Ժանգ չբռնող փետուր եւ պայքարելու կամք. Լրացաւ Նաժի Ալ Ալիի սպանութեան 34-րդ տարելիցը

Ժանգ չբռնող փետուր եւ պայքարելու կամք. Լրացաւ Նաժի Ալ Ալիի սպանութեան 34-րդ տարելիցը

34 Տարի  առաջ այս օրերուն  սպաննուեցաւ պաղեստինցի յայտնի ծաղրանկարիչ՝ Նաժի Ալ-Ալին:

Այս առթիւ Նաժի Ալ-Ալիին մասին բացառիկ յօդուածով մը   հանդէս  եկած է լիբանանցի լրագրող Խալէտ Ալ Ֆաքիհը, «Ալ Մանա»  կայքին մէջ:  

 Ֆաքիհ մասնաւորապէս կը գրէ՝ «Ան յառաջատարը եղած էր կանխատեսելու այսօրուայ մեր ապրած իրադարձութիւններն ու յուսախաբութիւնները: Ան  «կողմնացոյց» էր, գերազանցած էր ինքզինք  եւ իրեն յաջորդող ժամանակաշրջանի արհեստագիտութիւնը իր գործածած ամէնէն պարզ գործիքներով, որոնք չէին ճանչնար միջին լուծումներ, շողոքորթութիւն կամ հանգստութիւն, որոնք նաեւ պատճառ եղան, որ զինք լռեցնեն յաւիտեան», գրած է Ալֆաքիհը:

Ըստ հեղինակին, կը կարծուի, թէ Նաժի ունի մօտաւորապէս 40 հազարի չափ գծագրութիւն, որոնց մեծ մասը սակայն լոյս չէ տեսած: Անոնք եղած են այնքան խայթող, սուր քննադատական եւ համարձակ, որ բոլոր թերթերը խուսափած են զանոնք հրապարակելէ: Ալ-Ալիի գործերը կը բնութագրուին, որպէս «դիւրիւն դժուարը», անոնք իր նկարագրին պէս, որուն մասին կը պատմեն զինք ճանչցողները, պարզ եւ հատու են: 

Հեղինակը կը նշէ, թէ Նաժի Ալ-Ալիի   հիմնական  ուղղութիւնը եղած է Պաղեստինը: Հեղինակը ափսոսանքով կը հարցնէ, եթէ այսօր ողջ ըլլար Նաժին, ի՞նչ պիտի գծագրէր արդեօք, ի՞նչ դիրքորոշում պիտի որդեգրեր: Ան արդէն նախագուշակած էր «Պաղեստինեան ապստամբութեան» մասին, որ իր սպանութենէն քանի մը ամիս ետք բռնկեցաւ: Տարօրինակ մարգարէութեամբ մը խօսած էր Պաղեստինի ինքնավար դառնալու մասին, Պաղեստինեան ազատագրման շարժման ու բանակցութիւններուն մէջ անոր ներգրաւման մասին, արաբական նաւթի դերի մասին: Նոյնիսկ գուշակած էր, թէ մեծ դաւադրութիւն պիտի լարուի Սուրիոյ, Իրաքի, Լիպիոյ եւ ընդհանրապէս արաբական աշխարհի դէմ:

Ծաղրանկարիչին իւրաքանչիւր գծագրութիւնը կը պահանջէ խորացում այդ սեւ ու ճերմակ գիծերուն մէջ վերլուծութեան մը յանգելու համար: Ան այն մարտիկն էր, որուն զէնքը՝ փետուրը ժանգ չէր բռներ: Իր գործերը համամարդկային են, որոնք չեն գիտեր մշակութային ու լեզուական սահմաններ:

Ալ-Ալիի առաջին   գործը  տեսած է պաղեստինցի նահատակ գրող՝ Ղասսան Քանաֆանին, ու հրապարակած  զայն: Նկարը կը պատկերացնէր վրանի մը գագաթէն դուրս ելած ձեռք մը՝ յեղափոխութեան ու ապստամբութեան ձեռքը, ազատագրումի վճռականութեամբ:  

«Երբ կը խօսին կարմիր գիծերու մասին կը զայրանամ, ես միայն մէկ կարմիր գիծ գիտեմ, այն է, որ ամէնէն մեծ գլուխն իսկ իրաւունք չունի ստորագրելու անձնատրութեան պայմանգիր կամ զիջում Իսրայէլին», ըսած է Նաժի Ալ-Ալին: Ան կը պայքարէր փտածութեան դէմ եւ կողմնակից էր բոլոր անոնց, որոնք հակառակ բանտարկութեան ու ճնշումներու, հակառակ տառապանքի ու նեղութիւններու «տակաւին հայրենիքի գիրքը կը կարդային ճամբարներու վրաններուն տակ»:

«Ի զուր տեղ սպանեցին Նաժիին», կը գրէ յօդուածագիրը,  նշելով, որ անոր  ստեղծած «Հանզալա» կերպարը  դեռ կ'ոգեկոչուի ամէն առիթներու: Ալ-Ալի ստեղծած էր «Հանզալա»ն՝ փոքրիկ այն կերպարը, որ իր կռնակը դարձուցած է աշխարհին ու ձեռքերը ետեւը խաչաձեւած: Այս կերպարը դարձած էր ծաղրանկարիչին ստորագրութիւնը, ստորագրութիւն մը, որ իր նման յատուկ էր: Կերպարը պաղեստինցիներուն կողմէ սիրուեցաւ ու գնահատուեցաւ եւ եղաւ խորհրդանիշը տառապող, սակայն չընկրկող պաղեստինցիին, իսկ գծագրիչին համար, «Հանզալա»ն այն    զաւակն էր, որ հաւատարիմ մնալով Պաղեստինին, ուժ ու կորով կու տար իրեն:  Ըստ արուեստագէտին՝ Հանզալան նաեւ արդիւնքն էր արաբական համակարգերու թուլութեան ու պարտութեան:   

 Ըստ  յօդուածագրին Նաժի Ալ-Ալիի  նահատակութիւնէն 34 տարի ետք,  «Հանզալլա»ն կը  շարունակէ մնալ  ապրող եւ   ապրեցնող   ու տակաւին   շունչ  տուող , բոլոր անոնց   որոնք  աշխարհի տարբեր  ծայրերու  մէջ  կը շարունակեն պայքարիլ անարդարութեան դէմ։

«Արեւելք»ի համար թարգմանեց՝  Թ.Գ.