13.09c
Երեվան
ուրբ, ապր 24
Ատրպէյճանը կ'ոչնչացնէ Փառուխի ու Քարագլուխի հայկական մշակութային ժառանգութիւնը եւ կը դիմէ բացայայտ զեղծարարութիւններու: Այս մասին յայտարարութիւն տարածած է Արցախի հանրապետութեան կրթութեան, գիտութեան, մշակոյթի եւ մարմնակրթութեան նախարարութիւնը:
«2022 թուականի Մարտի 24-ին ատրպէյճանական յարձակման հետեւանքով թշնամու բռնազաւթման տակ է անցել Արցախի Հանրապետութեան Ասկերանի շրջանի Փառուխ գիւղի շրջակայքը եւ Քարագլուխ նախկին բնակավայրն ու համանուն բարձունքը, եւ ադրբեջանական զինուած ուժերը միանգամից անցել են բռնազաւթուած այդ տարածքում հայկական պատմամշակութային ժառանգութեան ոչնչացման յայտնի ձեռագրին:
Բացի ռազմավարական նշանակութիւնից, տարածքը կարեւորւում է նաեւ իր պատմամշակութային ու բնապատմական միջավայրով: Համաձայն պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձանների պետական ցուցակի, վերոնշեալ տարածքներում պաշտօնապէս գրանցուած են շուրջ 20 յուշարձաններ, այդ թւում` 2 եկեղեցի (ներառեալ` «սուրբ Աստուածածին» եկեղեցին, 13-րդ դար, լուսանկարը կցւում է), հանրայայտ Շիկաքար-Քարագլուխ ամրոցը, հնագիտական արժէք ունեցող մշակոյթի յուշարձաններ, գերեզմանոցնէր, խաչքարեր, տապանաքարեր: Այստեղ է գտնւում նաեւ Շիկաքարի քարանձաւը, որտեղ 2011թ. հետազօտութիւն է կատարել Ազոխի միջազգային հնագիտական արշավախումբը:
Սակայն հարկ է շեշտել, որ տարածքը բաւարար ուսումնասիրուած չէ, ինչի օգտին խօսում են նաեւ 2021 թուականի դեկտեմբերին տարածքում իրականացուած հետազօտութիւնները, որոնց արդիւնքում յայտնաբերուել են եւս երեք տասնեակ յուշարձաններ:
Ունենալով Ատրպէյճանի հայատեաց քաղաքականութեան դառը փորձը, երբ այդ երկիրը ամենաբարձր մակարդակով կազմակերպում եւ խրախուսում է մշակութային վանդալիզմը Արցախի բռնազաւթուած տարածքներում` վստահաբար յայտարարում ենք, որ Փառուխի ու Քարագլխի պատմամշակութային ժառանգութիւնը նոյնպէս վտանգուած է ադրբեջանական բռնազաւթման ներքոյ:
Մեր մտահոգութիւնները առարկայանում են, ս.թ. Մարտի 30-ին ատրպէյճանական AZTV լրատուամիջոցի տարածած տեսանիւթով, որտեղ ատրպէյճանցիները ներկայացնում են հողից հանուած մարդկային մնացորդներ: Ատրպէյճանական քարոզչամեքենան, դիմելով կեղծ ու ստոր մեթոտի, սոյն փաստը ներկայացնում է իբր թէ Իւանեան (ատրպէյճանական կիրառմամբ` Խոճալու) բնակավայրի ատրպէյճանցիների զանգուածային թաղում` 1992թ. ռազմական գործողութիւնների հետեւանքով: Այնինչ իրականութիւնն այլ է, մասնաւորապէս`
1. Թէեւ ատրպէյճանական կողմը վաղուց դիմում է զեղծարարութեան եւ հայկական կողմին մեղադրում Իւանեան գիւղում ատրպէյճանցիների զանգուածային սպանութեան մէջ, սակայն բազմաթիւ անառարկելի ապացոյցներ կան, որ Արցախի զինուած ուժերը ռազմական գործողութիւններից առաջ ու ընթացքում մարդասիրական միջանցք են տրամադրել քաղաքացիական բնակչութեանը եւ այդ կոտորածը տեղի է ունեցել հէնց ատրպէյճանական ընդդիմութեան զինեալների կողմից` իրենց վերահսկողութեան տակ գտնուող Ակնայի (ատրպէյճանական կիրառմամբ` Աղտամի) մատոյցներում: Նրանք նպատակ ունէին այդ կոտորածն Ատրպէյճանում օգտագործել որպէս իշխանափոխութեան հիմք, որի մասին խոստովանել է նաեւ Ատրպէյճանի այդ ժամանակուայ նախագահ Այազ Մութալիպովը: Աւելի մանրամասն ապացոյցները` հետեւեալ յղմամբ`
2. Ելնելով մեր ունեցած բաւարար տեսագրական, աշխարհագրական ու մշակութաբանական տուեալների վերլուծութիւնից` միանշանակ է, որ նշուած կադրերը Փառուխի «կալեն խութ» կոչուող, 9-12-րդ դարերով թուագրուող հայկական գերեզմանոցից են: Հետեւաբար, ներկայացուող ոսկորները հայկական հին գերեզմանոցի աճիւնների ոսկորներն են:
ա) Տեղանքը ճանաչող փորձագէտներն ու Փառուխի բնակիչները յստակօրէն արձանագրում են, որ տեսանիւթը «կալեն խութ» գերեզմանոցում է նկարահանուած:
բ) Մշակութաբանների ու հնագէտների առաջին հայեացքն անգամ բաւարար է արձանագրելու, որ տեսանիւթում ներկայացուող մարդկային գանգերը հայերին բնորոշ արմէնոյտ մարդաբանական տիպի պրախոքեֆալ (կլորագլուխ) կառուցուածք ունեն, այնինչ Ատրպէյճանի բնակչութիւնն ունի կասպիական մարդաբանական տիպի գանկի տոլիխոկեֆալ (երկարագլուխ) կառուցուածք:
գ) Ներկայացուող բոլոր ոսկորները ողորկ են, ինչը հնագիտական առումով նշանակում է, որ դրանք չեն կարող 30 տարուայ հնութեան լինել, այլ` դարերի, իսկ ատրպէյճանական բնակչութեան քոչուոր նախնիները Արցախի այս հատուածներ ներխուժել են միայն 18-19-րդ դարերում:
3. Աւելին, ատրպէյճանական քարոզչամեքենան այնքան անհիմն ու կեղծ փաստարկ է կիրառում, որ կարելի է նաեւ արձանագրել, որ Իւանեան (ատրպէյճանական կիրառմամբ` Խոճալու) գիւղը Փառուխից գտնւում է առնուազն 17 քիլոմեթր հեռաւորութեան վրայ, եւ հասկանալի է, որ Իւանեանում տեղի ունեցած ռազմական գործողութիւնները չէին կարող Փառուխի հետ որեւէ առնչութիւն ունենալ:
Նշեալ փաստերն այնքան խօսուն են, որ մեզ մնում է հերթական անգամ արձանագրել ոչ միայն հայկական մշակութային ժառանգութեան ոչնչացման եւս մէկ դրուագ, այլեւ` ատրպէյճանական կողմի հայատեաց զեղծարարութիւնը եւ փորձը խաբելու սեփական ժողովրդին ու միջազգային հանրութեանը:
Ուստի, հաշուի առնելով նախընթաց տասնամեակներում Ատրպէյճանի կողմից համակարգային ու դիտաւորեալ կերպով իրականացուած յանցագործութիւնները հայկական ու համաքրիստոնէական հարուստ մշակութային ժառանգութեան դէմ, որոնք նոր թափ են առել 2020թ. յարձակումից սկսած եւ արձանագրուել բազմաթիւ միջազգային կազմակերպութիւնների կողմից, այդ թւում` Եւրոպական խորհրդարանի կողմից 2022թ. Մարտի 9-ի բանաձեւով` կոչ ենք անում միջազգային հանրութեանը, մշակութապահպան ու իրաւապաշտպան կազմակերպութիւններին անտարբերութիւն չցուցաբերել ու զսպման միջոցներ ձեռնարկել Ատրպէյճանի վարած մշակութային ցեղասպանութեան դէմ: Ցաւում ենք, որ առ այսօր ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ն, հակառակ իր պարտաւորութիւններին ու կոչմանը, այդպէս էլ փաստահաւաք առաքելութիւն չի ուղարկել Արցախի բռնազաւթուած տարածքներ եւ որեւէ նշանակալի ջանք չի գործադրում կանխելու նորանոր յանցագործութիւնների իրագործումը Ատրպէյճանի կողմից»:
