1.09c
Երեվան
հնգ, փտր 12
«Թրամփի ուղի` յանուն միջազգային խաղաղութեան եւ բարգաւաճման» ծրագիրը սկսած է ձեւ ստանալ: Անցեալ շաբաթ Ուաշինկթընի մէջ կայացաւ Միացեալ Նահանգներու պետական քարտուղար Մարքօ Ռուպիոյի ու Հայաստանի արտաքին գործերու նախարար Արարատ Միրզոյեանի հանդիպումը ու այս առթիւ հրապարակուեցաւ ՀՀ-ԱՄՆ համատեղ յայտարարութիւն, ուր մանրամասն կը ներկայացուին Ատրպէյճանը Նախիջեւանին կապող ճանապարհի ու տարածաշրջանէն ներս հաղորդակցութեան միջոցներու ու բեռնափոխադրումներու հնարաւորութիւններու ընդլայնման ծրագիրները:
Հրապարակուած փաստաթուղթին մէջ յատուկ կը շեշտուի, որ Հայաստանը պիտի ունենայ լիակատար իրաւասութիւն սահմանային վերահսկողութեան եւ մաքսային գործառոյթներու նկատմամբ` ուղիով իրականացուող առեւտուրի եւ տարանցման ծիրին մէջ:
«Հայաստանի ինքնիշխանութիւնն ու իրաւազօրութիւնը սահմանային եւ մաքսային գործողութիւններու նկատմամբ բացարձակ են եւ անքննելի»,- կ’ըսուի յայտարարութեան մէջ: Նման հաւաստիացումներ տուաւ նաեւ Ռուպիոն, լրագրողներուն առջեւ յայտարարելով, որ ծրագիրը, որեւէ կերպ չի խախտեր Հայաստանի ինքնիշխանութիւնը:
Հակառակ բոլոր մեղադրանքներուն, որ Ամերիկեան ընկերութիւններուն պիտի յանձնուի Սիւնիքի շրջանը« նախագիծը կու գայ հաստատելու, որ այդ ընկերութիւնները ներդրումներ պիտի կատարեն շրջանէն ներս ու արդիական սարքաւորումներով պիտի բարելաւեն ճանապարհներն ու երկաթուղիները` Հայաստանը դարձնելով բեռնափոխադրումներու տարանցիկ կեդրոն: Ապահովելով մեծ եկամուտներ Հայաստան պիտի ստանայ իր մասնաբաժինը:
Ճիշդ է, որ ճանապարհը օգտագործող ատրպէյճանցիներու անցագրերու յանձնումը պիտի կատարուի Ամերիկեան ընկերութեան ներկայացուցիչներուն, սակայն Հայ սահմանապահները գտնուելով անցակէտերուն մօտ, իրենց վերապահուած պիտի ըլլայ փաստաթուղթերու ու բեռներու ստուգման իրաւունքը:
Առաջին օրէն, պաշտօնական Երեւանը յայտարարած էր, որ Ատրպէյճանի պահանջած «Զանգեզուրի միջանցք» հասկացողութիւն գոյութիւն չունի ու այդ կարմիր գիծ է իր համար: Հայաստան մինչեւ վերջ մնաց իր սկզբունքային կեցուածքին վրայ` ստիպելով Ատրպէյճանին ետ քայլ կատարելու: Միւս կողմէ, Ռուսաստան կը փորձէր գործադրութեան դնել 44-օրեայ պատերազմի աւարտին ստորագրուած եռակողմ յայտարարութեան 9-րդ կէտը, որուն համաձայն Ռուսական զօրքերը պիտի հսկէին Սիւնիքով անցնող եւ Ատրպէյճանը Նախիջեւանին կապող ճանապարհը: Նոյնիսկ կը խօսուէր ճանապարհի երկու կողմերը փշալարեր տեղադրելու մասին, որպէսի այդ դառնայ իսկական ազատ միջանցք: Սակայն, առաջին օրէն իսկ Ատրպէյճան սկսաւ խախտել զինադադարի համաձայնութեան բոլոր կէտերը, իսկ Ռուսաստանին յանձնուած Լաչինի միջանցքը աւարտեցաւ Արցախի պաշարմամբ ու ապա շրջանի Հայութեան տեղահանմամբ: Այս բոլորով հանդերձ, Հայաստանի մէջ կային քաղաքական շրջանակներ, որոնք կը պահանջէին գործադրութեան դնել զինադադարի համաձայնութեան այդ` 9-րդ կէտը, որուն ընդդիմացան իշխանութիւնները` արժանանալով Ռուսաստանի եւ ռուսամէտ ընդդիմադրութեան քննադատութիւններուն:
Հայ-Ամերիկեան այս գործարքը կոչուած է դառնալու Հայաստանի դիւանագիտութեան ամենէն մեծ յաջողութիւններէն մին, որուն պտուղները պիտի քաղուին յաջորդող տասնամեակներուն վրայ:
«Թրամփի Ուղին» Հայաստանին կ’ապահովէ եկամուտներ, Սիւնիքին կու տայ զարգացման հնարաւորութիւններ, կ’երաշխաւորէ շրջանէն ներս ապահովութիւնը ու պատերազմի գրեթէ բացառումը, իսկ ամենէն կարեւորը` կը հաստատէ Հայաստանի գերիշխանութիւնը իր ամբողջ տարածքներուն վրայ:
Գրիգոր Խոտանեան
«Մասիս»
