12.09c
Երեվան
չրք, մյս 13
Պատրիարքներու հարցով հայութեան ակնկալիքները իրականութիւն չդարձան: Յատկապէս վերջին տաս տարիներուն Հայաստանաեայց Առաքելական Եկեղեցւոյ երկու նուիրապետական պատրիարքական աթոռները արեւոտ օրեր չտուին մեր եկեղեցիին:
Պոլսոյ մասին բոլորս իրազեկուած ենք ու մեզի անյայտ պատճառներով ինը տարիէի ի վեր պատրիարաքական աթոռը պատանդ պահող Աթէշեանը, նոյնիսկ Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի վեհարանին մէջ խոստում տալէ ամիսներ անց կը շարունակէ իր «աննահանջ կեցուածք»ը եւ օրեր առաջ բոլորին առջեւ կը յայտարարէ, թէ ինք մինչեւ այս պահը գրաւոր հրաժարական չէ տուած: Շատ պարզ ճշմարտութիւն է, որ Սուրբ Գրային Սիոն լերան նայող հայոց պատրիարքարանի գործերն ալ այդքան լաւ չեն: Պատրիարքը, որուն ընտրութիւնէն ասդին կը յուսայինք, որ դրական կարեւոր եւ երեւալի տեղաշարժ մը կ'առողջանար «առողջական խնդիրներ» ունի եւ այդ մէկը կը խանգարէ, որ սրբազնութիւնը կարողանայ «արժան եւ իրաւ» գործունէութիւն մը տարածել: Օրեր առաջ, երբ «Արեւելք»ի աշխատակիցը Մայր Աթոռէն ներս Պատրիարքի բացակայութեան մասին հարց տուաւ անոր պատասխանեցին, թէ «Պատրիարք հայրը առողջական խնդիրներ ունի ու այդ պատճառով է նաեւ, որ չէ ներկայացած Մայր Աթոռի մէջ գումարուած եկեղեցական- ներկայացուցչական ժողովին»: Եթէ մեր յիղողութիւնը չդաւաճանէր ապա ներկայացուած «պատճառաբանութիւն»ը տանելի համարելով պիտի լռէինք, բայց Երուսաղէմի Պատրիարքին եկեղեցական վարքին հետեւողի մը համար շատ յստակ է, թէ Տ. Նուրհան սրբազանը ինչ իրավիճակի առջեւ է այսօր: Առանց քննարկելու եղած դէպքերուն մանրամասնութիւնները, կամ նոյնիսկ հրաժարելով եղած արարքներուն մէջ յանցաւոր մը փնտռելու մօտեցումէն պէտք է արձանագրել, որ Երուսաղէմի Հայոց Պատրիարքը, այսօր առանձին է:
Առանձին է բոլոր իմաստներով:
Առանձին է ու շատ հաւանաբար առանձնացուցած է ինքզինք մեր հաւաքական կեանքէն ու հեռուէն իր «առանձատուն»էն կը հետեւի իրադարձութիւններուն:
Լսած ենք, որ շատ աղմուկ չի սիրեր սրբազանը ու այդ պատճառով ալ արգիլած է, որ Երուսաղէմի հայ պատանիները խաղան ու ժամանակ անցընեն իր առանձնատան մօտ: Առանձին է, որովհետեւ ամէն չափ ու կշիռ անտեսելով եւ անհիմն ու անտեղի նամակներ գրելէ ետք ան յոգնած է այսօր ու «յայտնուած» է առանձնութեան գիրկը: Առանձին է, որովհետեւ անիմաստ գտած է խուսանաւելը եւ անդրադարձած է, որ սխալ էր Անթիլիասը «օգտակար» լացապատ մը համարելու իր մօտեցումը: Այսպէս է, որ շատ յաճախ մեր միաբանները կը մոռնան ամէն արժէք եւ սուսերամարտի օրէնքով վարուելով կը փորձեն գրոհներ կազմակերպել աստ եւ անդ: Մենք չէ, որ պիտի քննադատենք Տ. Նուրհան Սրբազանը: Մենք այդ իրաւունքը չենք տար մեզի ու բացորոշ է նաեւ, որ իր հանդէպ առկայ դժգոհութիւնը կ'աճի ամէն օր:
Կ'աճի ու կը մեծնայ, հակառակ այն պաշտօնական եւ «գունաւոր» այցելութիւններուն, որ կը կատարէ ան Սուրբ Աթոռի հարեւան համարուող համայնքապետերուն: Այդ դժգոհութեան մասին մենք պիտի չխօսինք, այլ խօսողները նոյնինքն Երուսաղէմի Միաբանութեան անդամներն են, որոնց կատարած մատնանշումները պէտք է համարել կարեւոր ցուցանիշ Միաբանութիւնէն ներս տիրող ընդհանուր տխուր իրավիճակին մասին:
Եկեղեցին օտարուած է իր հաւատացեալներէն ու առիթէ- առիթ արտասահմանէն Երուսաղէմ այցելող մեր հաւատացեալներու այցելութիւնները բան չեն փոխեր պատկերէն:
Սաղիմահայութիւնը հեռացած է եկեղեցիէն ու այս իրականութեան մեծագոյն պատասխանատուն Տ. Նուրհան Պատրիարքն է: Մեզի համար յստակ չէ, որ օրեր առաջ Մայր Աթոռ յայտնուած եւ Տ. Նուրհան սրբազանի «բանբեր»ները համարուող կարգ մը միաբանները ինչ խօսակցութիւններ ծաւալեցին Մայր Աթոռի փակ դռներուն ետին, սակայն գաղտնիք չէ, որ այսօր Պատրիարքը մնացած է առանձին ու այդ մինակութիւնը իր ժխտական անդրադարձը պիտի ունենայ (թերեւս արդէն ունեցած ալ է) Երուսաղէմի պատմական աթոռին վրայ:
Այս «մինակութիւն»էն դուրս գալու համար կը սպասուի, որ Տ. Նուրհան պատրիարքը ծանր ու թեթեւ ընէ անցնող տարիներու ընդհանուր իրավիճակը ու ապա միայն անցնի գործնական քայլերու: Հայաստանեայց Առաքելական Եկեղեցւոյ պատմութեան ամէնէն ծանր փուլերուն մեր պատրիարքները եղած են Հայոց հաւատքի ու առաքելութեան ջահը պահպանողներ Այսօր Երուսաղէմի հայութիւնը ՝ սաղիմահայութիւնը կարիքն ունի կարեւոր բարենորոգումներու, կարիքն ունի գործի, սիրոյ խօսքի եւ մանաւանդ հայրական վերաբերմունքի: Ու մեր սիրելի Պատրիարքը պէտք է լաւագոյնս ըմբռնէ այդ մէկը ու նախ եւ առաջ դուրս գայ իր մինակութիւնէն:
Պատրիարքը հոգեւոր առաջնորդ է, հայր է, եկեղեցւոյ տէր եւ գլուխ է:
Պատրիարքը բանաստեղծ չէ, որ առանձնութիւնը սիրէ եւ «տոչորուի» այդ առանձնութեան մէջ ու առանձին ձգէ իր հօտն ու հաւատացեալները:
Պատրիարքը մեր եկեղեցւոյ ճակատին դրուած թագ է:
Սրբութեան, աղօթքի եւ քրիստոնէական բարի վարքի թագ:
Պատրիարքը պիտի արժեցնէ այդ կոչումը:
