12.09c
Երեվան
ուրբ, հկտ 30
Լիբանանի վրայ թեւածող պատերազմի ուրուականը տակաւին չէ հեռացած։ Երկրի Հարաւին մէջ շարունակուող ռազմական գործողութիւնները, Իսրայէլի պաշտպանութեան նախարար Իսրայէլ Քացի նոր սպառնալիքները եւ Ուաշինկթընի կողմէ Պէյրութին ուղղուած քաղաքական ազդակները կը ստեղծեն կացութիւն մը, ուր երկրի ապագան դարձեալ կը կապուի ոչ միայն ռազմական հաւասարակշռութեան, այլեւ ներքին քաղաքական որոշումներու եւ արտաքին ուժերու հաշիւներուն հետ։
Այս անգամ Իսրայէլի սպառնալիքները միայն «Հըզպալլա»ի ռազմական դիրքերուն չեն վերաբերիր։ Անոնք կը ներառեն Պէյրութի հարաւային արուարձանը, բնակչութեան տեղահանութեան հեռանկարը եւ Լիբանանի տարածքին մէջ իսրայէլեան վերահսկողութեան ընդարձակման կարելիութիւնը։
Այս բոլորին զուգահեռ, Միացեալ Նահանգներ կը խօսի Լիբանանի վերաշինութեան համար միլիառաւոր տոլարներու տրամադրելու կարելիութեան մասին՝ այդ օգնութիւնը պայմանաւորելով «Հըզպալլա»ի վերջնական զինաթափումով։
Այսպիսով, Լիբանան դարձեալ կը գտնուի ռազմական ճնշումի, քաղաքական պահանջներու եւ տնտեսական փրկութեան խոստումներու խաչմերուկին վրայ։
Քացի սպառնալիքները եւ հարաւային արուարձանի վտանգը
Իսրայէլի պաշտպանութեան նախարար Իսրայէլ Քաց յայտարարած է, թէ Իսրայէլ պիտի չհեռանայ Լիբանանի եւ Սուրիոյ մէջ իր հաստատած «ապահովական գօտիներ»էն։ Ան նաեւ սպառնացած է ընդարձակել Լիբանանի մէջ իսրայէլեան վերահսկողութեան տակ գտնուող տարածքները, եթէ «Հըզպալլա» միանայ Իրանի կողմէ Իսրայէլի դէմ ձեռնարկուելիք որեւէ յարձակման։
Քաց յատկապէս զգուշացուցած է Պէյրութի հարաւային արուարձանի բնակչութիւնը՝ յայտարարելով, որ «Հըզպալլա»ի ռազմական միջամտութեան պարագային տարածքը կրնայ ենթարկուիլ զանգուածային տարհանման։ Անոր խօսքերով՝ տեղահանութեան գործողութիւնները կրնան տարածուիլ դէպի հիւսիս՝ մինչեւ Աուալի եւ Զահրանի գետերու գիծը, իսկ հարաւային արուարձանի մեծ մասը կրնայ դատարկուիլ՝ նախապատրաստելու համար այն վայրերուն հարուածումը, զորս Իսրայէլ կը բնորոշէ իբրեւ «ահաբեկչական ենթակառոյցներ»։
Այս սպառնալիքներուն ծանրութիւնը հասկնալու համար պէտք է յիշել, որ Պէյրութի հարաւային արուարձանը պարզապէս աշխարհագրական տարածք մը չէ։ Անիկա խիտ բնակեցուած շրջան մըն է, ուր տասնեակ հազարաւոր ընտանիքներու առօրեան, աշխատանքը, դպրոցներն ու ապրուստի միջոցները իրարու կապուած են։ Անկէ բնակչութեան զանգուածային տեղահանութիւնը պիտի նշանակէ մարդկային նոր տագնապ մը՝ իր ընկերային, տնտեսական եւ հոգեբանական բոլոր հետեւանքներով։
Իսրայէլ իր սպառնալիքները կը ներկայացնէ իբրեւ «Հըզպալլա»ի ռազմական կարողութիւնները չէզոքացնելու միջոց։ Սակայն նման գործողութիւններու իրական գինը պիտի վճարեն նաեւ այն քաղաքացիները, որոնք ռազմական որոշումներուն վրայ ուղղակի ազդեցութիւն չունին։ Լիբանանի փորձառութիւնը ցոյց տուած է, որ երբ պատերազմը կը մտնէ քաղաքներու եւ գիւղերու կեանքին մէջ, ռազմական թիրախներու եւ քաղաքացիական բնակչութեան միջեւ սահմանը յաճախ կը դառնայ չափազանց փխրուն։
Ուաշինկթընի քաղաքական պատգամը
Մինչ հարաւային Լիբանանի մէջ ռազմական ճնշումը կը շարունակուի, ամերիկեան դիւանագիտութիւնը կը փորձէ իր քաղաքական օրակարգը յառաջ մղել։ Ուաշինկթըն իր դժգոհութիւնը յայտնած է Լիբանանի դեսպանուհի Նատա Համատէ Մուաուատը երկրի զինուորական արդարադատութեան յանձնելու որոշման առնչութեամբ՝ այդ քայլը նկատելով անարդար թիրախաւորում մը՝ պայմանաւորուած անոր՝ կառավարութեան քաղաքականութիւնը գործադրելով եւ ամերիկեան հովանաւորութեամբ ընթացող բանակցութիւններուն մասնակցելով։
Այս արձագանգը պարզ դիւանագիտական տարակարծութիւն մը չէ։ Ան կը բացայայտէ, թէ որքան զգայուն դարձած է Լիբանանի ներքին քաղաքական դաշտը, ուր նոյնիսկ պետութեան պաշտօնական ներկայացուցիչներուն գործունէութիւնը կրնայ վերածուիլ ներքին բախման առարկայի։ Միւս կողմէ, Լիբանանի իշխանութիւններուն առջեւ կը դրուի հարց մը, որուն պատասխանը դիւրին չէ. ինչպէ՞ս կարելի է պաշտպանել պետական հաստատութիւններուն հեղինակութիւնը, երբ երկիրը միաժամանակ կ'ենթարկուի արտաքին ճնշումներու եւ ներքին քաղաքական հակասութիւններու։
Ուաշինկթըն նաեւ կասկած յայտնած է «Հըզպալլա»ի այն յայտարարութեան նկատմամբ, թէ կազմակերպութիւնը Իրանի կողմէ գումարներ կը ստանայ։ Միեւնոյն ժամանակ, ԱՄՆ արտաքին գործոց նախարարութիւնը յայտնած է, թէ Ծոցի արաբական երկիրներու եւ եւրոպացի գործընկերներու հետ կը քննարկէ Լիբանանի վերաշինութեան համար միլիառաւոր տոլարներ տրամադրելու ծրագիր մը՝ պայմանով, որ «Հըզպալլա» զինաթափուի։
Այստեղ է, որ տնտեսական օգնութիւնը կը դադրի պարզապէս վերաշինութեան ծրագիր մը ըլլալէ եւ կը դառնայ քաղաքական ճնշումի միջոց։ Լիբանանը վերաշինութեան խիստ կարիք ունի։ Պատերազմէն վնասուած շրջանները, տեղահանուած ընտանիքները, քայքայուած ենթակառոյցները եւ երկարատեւ տնտեսական տագնապը երկիրը դրած են ծանր պարտաւորութիւններու առջեւ։ Սակայն օգնութիւնը զինաթափման քաղաքական պայմանին կապելը կը նշանակէ, որ վերաշինութեան հարցը անխուսափելիօրէն կը միախառնուի Լիբանանի պետական իշխանութեան, զինեալ կազմակերպութիւններու եւ տարածաշրջանային ուժերու միջեւ գոյութիւն ունեցող բարդ հակամարտութեան։
Անշուշտ, Լիբանանի մէջ զէնքի հարցը կարելի չէ անտեսել։ Պետութեան ինքնիշխանութիւնը, որոշումներ կայացնելու կարողութիւնը եւ սահմաններու պաշտպանութիւնը կենսական խնդիրներ են։ Բայց զինաթափումը չի կրնար դիտուիլ իբրեւ պարզ հրաման մը, որուն գործադրութիւնը ինքնաբերաբար պիտի լուծէ երկրի անվտանգութեան հարցերը։ Անիկա կը պահանջէ պետական իշխանութեան ամրապնդում, ազգային համաձայնութիւն եւ ապահովական այնպիսի պայմաններ, որոնց մէջ Լիբանանի քաղաքացիները վստահութիւն ունենան, թէ իրենց երկիրը պիտի պաշտպանուի առանց արտաքին ուժերու մշտական միջամտութեան։
Լիբանան՝ ուրիշներու պատերազմներուն միջեւ
Այս ամբողջ կացութեան ամենէն մտահոգիչ երեսը այն է, որ Լիբանան դարձեալ կրնայ ներքաշուիլ Իրանի եւ Իսրայէլի միջեւ ընդարձակուող առճակատման մէջ։ Քացի յայտարարութիւնը յստակ պատգամ մըն է. եթէ «Հըզպալլա» միանայ Իրանի կողմէ ձեռնարկուելիք յարձակման մը, Իսրայէլ պիտի փորձէ այդ քայլը օգտագործել Լիբանանի դէմ իր ռազմական գործողութիւնները ընդարձակելու համար։
Այս սպառնալիքին առջեւ Լիբանանի իշխանութիւններուն պարտականութիւնը յստակ է՝ կանխել երկիրը նոր պատերազմի մը մէջ ներքաշելու որեւէ քայլ եւ պաշտպանել բնակչութիւնը նոր աւերումէ։ Սակայն այդ պարտականութեան կատարումը դիւրին պիտի չըլլայ, այնքան ատեն որ Լիբանանի հողին վրայ գործող ուժերուն հաշիւները միշտ չէ, որ կը համընկնին պետութեան եւ քաղաքացիներուն շահերուն հետ։
Լիբանանի ժողովուրդը արդէն չափազանց ծանր գին վճարած է երկար տարիներու պատերազմներուն, տնտեսական փլուզման եւ քաղաքական անգործութեան համար։ Անոր պէտք չեն նոր սպառնալիքներ, նոր գաղթականութիւն եւ վերաշինութեան նոր խոստումներ, որոնք կրնան մնալ քաղաքական բանակցութիւններու սեղանին վրայ։
Ի վերջոյ Լիբանանի առջեւ դրուած հարցը միայն այն չէ, թէ «Հըզպալլա» պիտի միանա՞յ Իրանի դէմ կամ անոր կողքին ընթացող առճակատման։ Աւելի խորքային հարցը այն է, թէ արդեօք Լիբանան պիտի կարենա՞յ վերջապէս վերագտնել իր որոշումներուն տէրը ըլլալու կարողութիւնը։
Իսրայէլեան սպառնալիքները, ամերիկեան պայմանները եւ տարածաշրջանային մրցակցութիւնները տարբեր նպատակներ կրնան հետապնդել, բայց անոնց բախման կեդրոնը դարձեալ լիբանանցի քաղաքացին է։ Ան՝ որ կը փորձէ վերաշինել իր տունը, իր զաւակները դպրոց ղրկել, ապրուստ ապահովել եւ հաւատալ, թէ վաղը իր քաղաքը կամ գիւղը դարձեալ պատերազմի թիրախ պիտի չդառնայ։
Լիբանանի փրկութիւնը չի կրնար հիմնուիլ ո՛չ արտաքին սպառնալիքներու, ո՛չ ալ անվերջանալի քաղաքական պայմաններու վրայ։ Անիկա կը պահանջէ ուժեղ պետութիւն, ազգային պատասխանատուութիւն եւ այնպիսի համաձայնութիւն մը, որուն մէջ Լիբանանի անվտանգութիւնը ուրիշներու պատերազմներուն հետեւանք ըլլալէ կը դադրի։
Եւ մինչ այդ համաձայնութիւնը կը մնայ հեռու, երկիրը կը շարունակէ ապրիլ վտանգաւոր սպասումի մը մէջ՝ այն մտավախութեամբ, որ ուրիշներու որոշած պատերազմին հաշիւը դարձեալ ինք պիտի վճարէ։
Սագօ Արեան
«Ժամանակ»/Պոլիս
