10.09c
Երեվան
երք, մրտ 31
7 Մարտին Թեհրանի մէջ 88 տարեկանին իր մահկանացուն կնքած է իրանահայ անուանի արուեստագիտուհի Լիլիթ Տէրեան։
Յուղարկաւորութեան արարողութիւնը կատարուած է Մարտ 16-ին Թեհրանի մէջ, հայ համայնքի ներկայացուցիչներու եւ արուեստասէրներու մասնակցութեամբ։
Լիլիթ Տէրեանը կ՚անուանեն «Իրանի ժամանակակից քանդակագործութեան մայրը». անոր աշխատանքները երկրին մէջ կարելի է տեսնել ամէնուր, իսկ հայկական եկեղեցիներու ու մշակութային կեդրոններու տարածքներուն մէջ ատոնք գրեթէ «անխուսափելի» են։ Ան քանդակագործ ու նկարիչ էր, որուն աշխարհընկալումը կ՚ընդգրկէր հայկական, պարսկական ու եւրոպական մշակութային աւանդութիւնները։
***
Ան փոքր հասակէն հակում ունէր կերպարուեստին… կերպընկալ, կաւ, մատիտ, խաւաքարտ, խէժ...
Դպրոցէն ետք Լիլիթ Տէրեան Թեհրանի մէջ համալսարան ընդունուած է: Ան մէկ տարի կերպարուեստի տեսութիւն ուսումնասիրած է` մանկապատանեկան սիրողական փորձ ունենալով: Մէկ տարի ետք գնահատած է, թէ ժամանակը հասած է համատեղելու իր ձեռք բերած տեսական գիտելիքներն ու փորձառութիւնը՝ նոր, մասնագիտական մակարդակով. թեհրանեան համալսարանի շրջանակը նեղ էր թէ՛ գաղափարապէս, թէ՛ աշխարհագրականօրէն: Տէրեան Ֆրանսա կը մեկնի:
Ի հարկէ, Փարիզ. թէ ոչ՝ ո՞ւր պիտի մեկնէր նկարիչը գիտութեան ու ոգեշնչման համար: Ֆրանսայի մայրաքաղաքին մէջ «Պօ զ՚Առ» կերպարուեստի բարձրագոյն դպրոցը Տէրեանին կու տայ ա՛յն՝ ինչ «կեանքի ուղեգիր» կ’անուանեն:
Անտարակոյս, Լիլիթ Տէրեան կրնար մնալ Փարիզ, ուր տաղանդաւոր նկարիչները չեն կորնչիր: Կ’ունենար ցուցահանդէսներ, արագ եւրոպական (կամ նոյնիսկ համաշխարհային)ճանաչում ու եթէ նոյնիսկ ան ի կեանս դասական չդառնար՝ կ՚ունենար իր սեփական պատկերասրահը, որ իր ամբողջ կեանքի ընթացքին իրեն կ՚ապահովէր յաճախորդներ ու հասարակութեան մէջ բարձր կարգավիճակ:
Բայց եւ այնպէս, նախընտրեց վերադառնալ Իրան: 1960 թուականէն Տէրեան դասաւանդած է Թեհրանի տարբեր համալսարաններու եւ կերպարուեստի գոլէճին մէջ: Իրանի երիտասարդ քանդակագործներէն եւ գեղանկարիչներէն շատեր Լիլիթ Տէրեանին աշակերտած են: Ժամանակի ընթացքին զինք սկսած են անուանել «Իրանի ժամանակակից քանդակագործութեան մայրը»: Այս տիտղոսը ինքնաբերաբար հաստատուեցաւ, երբ Թեհրանի հայկական եկեղեցիներէն մէկուն բակին մէջ զետեղուեցաւ Տէրեանի կերտած Մեսրոպ Մաշտոցի քանդակը:
2007 թուականին իրանական իշխանութիւնը վաստակաւոր քանդակագործին նուիրուած յատուկ երեկոյթ կազմակերպեց «Իմամ Ալի» կրօնական արուեստի թանգարանին մէջ:
«Ես բաւական ներամփոփ մարդ եմ, չեմ սիրեր երկար-բարակ խօսիլ: Աւելի լաւ է արտայայտուիմ գիծով, գոյնով, ձեւով», ինքն իր մասին կ’ըսէր Լիլիթ Տէրեան:
Ան աջ ու ձախ հարցազրոյցներ չէր տար, նկարահանումներն ալ առանձնապէս չէր սիրեր, «աւելի լաւ է աշխատանքները նկարահանէք», կը թելադրէր ան լրագրողներուն ու ֆիլմի բեմադիրներուն:
Բայց հակառակ այս բոլորին` կը մնար արուեստագէտներու շրջանակի եւ երկրի բարձաստիճան խաւի ուշադրութեան կեդրոնին: Ասոր լաւագոյն փաստը,– ի մէջ այլոց,–իրանական իշխանութեան կողմէ արժանացած այն բարձրագոյն ուշադրութիւնն էր, որուն կ՚արժանանային երկրի միայն շատ յատուկ անձնաւորութիւններ:
Այս մասին կը վկայէ իրանական այն պետական պաշտօնեաներու ցանկը, որոնք իրենց պարտքը համարած են ցաւակցութիւն յայտնել Լիլիթ Տէրեանի մահուան առթիւ: Անոնց շարքին են` Իրանի Արտաքին գործոց նախարարի մամլոյ քարտուղար Պահրամ Քասեմի, Իրանի Իսլամական ուղղուածութեան ու մշակոյթի նախարար Մոճթապա Հոսէյնի, այլ ծառայութիւններու ու գերատեսչութիւններու ղեկավարներ:
Եթէ Թեհրան երթալու ըլլաք՝ անպայման այցելեցէք Ս. Աստուածամօր ու Սուրբ Թարգմանչաց եկեղեցիները. սկիզբը բակին մէջ դիտեցէք Տէրեանի հեղինակած արձանները,ապա միայն տաճար մտէք մոմ վառելու:
Քաղուած՝
«Sputnik Արմենիա»-ի կայքէջին
լոյս տեսած՝ Ռուբէն Գիւլմիսարեանի գրութենէն
