7.09c
Երեվան
շբթ, մրտ 28
Սարդարապատի հերոսամարտը հայութեան միասնութեան հաւաքական պայքարի հերոսական օրինակներէն մին է: Այս յաղթանակը Հայ ժողովուրդի բոլոր խաւերու, քաղաքական բոլոր հոսանքները ներկայացնողներու անհրաժեշտ միասնութեան արդիւնքն է: Նաեւ հայուն միասնական, վճռական կամքի, հայրենասիրութեան, անձնազոհութեան եւ աղգային գիտակցութեան դրսեւորումը:
Սարդարապատի ճակատամարտին կողք կողքի կռուեցան հայ զինուորն ու ժողովուրդը, տղամարդն ու կինը, երիտասարդն ու ծերը, մտաւորականն ու գեղջուկը, աշխարհականն ու հոգեւորականը:
Սարդարապարտի հերոսամարտը, Հայ ժողովուրդի ազգային ազատագրական պայքարի ամենահերոսական էջերէն մին է: Յաղթանակի հրաշքը կանխորոշեց հայերու ապագան եւ հիմք դրաւ Հայոց կորսուած պետականութեան վերականգնման:
1968 թուականին, յաղթանակի յիսունամեակին, ճակատամարտի վայրի վրայ բարձրացուած յաղթանակը փառաբանող «Յուշահամալիր»-ով, Հայ ժողովուրդը իր քաջ ու ազատասէր նահատակներուն յիշատակը անմար կը պահէ: Այս կառոյցի հեղինակն է ճարտարապետ Ռաֆայէլ Իսրաելեան (1908-1977), իսկ քանդակագործներն են` Ա.Յարութիւնեան, Ա.Մանասեան, եւ Ա.Շահինեան:
Սարդարապատի Յաղթանակի Յուշահամալիրը կը տարածուի հարիւր հեքթար տարածութեան վրայ եւկը բաղկանայ քանի մը շէնքերէ: Յուշահամալիրի մուտքը կը բացուի կարմիր տուֆ քարերով կերտուած հսկայ երկու «Ցուլեր»ով, որոնք որպէս ուժի եւ յամառութեան խորհրդանիշ, կը մարմնաւորէն մայր հողը պաշտպանող Սարտարապատի մարտիկները:
Համալիրի հիմնական տարրերէն, «Զանգակատուն»-ը ունի 35 մեթր բարձրութիւն, եւ կը խորհրդանշէ ճակատամարտին զոհուող մարտիկներուն գերեզմանի «Շիրիմարձան»ը: Զանգակատունի զանգերը ելեկտրոնային սարքերու միջոցաւ հայրենասիրական մեղենդիներ կը հնչեցնեն:
Զանգակատունէն դէպի «Յուշապատ»ի ուղղութեան վրայ կը գտնուի գեղատեսիլ ծառուղի մը, որուն աջ կողմը հինգ հպարտ «Արծիւներ» նստած են, որոնք պետականութեան, ուժի ,հզօրութեան խորհրդանիշեր են, եւ կը մարմնաւորեն Հայ նահատակ քաջորդիներու ոգիները:
Սարդարապատի Յաղթանակի Յուշահամալիրի կենդրոնական տարրը, «Յաղթանակի Յուշապատ»ն է, որը ունի 55 մեթր երկայնութիւն եւ 10 մեթր բարձրութիւն: յուշապահի երկու կողմերը քանդակներով զարդարուած են, եւ կ'արտացոլեն Հայ ժողովուրդի ստեղծագործ աշխանտանքները, նրբութիւնը եւ մարտական քաջութիւնը: Յուշապատին վրայ դրոշմուած է նաեւ չար ուժերու դէմ պայքարող բարի ուժերը խորհրդանշող թեւաւոր «Ձիեր»:
Յուշակառոյցի գլուխ գործոցը Հայաստանի Ազգագրութեան եւ Ազգային Ազատագրական պայքարի պատմութեան շէնքն է: Շինութիւնը ունի երկու անկիւնային պատուհաններ: Մէկը կը նայի դէպի «Արագած», իսկ միւսը` «Արարատ»: Թանգարանը հիմնուած է 1978 թուակնին:
Այսօր ալ մեր պատմական յիշողութեան մէջ վառ է եւ ի յարատեւ վառ պիտի մնայ Սարդարապատի հերոսամարտը: Սարդարապատի մէջ արձանագրուած յաղթանակի նուաճումը Հայոց պետականութեան վերականգնման եւ Հայատանի Առաջին Հանրապետութեան հռչակման գրաւականն է:
Ամէն տարի 28 մայիսին, Հայաստանի, Արցախի եւ Սփիւռքի մէջ մեծ շուքով կը նշուի Սարդարապատի Յաղթանակը եւ Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան հռչակաման հերթական տարելիցը ու հերոսներու համար յարգանքի տուրք կը մատուցուի: Կը հնչեն հայրենսիրական երգեր ու հայկական երաժշտութիւներ եւ հայուն հոգին կը լեցուի անսահման հպարտութեամբ եւ հայրենասիրութեամբ:
Սարդարապատի հրաշքը մեր սրբազան յաղթանակի խորհուրդն է, իսկ յուշահամալիրը` մեր բոլորին համար իւրայատուկ սրբավայրն ու ուխտատեղին:
Տոքթ.Սարգիս Ատամ
