image

«Մեռելոցի Օր» մը, Վահրամ Մավեանի եւ Գերսամ Ահարոնեանը… բացակայութեամբ

«Մեռելոցի Օր» մը, Վահրամ Մավեանի եւ Գերսամ Ահարոնեանը… բացակայութեամբ

Այդուհանդերձ, երբ կը դիտեմ անոնց «մերկ» շիրմաքարերը եւ «անմար» արտաքինները, կը տարուիմ մտածելու, որ Մավեան-Ահարոնեան զոյգը, որ ուսումնառութեան ճրագ էր, հայրենասիրութեան հնոց, դաստիարակութեան դարբնոց, կրթութեան աղբիւր, ինչպէս կ’ըլլայ, որ մնայ «թափուր եւ անշուք», գէթ չկա՞ր մոմ մը վառող, խունկ մը զետեղող, ծաղկեփուջ մը տեղադրող, խօսք մը մրմնջացող…:

Յիշեցնենք, որ՝ ո՛վ Մավեանը, ո՛չ ալ Ահարոնեանը, հոս ունին ընտանեկան-ազգականական հարազատներ, բայց, արդեօք չունի՞ն «ծովից-ծով» աշակերտներ, սաներ, գաղափարակիցներ, հետեւորդներ, հիացողներ, որոնք խորհրդանշական ձեւով մը յիշէին կամ… պատուէին զիրենք: Ա՛յս ալ մեր տխուր պատմութիւններէն ուրիշ ցաւոտ պատմութիւն մըն էր: Ո՛վ ականջ ունի թող լսէ, աչք՝ թող տեսնէ:

«Քրիստոս ծնաւ եւ յայտնեցաւ»: Ձեզի եւ մեզի ի՜նչ աւետիս:

 

 

 

Ամանորը ու Ս. Ծննդեան տօները, բացառիկ առիթներ են՝ ապրելու ու վայելելու անոնց էութիւնն ու նուիրականութիւնը, անփոխարինելիութիւնն ու անկրկնելիութիւնը, որովհետեւ անոնք կը կենդանացնեն, կը վերյիշեցնեն ու կը թարմացնեն մեր հոգիներն ու սիրտերը, լաւագոյն մաղթանքներ ներշնչելով ու գերագոյն զգացումներ արթնցնելով բոլորին մօտ:

Եթէ աշխարհի «կարգն ու կանոնն» է ասիկա, բոլոր ժողովուրդներուն համար, վստահաբար, մերը՝ ՀԱՅԿԱԿԱՆը, աւելի քան երբեք, ինքնայատուկ եւ ինքնուրոյն է, իր որակով ու բոյրով, իր անմիջականութեամբ ու բովանդակութեամբ, իր շնորհալիութեամբ ու հրապուրութեամբ:

Ահա թէ ինչո՛ւ՝ հայ ժողովուրդը այս զոյգ տօներուն նկատմամբ ունի բուխ արտայայտութիւններ, ծաղկուն յոյսեր եւ ընդհանրապէս՝ բերկրալի տրամադրութիւններ:

Նոյնիսկ ամենէն դաժանալի եւ աղէտալի ժամանակներուն, հայ ժողովուրդը երբ կը գտնուէր մարտնչող պատուանդանին վրայ, միշտ յարգալիր ու նախամեծար մօտեցումներով, այս տօներուն ընդմէջէն, իր գոյութեան ու գործունէութեան տուած էր ողջունելի հեռանկարներու ու փայփայելի երազանքներու երաշխիքներ:

***

Ինչպէս ամէն տարի, այս տարի եւս, յատկապէս Ս. Ծննդեան տօնին առիթով, հայ ժողովուրդին այցելութիւնները Ազգային Գերեզմանոցեր, իրենց աւանդականութենէն աւելի, սրբայոյզ պարտականութիւններ են՝ յիշելու իրենց ննջեցեալները, ոգեկոչելու անոնց յիշատակները, աղօթելու անոնց հոգւոյն համար, ակնածանքով ու կարօտով, խոնարհելու անոնց շիրիմներուն առջեւ:

Արդարեւ, ազնիւ վերաբերմունքներ, մարդկային կեցուածքներ, անկեղծ հոգեխռովութիւններ ու արտառոց երեւոյթներ, որոնք ցոյց կու տան, ոչ միայն անդարձ մեկնողներուն հանդէպ յարգանքի եւ յիշատակի արարողութիւններ, այլեւ՝ սիրեցեալները միշտ յիշելու ու փնտռելու, վկայակոչելու ու մեծարելու դիտաւորութիւնները, իրենց ամենէն ջինջ զգացումներով ու խոր թափանցումներով:

Դժուարին «մարտահրաւէրներ», բայց, ոչ անյաղթահարելի, այնքան ատեն որ կայ գիտակցութիւն եւ ըմբռնողութիւն, որ կեանքը յաւիտենական չէ, իր ֆիզիքականութեամբ, այլ՝ իր հոգեվառութեամբ ու ստեղծագործութեամբ, իր արդիւնաւէտութեամբ եւ ոգեղնիութեամբ:

***

Անշուշտ, այս արագ մտորումները կ’արձանագրենք, ընթացիկ տարուան ընթացքին, «Մեռելոց»ի օրուան առիթով, մեր պարտականութիւններուն մէջ մնալու հետեւորդ՝ մեր ազգային-եկեղեցական սկզբունքներուն ու հաւատամքներուն, որոնք չեն կրնար տարբեր կամ անշեղ ըլլալ մեր աւանդական ուղիներէն ու շրջագիծերէն:

Այս մեկնակէտով ալ, «Մեռելոց»ային այցելութիւնները, անկախաբար ընտանական-ազգականական-հարազատական մերձաւորներէն, որոնց նկատմամբ կան (եւ ունինք) խորագոյն եւ ազնուագոյն զգացումներ, այն «ՄԻՒՍ»ները, որոնք մեծութիւններ եղած էին (եւ ե՛ն), պէտք չէ մոռնալ անոնց վսեմ իրագործումները, մեծղի ներդրումները եւ հայրենաշէն նուաճումները:

Այս մտածումներուն մէջն էի, երբ Պուրճ Համուտի ու Ֆըրըն Շըպէքի Ազգային Գերեզմանատուներուն մէջ հանդիպեցայ (կամ աչքի զարկաւ) երկու ականաւոր ազգամեծար անձնաւորութիւններու դամբարաններուն, որոնք «լռակեաց» ու «մունջ» տեսքով… քարացած էին, բայց, իրենց անուններով ու գործերով, դերակատարութիւններով ու վսեմաշինութիւններով, ստեղծած էին լրջակառոյց ՀԱՅԱՇԽԱՐՀ մը, յանուն Հայ Դատին, հայրենիքին, եկեղեցիին ու հայ ժողովուրդին:

Անոնք կը կոչուէին.

- ՎԱՀՐԱՄ ՄԱՎԵԱՆ· Ուսուցիչ, գրող, կրթական գործիչ, հասարակական դէմք եւ մեծանուն հեղինակութիւն, որ իր մտաւորական ամբողջ լիցքէն ու տեսիլքէն հարստացուց թէ՛ իր ներաշխարհը, թէ՛ հայաշխարհը:

- ԳԵՐՍԱՄ ԱՀԱՐՈՆԵԱՆ· Ուսուցիչ, խմբագիր, պատմաբան, գաղափարախօս, հեղինակ, որ իր լայնահորիզոն մտաւորականութեան կարկինը տարածեց ամենուրէք:

Երկու մեծեր, Զէյթունցի հայրենակիցներ ու գաղափարակիցներ, որոնք անցան նոյն ուղիներէն, մտերմական եւ ընկերային առանցքներով, սերունդներ պատրաստելով ու դաստիարակելով:

Չենք կասկածիր, որ շատ-շատեր, որոնք աշակերտած են այս մեծերուն, ինչ որ բան չեն պարտիր անոնց, քանի անոնք, իրենց համար եղան անսպառ ակունքներ հայկական ոգիին ու հայկականութեան կազմաւորման ու դաստիարակութեան:

Այդուհանդերձ, երբ կը դիտեմ անոնց «մերկ» շիրմաքարերը եւ «անմար» արտաքինները, կը տարուիմ մտածելու, որ Մավեան-Ահարոնեան զոյգը, որ ուսումնառութեան ճրագ էր, հայրենասիրութեան հնոց, դաստիարակութեան դարբնոց, կրթութեան աղբիւր, ինչպէս կ’ըլլայ, որ մնայ «թափուր եւ անշուք», գէթ չկա՞ր մոմ մը վառող, խունկ մը զետեղող, ծաղկեփուջ մը տեղադրող, խօսք մը մրմնջացող…:

Յիշեցնենք, որ՝ ո՛վ Մավեանը, ո՛չ ալ Ահարոնեանը, հոս ունին ընտանեկան-ազգականական հարազատներ, բայց, արդեօք չունի՞ն «ծովից-ծով» աշակերտներ, սաներ, գաղափարակիցներ, հետեւորդներ, հիացողներ, որոնք խորհրդանշական ձեւով մը յիշէին կամ… պատուէին զիրենք: Ա՛յս ալ մեր տխուր պատմութիւններէն ուրիշ ցաւոտ պատմութիւն մըն էր: Ո՛վ ականջ ունի թող լսէ, աչք՝ թող տեսնէ:

«Քրիստոս ծնաւ եւ յայտնեցաւ»: Ձեզի եւ մեզի ի՜նչ աւետիս:

 

(Պէյրութ)