-3.91c
Երեվան
կրկ, հնվ 25
Եթէ այս տարբերակն ալ մերժուի կամ անորոշ ժամանակով յետաձգուի, ապա խնդիրը այլեւս Մելգոնեանի ճակատագիրը չէ, այլ այն, թէ մենք իբրեւ սփիւռք ունի՞նք քաղաքական եւ մտաւոր խիզախութիւն՝ մեր իսկ ստեղծած հաստատութիւնները ապրեցնելու նոր պայմաններու մէջ կամ զանոնք վերջնականապէս թաղելու պատմութեան փոշիներուն տակ։
Սագօ Արեան Լրագրողի էջ-էն կը կարդանք ՝
Կիպրոսի մէջ գտնուող եւ 2025 թուականէն ի վեր իր դօները փակած Մելգոնեան Վարժարանի այսօրուան վիճակը ամէնէն առաջ անորոշութեան վիճակ է, բայց ոչ դատապարտուածութեան։ Անոր շուրջ ստեղծուած լռութիւնը եւ տարիներով շարունակուած անգործութիւնը յաճախ կը մեկնաբանուի իբրեւ անխուսափելի ճակատագիր, մինչդեռ իրականութեան մէջ այդ լռութիւնը որոշում չկայացնելու հետեւանք է։ Մելգոնեանը փակուեցաւ ոչ այն պատճառով, որ ան այլեւս կենսունակ չէր, այլ որովհետեւ փոխուեցան սփիւռքահայ կառոյցներու առաջնահերթութիւնները, եւ այդ փոփոխութեան ընթացքին վարժարանը վերածուեցաւ բեռի, ոչ թէ ռազմավարական ներդրումի։
Այսօր, երկու տասնամեակ անց, հարցը այլեւս չի կրնար դրուիլ ՝ «վերաբանա՞լ դպրոցը, թէ ոչ» պարզունակ ձեւով։ Դասական գիշերօթիկ վարժարանի տարբերակը, որ Մելգոնեանը մարմնաւորեց ամբողջ քսաներորդ դարուն, իր պատմական առաքելութիւնը հիմնականին մէջ արդէն կատարած է։ Սակայն այդ փաստը չի նշանակեր, որ Մելգոնեանի գոյութիւնը սպառած է։ Ընդհակառակը, ներկայ սփիւռքահայ իրականութեան մէջ, երբ արեւմտահայ լեզուն, մշակոյթը եւ ինքնութիւնը կը դիմագրաւեն գոյաբանական մարտահրաւէր, Մելգոնեանի պէս տարածք մը կրնայ ստանձնել նոր, աւելի արդիական դեր։
Այդ կէտին մէջ է, որ հայագիտական կեդրոն դարձնելու առաջարկը կը դառնայ ոչ միայն կառուցողական, այլ նաեւ խորապէս իրատեսական։ Մելգոնեանը կրնայ վերածուիլ արեւմտահայ ուսանողներու, հետազօտողներու եւ մտաւորականներու միջազգային կեդրոնի, ուր լեզուն, պատմութիւնը, սփիւռքագիտութիւնը եւ մշակութային արտադրութիւնը կը զարգանան համակարգուած ձեւով։ Այսպիսի կեդրոն մը չի մրցիր Հայաստանի համալսարաններուն հետ, այլ կը լրացնէ զանոնք՝ ստեղծելով սփիւռքի մէջ մտաւոր յենակէտ մը, որուն բարիքը կը տարածուի ամբողջ հայաշխարհին վրայ։
Կիպրոսի գործօնը այստեղ երկրորդական չէ, այլ առանցքային։ Մելգոնեանը կը գտնուի պետութիւն մը մէջ, որ արդէն ապացուցած է իր պատրաստակամութիւնը պաշտպանելու հաստատութեան կրթական ու մշակութային բնոյթը։ Կիպրոսի խորհրդարանի նախկին միաձայն որոշումը, պատմական շէնքերու ժառանգութիւն հռչակումը եւ համայնքի նկատմամբ պետական յարաբերական զգայունութիւնը կը ստեղծեն այն քաղաքական միջավայրը, որուն մէջ նոր նախաձեռնութիւն մը կրնայ իրաւական եւ բարոյական հիմք ունենալ։
Այս միջավայրին մէջ առանձնայատուկ կշիռ ունի Կիպրոսի Հայկական Համայնքի Պետական Ներկայացուցիչի դերը։ Տիար Վարդգէս Մահտեսեանը տարիներ շարունակ փորձած է Մելգոնեանի հարցը պահել օրակարգի վրայ՝ ոչ թէ զգացական ճառերով, այլ գրութիւններով եւ առաջարկներով ուղղուած ՀԲԸՄ-ի բարձրագոյն մարմիններուն։ Եթէ ան շարունակէ իր պաշտօնը, ապա Մելգոնեանի հիմնահարցը կրնայ առաջին անգամ վերածուիլ ոչ թէ պահանջատիրական աղաղակի, այլ պետական-համայնքային համատեղ նախաձեռնութեան։
Սակայն այս ամբողջ տեսլականը կը մնայ թուղթի վրայ, եթէ բացակայ ըլլայ երկու հիմնական կամք։ Առաջինը՝ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան գործուն մասնակցութիւնն է։ Արամ Ա. Վեհափառ Հայրապետը բազմիցս շեշտած է արեւմտահայ մշակոյթի եւ կրթութեան պահպանման հրամայականը, բայց Մելգոնեանի պարագային այդ բարոյական դիրքորոշումը պէտք է վերածուի յստակ միջնորդական եւ համակարգող դերակատարութեան։ Երկրորդը՝ ՀԲԸՄ-ի նոր ղեկավարութեան որոշումն է։ Տիար Սեմ Սիմոնեանի նախագահութեան շրջանը կրնայ պատմութեան մէջ մտնել կամ իբրեւ Մելգոնեանի հարցը փակած ղեկավարութիւն, կամ՝ իբրեւ այն պահը, երբ ՀԲԸՄ-ը վերջապէս յամարձակեցաւ վերաիմաստաւորել իր ամէնէն խորհրդանշական հաստատութիւններէն մէկը։
Այս առումով Մելգոնեանը այսօր պարզապէս մէկ վարժարանի հարց չէ։ Ան չափանիշ է այն բանի, թէ սփիւռքահայ կառոյցները որքանո՞վ ունակ են անցեալի ժառանգութիւնը վերածելու ապագայի ծրագրի։ Հայագիտական կեդրոնի տարբերակը նահանջ չէ, այլ նոր սկիզբ։ Եթէ այս տարբերակն ալ մերժուի կամ անորոշ ժամանակով յետաձգուի, ապա խնդիրը այլեւս Մելգոնեանի ճակատագիրը չէ, այլ այն, թէ մենք իբրեւ սփիւռք ունի՞նք քաղաքական եւ մտաւոր խիզախութիւն՝ մեր իսկ ստեղծած հաստատութիւնները ապրեցնելու նոր պայմաններու մէջ կամ զանոնք վերջնականապէս թաղելու պատմութեան փոշիներուն տակ։
