25.09c
Երեվան
ուրբ, օգս 14
«Կեանք ըսածդ արկածի չափ , անիմաստ եւ ձրի...»
Վահէ Օշական
Բարեկամս է, որ կը գրէ՝ յիշեցնելու, մխիթարելու եւ սփոփելու այս մեծ ցաւը։ Բայց ինչպէ՞ս կարելի է մխիթարուիլ այսպիսի կորուստի մը դիմաց։ Ի՞նչ բառ կրնայ թեթեւցնել այն դատարկութիւնը, որ կը ձգէ մարդու մը անժամանակ մեկնումը։
Այս ցաւը միայն մէկ ընտանիքի ցաւը չէ։ Այլ հաւաքական ցաւ մըն է։ Գիւղին ցաւն է։ Այնճար հայաւանին ցաւն է։
Որքա՜ն անողոք է մահը։ Որքա՜ն անակնկալ եւ անգութ է ան՝ երբ առանց նախազգուշացնելու կը մտնէ մեր կեանքէն ներս եւ կը խլէ մեր լաւագոյն տղաքը՝ մեզ ձգելով անպատասխան հարցումներու, լռութեան եւ անմխիթար ցաւի մէջ։
Վարդան Գապաքեանի մեկնումը այդպիսի կորուստ մըն է։
Վարդանը այն մարդոցմէ էր, որոնց ներկայութիւնը մեր կեանքին մէջ այնքան բնական կը թուի, այնքան ատեն որ անոնք մեր կողքին են։ Բայց երբ յանկարծ կը բացակային, կը հասկնանք, թէ որքան մեծ տեղ գրաւած էին մեր կեանքին մէջ։
Ան մեր լաւագոյն տղոցմէ էր՝ ազնուագոյնը, ամենաբարիներէն եւ ամենազգայուններէն։
Իր մէջ կար այն հազուագիւտ նրբութիւնը, որ կը զգար գեղեցիկը, կը տեսնէր ուրիշներուն ցաւը, կը գնահատէր մարդը եւ իր զգացածը կը վերածէր արուեստի։
Վարդանի համար արուեստը պարզապէս ստեղծագործութիւն չէր։ Անոր քանդակներուն մէջ կային ապրում, յիշողութիւն, զգացում եւ հոգի։ Քարը իր ձեռքերուն մէջ նոր կեանք կը ստանար։ Ան անկենդան նիւթին մէջ շունչ կը դնէր։
Վարդանի քանդակները պիտի շարունակեն կանգուն մնալ։ Անոնք պիտի դառնան կենդանի վկաները իր կեանքին, տաղանդին, բարութեան եւ զգայուն հոգիին։
Երբ այլեւս չկարենանք լսել Վարդանի ձայնը, պիտի լսենք անոր արուեստին ձայնը։ Երբ չկարենանք տեսնել իր ժպիտը, պիտի տեսնենք անոր ստեղծած կերպարներուն մէջ իր հոգիին հետքը։
Մեր փոքրիկ Այնճարը իր պատմութիւնը շատ անգամ գրած է իր մարդոց ձեռքերով։ Անոնք, որոնք եկան իրենց ունեցած քիչով, բայց իրենց հաւատքով, աշխատանքով եւ ստեղծագործ ոգիով, այս գիւղը դարձուցին ապրող եւ շնչող աւանի մը։
Վարդան այդ ժառանգութեան մէկ մասն էր։
Անոր կորուստը մեզի կը յիշեցնէ, թէ որքան փխրուն է կեանքը եւ որքան անարդար կրնայ ըլլալ մահը։ Բայց նաեւ կը յիշեցնէ գնահատել այն մարդիկը, որոնք մեր կողքին են, քանի դեռ անոնք մեզի հետ են։ Որովհետեւ երբեմն կեանքը երկար կը թուի, մինչեւ որ յանկարծ կը դառնայ յիշողութիւն։
Այսօր մենք Վարդանը չենք յիշեր միայն իր մահուան օրով։ Կը յիշենք այն մարդը, որ ապրեցաւ մեր մէջ, ստեղծեց մեր մէջ եւ իր գործերով հետք ձգեց մեր գիւղին ու մեր սրտերուն մէջ։
Եւ օր մը, երբ այս թարմ ցաւը քիչ մը մեղմանայ, պիտի կարենանք իր քանդակներուն նայիլ ոչ միայն արցունքոտ աչքերով, այլեւ երախտագիտութեամբ։
Երախտագիտութեամբ, որ ճանչցանք Վարդանը։
Երախտագիտութեամբ, որ իր արուեստը ապրեցաւ մեր գիւղին մէջ։
Երախտագիտութեամբ, որ իր ձեռքերուն ստեղծած գեղեցկութիւնը մնաց։
Որքա՜ն անողոք է մահը։
Բայց որքա՜ն հզօր է կեանքը, երբ մարդ իր ետին կը ձգէ սէր, բարութիւն եւ արուեստ։
Վարդան այլեւս պիտի չքալէ Այնճարի ճամբաներէն, պիտի չխօսի մեզի հետ, պիտի չստեղծէ նոր քանդակ մը։ Բայց իր ստեղծածները պիտի շարունակեն ապրիլ։ Եւ այդ քանդակներուն մէջ՝ Վարդանը պիտի մնայ մեզի հետ։
Մարդը կը մեկնի, բայց արուեստը կը մնայ։
Մարդը կը լռէ, բայց իր ստեղծածը կը շարունակէ խօսիլ։
Մահը կը խլէ կեանքը, բայց չի կրնար խլել յիշատակը։
Վարդանի քանդակները պիտի ըլլան իր կենդանի վկաները, իսկ մենք՝ իր բարեկամներն ու իր գիւղը, պիտի ըլլանք անոր յիշողութեան պահապանները։
Թող իր ազնիւ հոգին հանգչի խաղաղութեան մէջ, եւ թող իր արուեստը շարունակէ ապրիլ՝ որպէս յիշատակ, որպէս ժառանգութիւն եւ որպէս իր լուռ, բայց յաւերժական յաղթանակը մահուան դէմ։
Հանգչի՛ր խաղաղ, Վարդան։
Դուն լուռ ես, բայց քու քանդակներդ տակաւին կը խօսին։
Թող Աստուած քու լուսաւոր հոգիդ հանգչեցնէ խաղաղութեան մէջ եւ տիկնոջդ՝ Զարուկին, զաւկիդ՝ Մարքին, մօրդ եւ եղբայրներուդ, շնորհէ համբերութիւն, ուժ եւ երկնային մխիթարութիւն։
Նաթալի Քէնտիրճեան- Տէր Ստեփանեան
