23.09c
Երեվան
շբթ, սպտ 12
Մեծ ողջոյն մը Բերիոյ Թեմի ինծի համար շատ թանկագին եւ նուիրեալ Առաջնորդ՝ Գերշ. Տ. Մակար արք. Աշգարեանին, որ հակառակ ամէն տեսակ դժուարութիւններուն կը շարունակէ իր նուիրական առաքելութիւնը՝ Հալէպի եւ ամբողջ Սուրիոյ մէջ։
Սագօ Արեան Լրագրողի էջ-էն կը կարդանք՝
Եագուպիէի Ս. Աննայի ուխտը միայն եկեղեցական տօնակատարութիւն մը չէ։
Անիկա պատմութիւն է։
Պատմութիւն մը՝ փոքրիկ գիւղի մը, հայ ընտանիքներու, եկեղեցւոյ, ուխտի եւ այն ժողովուրդին մասին, որ պատերազմներու եւ տեղահանութիւններու մէջ անգամ չկորսնցուց իր յիշողութիւնը։
Օրերս՝ Օգոստոս 30-ին Եագուպիէի Ս. Աննա ուխտատեղիին մէջ Բերիոյ Հայոց Թեմի Բարեջան Առաջնորդ՝ Գերշ. Տ. Մակար Սրբ. Արք. Աշգարեանի հանդիսապետութեամբ մատուցուած Ս. եւ Անմահ Պատարագը կրկին համախմբեց ուխտաւորներ, հոգեւորականներ եւ հաւատացեալներ։
Սակայն այս տարի այդ հաւաքը ինծի համար ունի ուրիշ խորհուրդ մը։
Վերադարձի խորհուրդը։
Եագուպիէ. հայութեան համար կարեւոր հետք
Եագուպիէն՝ Սուրիոյ Իտլիպ նահանգի հիւսիս-արեւմուտքը գտնուող պատմական գիւղ մը, տարիներ շարունակ ունեցած է հայկական ներկայութիւն։
Հայերը այստեղ հաստատուած էին Ցեղասպանութենէն ետք եւ, ինչպէս Սուրիոյ շատ մը այլ վայրերու մէջ, իրենց նոր կեանքը կառուցած էին՝ եկեղեցի, դպրոց, ընտանիք եւ համայնքային կեանք ստեղծելով։
Եագուպիէի հայութիւնը մեծ համայնք մը չէր։
Բայց երբեմն ժողովուրդի մը պատմութիւնը իր թիւով չէ չափուիր։
Փոքր համայնք մը կրնայ ունենալ մեծ յիշողութիւն։
Եագուպիէի Ս. Աննայի ուխտատեղին այդ յիշողութեան կենդանի վկայութիւններէն մէկն է։
Տասնամեակներ շարունակ հայեր ուխտի եկած են այստեղ։ Աղօթած են։ Մոմ վառած են։ Իրենց զաւակները բերած են։ Եւ այսպէս, սերունդէ սերունդ, Ս. Աննայի ուխտը դարձած է ոչ միայն կրօնական սովորութիւն, այլեւ հայկական ներկայութեան նշան մը։
Պատերազմը եւ դատարկուող գիւղերը
2011-էն սկսած Սուրիոյ պատերազմը փոխեց ամէն ինչ։
Եագուպիէն եւ շրջակայ գիւղերը պատերազմի ճամբուն վրայ յայտնուեցան։
Քրիստոնեայ բնակչութիւնը դարձաւ պատերազմի եւ զինեալ խմբաւորումներու ճնշումներուն անմիջական զոհերէն մէկը։ Բազմաթիւ ընտանիքներ ստիպուած եղան լքելու իրենց տուները։
Հայերը նոյնպէս հեռացան։
Ոմանք մեկնեցան Լաթաքիա, Հալէպ, Դամասկոս։
Ուրիշներ հասան Լիբանան։
Շատեր՝ Հայաստան։
Եւ ուրիշներ ցրուեցան Եւրոպա, Ամերիկա եւ աշխարհի տարբեր երկիրներ։
Գիւղը, որ ժամանակին ապրող համայնք մը ունէր, սկսաւ դատարկուիլ։
Եկեղեցիին շուրջ լսուող հայերէնը նուազեցաւ։
Տուները փակուեցան։
Ուխտաւորներու ճամբան ընդհատուեցաւ։
Եւ կարծես Ս. Աննայի ուխտին ալ պատմութիւնը պիտի փակուէր։
Բայց պատմութիւնները միշտ չէ, որ կը վերջանան այն պահուն, երբ մարդիկ կը հեռանան։
Քրիստոնեաներու մեծ գաղթը
Եագուպիէի պատմութիւնը պէտք է դիտել նաեւ Սուրիոյ քրիստոնեաներու աւելի մեծ ողբերգութեան մէջ։
Պատերազմի տարիներուն Սուրիոյ քրիստոնէական համայնքները զանգուածաբար հեռացան իրենց պատմական բնակավայրերէն։
Ասորիներ, հայեր, յոյն ուղղափառներ, կաթողիկէներ, մարոնիներ եւ այլ քրիստոնեայ համայնքներ իրենց կեանքը շարունակելու համար ստիպուեցան հեռանալ։
Ոմանք հեռացան ժամանակաւորապէս՝ յուսալով վերադառնալ։
Ոմանք այլեւս երբեք չվերադարձան։
Եւ այստեղ է ամբողջ ողբերգութիւնը։
Որովհետեւ գաղթը միայն մարդոց տեղափոխութիւնը չէ։
Երբ համայնք մը կը հեռանայ իր գիւղէն, կը դատարկուին ոչ միայն տուները։
Կը լռեն դպրոցները։
Կը փակուին եկեղեցիները։
Կը կորսուին բարբառները։
Կը մոռցուին գերեզմաններու անունները։
Եւ հետզհետէ պատմական ներկայութիւնը կը վերածուի յիշողութեան։
Ուրեմն ի՞նչ կը նշանակէ այսօր Ս. աննայի ուխտը
Այս տարի Եագուպիէի Ս. Աննայի ուխտը տեսնելը ինծի համար այդ պատճառով պարզ տօնակատարութիւն մը չէ։
Ես զայն կը տեսնեմ որպէս վերադարձի առաջին քայլ։
Գուցէ դեռ փոքր վերադարձ մը։
Գուցէ խորհրդանշական վերադարձ մը։
Բայց վերադարձ։
Որովհետեւ երբ հայը կրկին կ'երթայ Եագուպիէ, երբ կը մտնէ Ս. Աննայի սրբավայր, երբ մոմ կը վառէ եւ իր աղօթքը կ'ընէ, ան կարծես կ'ըսէ.
«Մենք այստեղ եղած ենք։ Մենք այստեղ ենք։ Եւ մենք տակաւին պիտի ըլլանք»։
Այս է վերադարձի ամենէն խոր իմաստը։
Վերադարձ մը՝ ոչ միայն տուներուն, այլեւ յիշողութեան։
Վերադարձ մը՝ ոչ միայն անցեալին, այլեւ ապագային։
Ս. Աննան՝ կամուրջ անցեալի եւ ապագայի միջեւ
Մեր ժողովուրդի պատմութեան մէջ եկեղեցիները յաճախ եղած են այն վայրերը, ուր գաղթականը իր տունը գտած է։
Սուրիոյ մէջ ալ այդպէս եղաւ։
Եկեղեցին պահեց անունը։
Պահեց լեզուն։
Պահեց տօները։
Պահեց ուխտերը։
Եւ պահեց վերադարձի յոյսը։
Եագուպիէի Ս. Աննան այսօր կրնայ դառնալ այդ յոյսին խորհրդանիշը։
Սուրիոյ պատերազմի տարիներուն հեռացած հայերուն համար սա պատգամ մը պէտք է ըլլայ։
Եթէ կարելի է վերադառնալ ուխտի, կարելի է նաեւ վերադառնալ յիշողութեան։
Իսկ գուցէ վաղը՝ նաեւ տուն։
Ս. Աննայի ուխտը պէտք չէ սահմանափակել մէկ օրուան տօնակատարութեամբ։
Ան պէտք է դառնայ նոր վերադարձի սկիզբ։
Վերադարձ մը՝ Եագուպիէ։
Վերադարձ մը՝ Սուրիա։
Վերադարձ մը՝ մեր պատմական ներկայութեան։
Եւ ամենէն առաջ՝ վերադարձ մը դէպի մեր հաւատքը։
Որովհետեւ ժողովուրդ մը այն օրը կը վերադառնայ իր պատմութեան, երբ կը սկսի կրկին յիշել, աղօթել եւ ներկայ ըլլալ։
Այսօր Ս. Աննայի ուխտին մէջ վառուող իւրաքանչիւր մոմ կրնայ ըլլալ այդ վերադարձի փոքրիկ լոյսը։
Եագուպիէն պէտք չէ միայն յիշատակ ըլլայ։
Եագուպիէն պէտք է կրկին կեանք ունենայ։
Ս. Աննայի ուխտը պէտք է ըլլայ նոր վերադարձի մը սկիզբը։
