Մեզմէ մէկը՝ Արամ Ճապաղջուրեան

Մեզմէ մէկը՝ Արամ Ճապաղջուրեան

 Արամ երաժշտական հմտութեամբ ու կատարողական բարձր արուեստով դիւթեց մեզ:

Ու նոյնքան  հմայիչ էր իր հայերէնը, երբ շնորհակալութեան խօսք ըսաւ մասնակիցներուն եւ կազմակերպիչներուն, սահուն, գեղեցիկ, անկաշկանդ ու անթերի արեւմտահայերէնով մը, որ այսօր գրեթէ չենք լսեր․ ո՛չ եթերէն, ոչ մամուլէն, ոչ ալ եկեղեցական ու աշխարհիկ բեմերէն: Ես վստահ եմ, որ ներկաները որքան անոր երգէն, նոյնքան ալ անոր խօսքէն՝ արեւմտահայերէնէն,  հրապուրուեցան: 

Ու ես յիշեցի, որ տարիներ առաջ, երեւի 2007-ին, Հալէպի ՛՛Գանձասար՛՛ շաբաթաթերթին մէջ ՛՛Լեզուական հնհնուքներ՛՛ խորագիրով յօդուածաշարք մը ունէի, հոն, մէկուն մէջ ալ կը յիշատակէի Արամը:

 

Արմատներով ՝ Քեսապցի  ներկայիս  Երեւանբնակ  Յակոբ Չոլաքեան կը գրէ ՝ 

Երէկ ընտանեօք ներկայ եղանք երաժշտական երեկոյի մը, որ կազմակերպուած էր Սրբոց հրեշտակեպետաց միացեալ հոգեւոր ճեմարանին կողմէ, Ս. Գրիգոր Նարեկացի ժողովրդապետութեան շրջափակին մէջ, Քանաքեռ:  Մաքրուհի Խաչատուրեան եւ Արամ Ճապաղջուրեան կատարեցին հայ եւ օտար երգերու  փունջ մը: Հրաշալի երեկոյ մըն էր:

Բայց զիս առանձնապէս յուզեց Արամի հետ իմ հանդիպումս։

Արամը իր հաjերէն եւ երաժշտական կրթութիւնը կը պարտի Հալէպի: Ամէն ինչ, որ ունի իր մէջ, Հալէպէն կու գայ՝ ծնողքէն, դպրոցէն, եկեղեցիէն,  ակումբէն… երազային Հալէպէն : Հալէպ ամէն ինչ տուաւ այսպիսի տղոց, բայց կոչում ու տիտղոս չտուաւ: Ու երբ իբրեւ ունկնդիր հիմա դէմ յանդիման կը գտնուիմ  Արամի երգին ու խօսքին ՝  կը մտածեմ, որ  թող կոչումն ալ պակաս ըլլայ, ան ի՞նչ կ՛աւելցնէ այս տեսակին վրայ…

Արամ երաժշտական հմտութեամբ ու կատարողական բարձր արուեստով դիւթեց մեզ:

Ու նոյնքան  հմայիչ էր իր հայերէնը, երբ շնորհակալութեան խօսք ըսաւ մասնակիցներուն եւ կազմակերպիչներուն, սահուն, գեղեցիկ, անկաշկանդ ու անթերի արեւմտահայերէնով մը, որ այսօր գրեթէ չենք լսեր․ ո՛չ եթերէն, ոչ մամուլէն, ոչ ալ եկեղեցական ու աշխարհիկ բեմերէն: Ես վստահ եմ, որ ներկաները որքան անոր երգէն, նոյնքան ալ անոր խօսքէն՝ արեւմտահայերէնէն,  հրապուրուեցան: 

Ու ես յիշեցի, որ տարիներ առաջ, երեւի 2007-ին, Հալէպի ՛՛Գանձասար՛՛ շաբաթաթերթին մէջ ՛՛Լեզուական հնհնուքներ՛՛ խորագիրով յօդուածաշարք մը ունէի, հոն, մէկուն մէջ ալ կը յիշատակէի Արամը:

Կու տամ ստորեւ, մտածելով թէ Սփիւռքը ինչպիսի՜ սերունդ կը պատրաստէ տակաւին, մարդի՛կ, որոնք սովորական կեանքով կ՛ապրին, կոչումներով ու գիրերով աստղեր չեն, բայց կը քաղցրացնեն մեր տժգոյն առօրեան, կը բարձրացնեն մեզ: 

Շնորհակալութի՛ւն, Արա՛մ։ Սփիւռքը դեռ «անելիք» ունի։

ԼԵԶՈՒ ԵՒ ԱՆՀԱՏԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ

Աշակերտուհի մը իր շարադրութեան ընթերցումը այսպէս կ’եզրափակէր. 

- Փա՛ռք Աստուծոյ, ես չեմ գիտեր, թէ ի՛նչ է կարիքը, որովհետեւ ի՛նչ որ պէտք է ունենամ եւ կը փափաքիմ ունենալ՝ ծնողքս կը հայթայթեն: Դպրոցէն ներս դժուարութիւն չունիմ, որովհետեւ խելք ունիմ եւ քիչ մըն ալ աշխատասիրութիւն: Ձայնամարզութեան կը հետեւիմ: Շրջապատս զիս կը սիրէ: Այս բոլորին վրայ բախտաւոր ծնունդ եմ, Աստուած զիս գեղեցկուհի ստեղծած է: 

՛՛Աչքի տակէ՛՛ կը հետեւիմ դասարանին: Վերջին արտայայտութենէն ետք չարաճճի հռհռոց մը կը բարձրանայ տղոց մէջ, յետոյ՝ ծափահարութիւն մը: Աղջիկներն ալ գոհ կ’երեւին, թէեւ այնպէս կը նային իրենց ընկերուհիին, թէ՝  ՛՛Տէ¯, Աստուած մեզ ալ գեղեցիկ ստեղծած է՛՛:

Շարադրութեան մասին քանի մը խօսք ըսելէ ետք, պէտքը կը զգամ քիչ մը հաճոյախօսելու, մանաւանդ որ տղոց հռհռոցը վիրաւորանքի կարմիր մը քսեր էր աղջկան այտերուն:

- Գիտե՞ս,- կը դիմեմ իրեն,- երբ կը հետեւէի ընթերցանութեանդ, մաքուր ու կոկիկ լեզուիդ՝ անդրադարձայ, որ դուն իրաւ գեղեցիկ աղջիկ մըն ես: Մաքուր ու գեղեցիկ լեզու մը չունենալու պարագային՝ հաւանաբար չնկատէի գեղեցկութիւնդ, հաւանաբար նոյնիսկ համաձայն չըլլայի քեզի հետ...

Իրօք որ այդպէս է: Գեղեցկութիւնը մարդոց կողմէ յաճախ կը դիտուի ենթակայական տեսակիւնէ եւ ոչ առարկայաբար: Եւ ատոր մէջ հիմնական գործօն է անձի լեզուն: Խօսէ՛, որ տեսնեմ քեզ, խօսէ՛, որ ճանչնամ քեզ, խօսէ՛, որ սիրեմ քեզ: Ու կը պատահի, որ խօսքի ընթացքին տգեղ արտայայտութիւն մը, գռեհիկ ըսելաձեւ մը, տխմար խօսք մը, անտեղի արտայայտութիւն մը կամ առհասարակ ոչ կիրթ, անմշակ, անպիտան հայերէն մը կը փշրէ կուռքդ դիմացդ: Ա՛լ գեղեցկութիւն չի մնար: Նոյնիսկ կը պժգաս:

Այդպէս է, որովհետեւ լեզուն մարդու հոգեկան եւ իմացական աշխարհին արտայայտիչն ըլլալով` անոր միջոցով դուն արդէն միայն արտաքինը չես տեսներ, կը տեսնես ներաշխարհը եւս, կը ճանչնաս մարդը ամբողջապէս:

Նոր Գիւղի փողոցներէն մէկուն մէջ հանդիպեցայ Արամին, զոր շրջանաւարտութենէն ետք չէի տեսած: Դիմացէս կու գար: Նկատեց զիս թեթեւ ժպիտով, կանգնեցաւ, բարեւեց, խօսեցաւ ու խօսեցուց: Անդրադարձայ, որ ես հմայուած եմ իր հայերէնով, այդ ինչ աղուոր հայերէն կը խօսէր, մաքուր, զուսպ, լեցուն: Մէկ-երկու վայրկեան տեւեց, բաժնուեցանք, բայց ես կանգնած՝ հետեւեցայ իրեն. Արամը արդէն հիանալի երիտասարդ մըն էր, վայելուչ, իշխանական, ուժեղ: 

Արամի լեզուն էր, որ այդ տպաւորութիւնը թողուց վրաս: Խօսէ՛, որ տեսնեմ քեզ, խօսէ՛, որ ճանչնամ քեզ, խօսէ՛, որ յարգեմ քեզ: Մարդու լեզուն իր անհատականութեան արտայայտութիւնն է:

Ու կը յիշեմ Յովհ. Թումանեանի վերագրուող զրոյց մը. հիմա չեմ գիտեր, թէ ո՛ւր կարդացած ըլլալու եմ: Հաւաքի մը ընթացքին Թումանեան ամէն ճիգ կ’ընէ զրուցելու հիւրերէն մէկուն հետ, որ արտաքինով խիստ պատկառելի, հանդերձանքով վայելուչ, մէկ խօսքով հետաքրքրութիւն արթնցնող լուռ մարդ մըն էր: Թումանեան ի վերջոյ կը յաջողի այդ մարդէն ալ խօսք մը փրցնել, բայց բան չըսող խօսք մը: Զրոյցը կը շարունակուի անշուշտ, ու Թումանեան մէյ մըն ալ այդ մարդուն չի դառնար:

Յետոյ կը հարցուի իրեն, թէ ի՛նչ տպաւորութիւն ունեցաւ այդ մարդէն:

- Նմանը չունեցող շատախօս մը,- կը պատասխանէ Թումանեան: 

Այդ մարդուն մէկ խօսքը բաւեր էր երեւան հանելու իր  իմացական ու հոգեկան դատարկութիւնը: 

Ու այսպէս՝ պէտք է գիտնանք, որ գեղեցկութեան եւ վայելչութեան կնիքը լեզուն է մեր: Լեզուն մեր ինքնութեան կնիքն է: Լեզուն մեզ ուրիշներու կապող կամուրջն է: Այնպէս խօսէ, որ տեսնենք քեզ, այնպէս խօսէ, որ ճանչնանք քեզ, այնպէս խօսէ, որ սիրենք ու յարգենք քեզ:

ՅԱԿՈԲ ՉՈԼԱՔԵԱՆ