27.98c
Երեվան
ուրբ, հլս 03
Այս փաստաթուղթը, ամենայն հաւանականութեամբ, կազմել է ռուսական կողմը եւ ստիպել՝ ստորագրել։ Ռուսաստանը ցանկանում է ցոյց տալ, որ ինքն է որոշում Հարաւային Կովկասի հարցերը։
Արեւմուտքի եւ Ռուսաստանի միջեւ բախումը արդէն տեղափոխուած է Հայաստան, սակայն այն դեռ թէժ փուլի չէ հասած։ Այս մասին ըսաւ քաղաքագէտ Ստեփան Դանիէլեանը։
Անոր խօսքով՝ ներկայիս գործընթացները կրնան ամէն ինչ հասցնել թէժ փուլի։
«Եթէ Հարաւային Կովկասում իրավիճակը սրուի, դա կը լինի ոչ թէ հայ-ատրպէյճանական պատերազմ, այլ՝ պատերազմ Թուրքիայի, Իրանի եւ Ռուսաստանի մասնակցութեամբ, որը կարող է վերջ դնել Հայաստանի գոյութեանը», ընդգծեց ան։
Դանիէլեանը բացատրեց, որ Արցախի շուրջ աշխարհաքաղաքական լուրջ գործընթացներ տեղի կ'ունենան, այստեղ իրենց կենսական շահերը կը հետապնդեն Թուրքիան, Ռուսաստանը եւ Իրանը։ Արեւմուտքը՝ բրիտանական աշխոյժ մասնակցութեամբ, նոյնպէս աշխուժօրէն յառաջ կը մղէ տարածաշրջանին մէջ իր շահերը։
«Հայաստանը կարող էր օգտուել ստեղծուած իրավիճակից եւ մեծացնել իր կշիռը՝ դառնալով աշխարհաքաղաքական լուրջ կառոյց, սակայն ներկայիս իշխանութիւնների պարագայում նման բան ակնկալելն անիմաստ է», նշեց փորձագէտը։
Ան յիշեցուց, որ Փաշինեանի՝ Մոսկուա այցէն առաջ Երեւանը պաշտօնապէս յայտարարեց, որ որեւէ փաստաթուղթ պիտի չստորագրուի, բայց ի վերջոյ ստորագրեցին 30 կէտէ բաղկացած փաստաթուղթ։
«Այս փաստաթուղթը, ամենայն հաւանականութեամբ, կազմել է ռուսական կողմը եւ ստիպել՝ ստորագրել։ Ռուսաստանը ցանկանում է ցոյց տալ, որ ինքն է որոշում Հարաւային Կովկասի հարցերը։ Մինչ այդ Արեւմուտքն արագացուած տեմպերով փորձում է հասնել Հայաստանի եւ Ատրպէյճանի միջեւ խաղաղութեան պայմանագրի ստորագրմանը, ստիպել Երեւանին ճանաչել Արցախը որպէս Ատրպէյճանի մաս եւ հիմնովին լուծել խնդիրը։ Յաջորդ քայլը կը լինի հայերի դուրսբերումն Արցախից։ Սակայն ամէն անգամ, երբ քննարկւում է հաշտութեան պայմանագիրը, Ռուսաստանը յայտարարում է, որ դա երկար գործընթաց է, եւ ապագայում պէտք է անդրադառնալ ղարաբաղեան խնդրին։ Այսինքն՝ Ռուսաստանն ու Արեւմուտքը հանդէս են գալիս հակառակ օրակարգերով։
Հայաստանի եւ Ռուսաստանի համատեղ յայտարարությունը նշանակում է, որ այս բոլոր գործընթացները ընթանալու են Մոսկուայի վերահսկողութեան տակ։ Քրեմլին մօտ կանգնած փորձագէտները մի քանի անգամ յայտարարել են, որ Ռուսաստանը չի լքի Արցախն ու Հարաւային Կովկասը։
Մոսկուայի ու Արեւմուտքի միջեւ հակասութիւններ են յառաջացել նաեւ հայ-ատրպէյճանական սահմանի սահմանազատման հարցում։ Այս գործընթացի նախաձեռնողը կը ներգրաւուի նաեւ ռազմական փորձագէտների, որոնք կդառնան միջնորդ եւ կ'աշխատեն Հայաստանի եւ Ատրպէյճանի հետ։ Այսինքն՝ միջնորդն այս գործընթացում կ'ապահովի քաղաքական եւ ռազմական ներկայութիւն», ընդգծեց Դանիէլեան։
Փորձագէտը կը կարծէ, որ Ռուսաստանը կը փորձէ վերահսկել նաեւ հայ-թրքական յարաբերութիւններու կարգաւորման գործընթացը, ինչի մասին կը վկայէ այն, որ յատուկ բանագնացներու առաջին հանդիպումը կայացած է Մոսկուայի մէջ։
«Դրանից յետոյ Թուրքիան ցանկութիւն յայտնեց այլ վայրերում անցկացնել հետագայ հանդիպումները։ Թուրքիան փորձում է յառաջ մղել իր օրակարգը՝ յայտարարելով, որ կը համակարգեն իրենց քայլերը Պաքուի հետ։ Այսինքն՝ հայ-թուրքական յարաբերութիւնների կարգաւորման գործընթացը սպասարկում է Ատրպէյճանի շահերը», եզրափակեց ան։
