13.09c
Երեվան
շբթ, մյս 09
Այսօր Սումկայիթի ջարդերու 29-րդ տարելիցն է։
26 փետրուարին` դէպքերէն մէկ օր առաջ, Միխայիլ Կորպաչովը հայ՝ մտաւորականներու հետ հանդիպման ժամանակ՝ «մտավախութիւն» յայտնած է Պաքուի մէջ ապրող աւելի քան 200.000 հայերու անվտանգութեան ապահովման շուրջ` անիկա ուղղակիօրէն կապելով ԼՂԻՄ-ը Հայաստանի ԽՍՀ-ին վերամիաւորուելու արցախահայութեան պահանջին հետ:
Artsakhpress.am կը յիշեցնէ, թէ Սումկայիթի մէջ կիրքերը բորբոքելու համար օգտագործուած են ստայօդ լուրեր. իբր Հայաստանի մէջ զանգուածաբար կը սպաննեն ազրպէյճանցիները, կը թալանեն անոնց ունեցուածքը եւ այլն: Մասնաւորապէս սադրիչ ազդեցութիւն ունեցած է ԽՍՀՄ գլխաւոր դատախազ Գադուսեւի հեռուստատեսային ելոյթին ժամանակ հրապարակուած Ասկերանի դէպքերուն ընթացքին երկու ազրպէյճանցիի սպանութեան մասին տեղեկութիւնը:
27 փետրուարին Պաքուէն ընդամէնը 25 քմ հեռաւորութեամբ գտնուող քաղաքին մէջ իրադրութիւնը դուրս եկած է վերահսկողութենէն: Քանի մը հազար ազրպէյճանցի ազգայնականներ սկսած են աւերել քաղաքի հայ բնակչութեան տուները, սպաննել տնեցիները:
29 փետրուարին Սումգայիթ մտաւ խորհրդային բանակը, սակայն արդէն ուշ էր:
Այդ ջարդերը առաջին ցեղական բռնութիւններ էին ԽՍՀՄ նոր պատմութեան մէջ եւ մեծ դեր ունեցան ինչպէս անոր ամբողջական փլուզման, այնպէս ալ ղարաբաղեան պատերազմի բռնկման գործին մէջ:
1988-1990 ազրպէյճանական իշխանութիւններուն իրականացուցած հայերու զանգուածային ջարդերուն հետեւանքով՝ վտարանդի դարձաւ Ազրպէյճանի ամբողջ հայկական համայնքը` առնուազն կէս միլիոն մարդ: Կոտորածները ուրիշ բան չէին, եթէ ոչ պատասխանը Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչութեան խաղաղ ցոյցերուն, որոնցմով կը պահանջուէր իրականացնել ինքնորոշման սահմանադրական իրաւունքը:
Մինչ օրս Սումկայիթի ջարդերու զոհերուն թիւը յստակացած չէ. ԽՍՀՄ պաշտօնական տուեալներով` սպաննուածներուն թիւը կը հասնի քանի մը տասնեակի, իսկ ոչ պաշտօնականով` հազարէն աւելի:
27-29 փետրուարին պետական ամենաբարձր մակարդակով Սումկայիթի մէջ կազմակերպուած եւ իրականացուած ջարդերը մինչեւ օրս չեն ստացած համարժէք քաղաքական եւ իրաւաբանական գնահատական:
Ազրպէյճանի իշխանութիւնները երբեք չեն դատապարտած Սումկայիթի ջարդերը կամ ափսոսանք յայտնած ցեղական զտումներու համար: Հակառակը` Ազրպէյճանը ինքզինք կը ներկայացնէ իբրեւ զոհ` Լեռնային Ղարաբաղի ժողովուրդի գոյամարտը ներկայացնելով իբրեւ «յարձակում», կոպտօրէն աղաւաղելով փաստերը, իսկ հայերու հանդէպ ցեղասպանութիւն իրականացուցած ոճրագործները մինչ օրս կը մնան անպատիժ:
