15.09c
Երեվան
չրք, ապր 01
Յակոբ Չոլաքեան.
Կար ժամանակ, երբ ՎԱՐՊԵՏ բառը իբրեւ կոչական կ՛արտասանուէր խոր պատկառանքով ու յարգանքով: Վարպետ… Ուստա: Քարտաշները, որմնադիրները, աղբիւր ու կամուրջ կապող մարդիկ, ջաղցիքար կռանող, խոփ ու բահ թրծող, դուռ-պատուհան, սեղան եւ օժիտի սնտուկ կապող վարպետները: Ասոնք ընկերութեան մէջ առաջին կարգի մարդիկ էին: Ասոնք երբեմն օրերով, շաբաթներով, ամիսներով կը մնային հեռու աշխատանքի վայրերու մէջ՝ իբրեւ գործատիրոջ յարգելի հիւրը: Ամէն ցեղի ու կրօնի մարդիկ կը յարգէին զանոնք:
Հիմա հին ոճի քարտաշներ չմնացին, սղոցարանները այդ գործը կը կատարեն: Հիմա ամէն ինչ մեքենայացուած է: Հայ վերջին քարտաշ վարպետները իրենց արհեստը ժառանգ չձգեցին այլեւս: Նայեցէ՛ք Սուրիոյ մէջ վերջին աւելի քան յիսունամեակի մեր կառուցած եկեղեցիներուն, յուշարձաններուն, տապանաքարերուն, աղբիւր-յուշարձաններուն. բոլոր բոլոր աշխատաւորները քիւրտեր են, թուրքմէններ, արաբներ: Սուրիահայութեան համար դժնդակ սա վերջին ութամեակին՝ մեր խոնարհած եկեղեցիներուն վերանոգութեան համար մենք հսկայական գործ հայթայթած ենք անոնց համար…Հիմա մենք գործ ու դրամ կը յատկացնենք արդէն:
Բայց հարցը ատիկա չէ: Հարցը այն է, որ մենք հոս ու հոն ձգած մեր շինարարական կոթողները լքելով մոռացութեան մատնած ենք նաեւ մեր այդ վարպետները: Այսօր ո՞վ կը յիշէ այդ խոնարհ մարդիկը, մինչ հիացումով կը դիտենք անոնց կառուցած շէնքերը:
Անոնց մէկն է Ուստա Նազարը… Ուստա Նազար Ուստագարայանը:
Լատին վարդապետ հայր Սապաթինո տէլ Կայծո յայտնագործած է այնթապցի այս վարպետը եւ անոր վարպետաց ընտանիքը, Այնթապէն բերած Քեսապ ու կառուցել տուած Գրարատուրան եւ Չինար գիւղերու վարժարանները եւ Քեսապի Լատինաց նախկին վանքը: Եագուպ Ուստագարայեանը 1910-ին նաեւ ուսուցիչ էր Գարատուրանի դպրոցին մէջ: Ուստա Նազարին, Ուստա Եագուպին եւ Արթին ուստային բուն սխրանքը կ՛երեւի 1925-1927-ին, երբ Ուստա Նազարի գլխաւոր շինարարութեամբ կը կառուցուի Լատինաց եկեղեցին, երիցատունը եւ վարժարանի շէնքը: Հրաշալի համալիր մը, որ 1946-էն ետք կը պատկանի Քեսապի հայ կաթողիկէ ժողովրդապետութեան:
Քեսապի մէջ Ուստա Նազար կը կառուցէ նաեւ շուկայի կամուրջը, որ մինչ այդ փայտէ յարմարանք մը եղած է: Քանի մը մեծ հեղեղներ անցած են այդ կամուրջի գլուխէն, բազրիքը քանդած, բայց կամուրջը մնացած է իր տեղը:
1930-ական թուականներէն Ուստա Նազար Հալէպ է: Եղած է Հալէպի Լատինաց վանքի գլխաւոր շինարարը եւ ուրիշ ... Ո՜վ գիտէ:
Քեսապ. հայ կաթողիկէ Ս. Միքայէլ Եկեղեցին եւ դպրոցը, նախկին Լատինաց վանքը
Քեսապ, հին շուկայի կամուրջը
Ուստա Նազարը` իր տիկնոջ ու թոռներուն հետ
Ուստագարաեան ընտանիքը
