Տուեալ տեղանքին մէջ ազգի պատմութիւնը վերացնելու համար առաջնահերթ պէտք է վերացնել անոր եկեղեցին ու մշակոյթը: Թէեւ ոչ բոլոր ազգերը, բայց գոնէ մեր ոխերիմ հարեւանը ճիշդ այդ ներքին կարգախօսով կ'առաջնորդուի: Այդ կը փաստէ որոշ պարագաներու՝ ֆիզիքապէս, որոշ պարագաներու ալ՝ խեղաթիւրուած պատմութեամբ իրականացուած եկեղեցիներու սպանդը:

2020 թուականի պատերազմէն ետք Արցախի հոգեւոր ժառանգութիւնը յայտնուած է ոչնչացման վտանգի տակ: Ու կարծես միայն հոգեւորականն է, որ մէկ ձեռքին խաչը, իսկ միւսին՝ զէնքը, կը պայքարի ու կը պահպանէ եկեղեցին ու հաւատքը:

«Չնայած, որ պատերազմից յետոյ Արցախում կեանքը վերադարձել է իր բնականոն ընթացքին, ու, ընդհանուր առմամբ, հանգիստ է, այնուամենայնիւ՝ այն չէ, ինչ-որ առաջ: Վտանգ չկայ, բայց ազատ լինելու ու հանգիստ մտածելու որեւէ պատրուակ էլ չունենք: Դժուարութիւններից մէկը նախկին կեանքի լուսաւոր օրերը վերագտնելն է, ու հիմա մենք այդ ընթացքի վրայ ենք: Ամարասի դիմացի դաշտերը կորցնելու պատճառով գիւղացին աշխատանքի խնդիր ունի, խաղողի այգիների, ցանքատարածութիւնների գերակշիռ մասը հիմա իրենց վերահսկողութեան տակ է, էլ չասեմ, որ մնացել են իրենց», - նշած է ան:

Հոգեւորականը տեղեկացուցած է՝ շուտով Ամարասի վանքի՝ պատերազմի պատճառով կիսատ մնացած վերանորոգման աշխատանքները պիտի վերսկսին, որուն մէջ ներգրաւուած են մասնագէտներ նաեւ Հայաստանէն: Պետութիւնն ու ռուս խաղաղապահները վերանորոգման աշխատանքներու ընթացքին անվտանգութեան երաշխաւորութիւն յանձնառած են:

Վանքին ամենամօտ գիւղը Մաճկալաշէնն է՝ 3-4 քմ հեռաւորութեամբ: Ամարասի դէմ դիմաց գտնուող Ճիւանի սարը, որ վանքէն հեռու է մօտ 1 քմ, թշնամիի ձեռքն է: Սակայն հոգեւորականը չընկճուիր: Ան նկատած է՝ աջէն ու ձախէն մեր զինուորականներն են, Սոս գիւղի խաչմերուկին ալ խաղաղապահներն են, որոնք ահազանգի պարագային կրնան արագ արձագանգել:

«Ռուս զինուորականները յաճախակի են գալիս, կիրակի օրերին էլ ուխտաւորներին են ուղեկցում: Երկու օր առաջ էլ եկան, մեր ծառերը կտրեցին, որոնք վնասուել, կոտրուել էին առատ ձիւնի պատճառով», - նկատած է վանահայրը:

«Արցախը, յատկապէս պատերազմից յետոյ, հոգեւորականաց պահանջ ունի», - բարձրաձայնած է հայր Գեղարդն ու ընդգծած.

«10-11 գիւղը 1 հոգեւորական է սպասաւորում, եւ եթէ հաշուի առնենք այդ գիւղերի միջեւ եղած հեռաւորութիւնը՝ կը հասկանանք, որ ֆիզիքապէս գրեթէ անհնարին է հասցնել: Սա չի նշանակում, թէ պատերազմից յետոյ հոգեւորականների թիւը Արցախում կրճատուել է: Չէ, ինչ կազմով կայինք, այդքան էլ մնացել ենք, ուղղակի այդ պակասը կայ: Արցախի թեմի հոգեւորականներն իսկապէս հերոս են, ոչ մի դժուարութիւն չի խանգարում մեզ շարունակել ապրել ու մեր նուիրեալ առաքելութիւնը կատարել այստեղ: Ինքս Երեւանից եմ, բայց շատ վաղուց եմ կեանքս կապել Արցախի հետ»:

Ի դէպ, հայր Գեղարդը պատերազմի ամբողջ ընթացքին առաջնագիծին եղած է, վիրաւորուած է, ապաքինուած ու կրկին զէնքը ձեռքը վերցուցած: Հոգեւոր զինուորը հայրենիքի պաշտպանութեան զինուորագրուած էր, ու մէկ անգամ չէ, որ Աստուծոյ ամենակարող աջը զգացած է իր ու զինընկներներու գլխուն վրայ:

«Հոգեւորականը հովիւ է, ով իր հօտն է հովուում, ու երբ գայլը գալիս է՝ սուրը, գաւազանը, ձեռքին գտնուող ցանկացած բան օգտագործում է որպէս պաշտպանող միջոց, որպէսզի իր հօտից, իր համայնքից որեւէ մէկը չպակասի: Բոլոր ժամանակներում էլ, երբ հարցը վերաբերուել է ազգային, պետական, եկեղեցական անվտանգութեանը, աշխարհիկ ու հոգեւոր հանրութիւնը միասնական է եղել, ու այդ միասնականութիւնը ոչ-ոք չի կարող աղճատել: Իմ զէնքը խաչն է, իմ աղօթքն է, ու հաւատացէք, որ դա զօրեղ զէնք է: Այս պատերազմի ընթացքում էլ բազմաթիւ վկայութիւններ եղան. երբ ես աղօթով ու հաւատով մեր հերոս տղաների հետ էի, մենք մի քանի անգամ մեր կեանքում Աստծոյ զօրութիւնը զգացել ենք: Այնպիսի իրավիճակներում ենք յայտնուել, որ դժուար է անգամ պատկերացնել, որ մարդը կարող է ողջ մնալ», - վերյիշած է ան:

Թէ ինչո՞ւ պարտուելէ զատ նաեւ այսպէս պառակտուեցանք հարցին հոգեւորականը պատասխանած է՝ «Մենք կարիք ունենք ազգովի նորից ծնկի գալու եւ քրիստոնէութիւն ընդունելու».

«Մենք շատ ենք հեռացել հոգեւոր արժէքներից ու կեանքից, ու դրանում ամէն մէկիս սխալը կայ: Մէկ կարեւոր հանգամանք հաշուի չենք առել՝ մենք շատ ինքնավստահ ենք, ու մեր գոռոզամտութիւնը մեզ թոյլ չի տալիս մտածել, որ կայ ՄԷԿԸ, ով միշտ մեզ հասնելու է օգնութեան եւ պահպանելու է: Բոլորս էլ կորուստներ ունեցել ենք, բայց պէտք է գիտակցենք, որ այդ կորուստներն աւելի ամրանալու, աւելի ուժեղանալու համար են, ոչ թէ ներքուստ ընկճուելու ու կոտրուելու»:

Վանահայրը կոչ ըրած է բոլորին այցելելու Արցախ, սրբավայրեր, աղօթքով ու հաւատքով զօրացնելու արցախցիին ու Արցախի կեանքը: Եւ աւելացուցած է.