահպանելու նպատակով, որուն մէջ, ի սկզբանէ, ո՛չ ազատականութիւն կայ եւ ո՛չ ալ ժողովրդավարութիւն։
Փաշինեանի անցեալը նկատի ունենալով՝ այս վարքագիծը Հարաւային Կովկասի մէջ թշնամանքի եւ լարուածութեան նոր էջ մը կը բանայ։
Աւելի քան ութ տարի ան սերտ եւ բաց հաղորդակցութեան մէջ եղած է բոլոր այն կողմերուն հետ, որոնք կը յաւակնին պահպանել կամ խաթարել տարածաշրջանի անվտանգութիւնը։
Անոր յարաբերութիւնները Ատրպէյճանի, Իրանի, Թուրքիոյ եւ, հաւանաբար, ապագային նաեւ Վրաստանի հետ, ներկայիս անկայուն եւ անկանխատեսելի են։
Անոր վերջին քայլը «Հազար երես ունեցող մարդուն»՝ Թրամփին անհիմն եւ չմտածուած առաջարկին հաւանութիւն տալն էր՝ «Զանգեզուրի միջանցքը» «Թրամփի ուղի» կամ «ԹՐԻՓՓ» կոչելու վերաբերեալ։
Իրանի արտաքին գործոց նախարարի տեղակալին հետ, որ Թեհրան այցելած էր, եւ Թեհրանի մօտ Հայաստանի դեսպանին հետ ունեցած երկու առանձին հանդիպումներուս ընթացքին, անոնց յստակօրէն փոխանցած եմ Իրանի դիրքորոշումը։
Ըսելիքս հետեւեալն էր. Իրանի Իսլամական Հանրապետութիւնը տեղեակ է Ուքրայինայի պատերազմի հետեւանքով Ռուսիոյ դիմագրաւած դժուարութիւններուն։ Հետեւաբար, Հայաստանը կրնայ սխալ հաշուարկ կատարել՝ կարծելով, թէ քանի որ Ռուսիան ներգրաւուած է Ուքրայինայի պատերազմին մէջ, ան այլեւս նոյն չափով ուշադրութիւն չի դարձներ Հարաւային Կովկասի անվտանգութեան։
Այդ իսկ պատճառով մամուլի հարցազրոյցի մը ընթացքին յայտարարեցի, որ Իրանը, Ռուսիոյ հետ կամ առանց անոր, ինքզինք պատասխանատու կը նկատէ Հարաւային Կովկասի անվտանգութեան պահպանման համար։ Ճիշդ այնպէս, ինչպէս Կիւրոս Մեծի ժամանակներէն ի վեր Կովկասը, մինչեւ Դաղստանի Տերպենտ քաղաքը, եղած է Իրանի անվտանգութեան գօտին։
2021-ին Թեհրանի մէջ կայացած Աստանայի գագաթնաժողովին, որուն ընթացքին պատիւը ունեցած եմ ծառայելու նահատակ Իմամ Ղուտսուլլահ Նաֆս ալ-Զաքիային, Նորին Սրբութիւնը առաւօտեան հանդիպման մը ընթացքին, պարոն Էրտողանին, իսկ երեկոյեան՝ պարոն Փութինին հետ ունեցած զրոյցներուն ընթացքին, յստակօրէն յայտարարած է. «Մենք դէմ ենք Զանգեզուրի միջանցքի ստեղծման»։
Նահատակ Իմամ Ղուտս Ալլահ Նաֆս ալ-Զաքիային կողմէ արտաքին քաղաքականութեան եւ ազգային կարեւոր հարցերու վերաբերեալ կատարուած ռազմավարական յայտարարութիւնները Իրանի Իսլամական Հանրապետութեան համար կարմիր գիծ կը հանդիսանան։
Վերոնշեալ երկու հանդիպումներէն ետք Իրանի Իսլամական Հանրապետութեան զինուած ուժերը շատ զօրաւոր զօրավարժութիւն մը կատարեցին։ Այդ օրերուն Իրանի զինուած ուժերու Գլխաւոր շտաբի պետն ալ այցելեց զօրավարժութեան շրջանը՝ ցուցադրելու համար այդ ուժն ու վճռակամութիւնը։
Հայաստանի դեսպանին վերջնական խօսքս յստակօրէն ըսի. եթէ Թրամփն ու իր դաշնակիցները փորձեն հատել Իրանի այս կարմիր գիծը, մենք պիտի կոտրենք անոնց ոտքերը։
Անցեալ շաբաթավերջին Հայաստանի խորհրդարանը վաւերացուց այս միջանցքի կառուցման վերաբերեալ որոշումը։ Ի՞նչ կը նշանակէ ասիկա։
Նիկոլ Փաշինեանի եւ անոր հետեւորդներուն այս ապարդիւն քայլը այնպիսի արարք մըն է, որ իսկապէս ամօթ պիտի պատճառէ հայ ժողովուրդին, որուն պատմութիւնը լի է չափաւորութեան եւ իմաստութեան օրինակներով», գրած է Վիլայաթի։
