Կեանքի զէրօ հանգրուանին հասնող անհատներու մասին պատմող «Զէրօ» հատորի լոյս ընծայումը

Կեանքի զէրօ հանգրուանին հասնող անհատներու մասին պատմող «Զէրօ» հատորի լոյս ընծայումը

Նախկին լիբանանահայ Նորա Պարութճեան լրագրողը ՙԶարթօնք՚ օրաթերթին մէջ, այժմ ֆրանսահայ բանասէրը, մանկավարժը ՙԴպրոցասէր վրժ.՚ի մէջ եւ ընկերային ծառայողը ՙՖրանսահայ Հանգստեան Տուն՚ին մէջ, կարճ ժամանակամիջոցով այցելութեան եկած ըլլալով Լիբանան, ՙՊատկեր՚ Հայ Մշակոյթի կեդրոնի սեփականատէրն ու տնօրէնը Արփի Մանկասարեան` գեղեցիկ գաղափարը յղացած էր գրական երեկոյ մը ստեղծել 31 Հոկտեմբեր 2022ին, ներկայացնելու համար Նորա Պարութճեանի վերջին հրատարակութիւնը` ՙԶէրօ՚ Մարդը իր վերջալոյսի տարիներուն:

Արդարեւ, գրասէր կոկիկ ընտրանի մը ներկայ եղած էր կեդրոնին մէջ մօտէն ծանօթանալու գրքին մանրամասնութիւններուն: Օրդ. Արփի Մանկասարեան ներկայացնելէ ետք Նորա Պարութճեանի կենսագրական գիծերը, ՙԶէրօ՚ գիրքը ներկայացուց` Պայծիկ Գալայճեան, իսկ Նորա Պարութճեան հանգամանօրէն զեկուցեց իւրաքանչիւր պատմուածքին գլխաւոր կերպարին հոգեբանական տուեալներուն մասին: Ապա ընթերցուեցան պատմուածքներ Պայծիկ Գալայճեանի եւ Նորա Պարութճեանի կողմէ:

Այս գանձերով է որ Նորա Պարութճեան հարստացուց իր էութիւնը, սնեցուց ու աճեցուց իր միտքն ու հոգին, եւ այդ բոլորը թափեց սոյն ՙԶէրօ՚ հատորիկին մէջ, շնչաւորելու համար զայն, որպէսզի անիկա խօսի նոյնիսկ  մեր բոլորին կողմէ - ինչու չէ, նա՛եւ մեր ժողովուրդին անունով: 

Մարդու ծնունդն է այս գիրքը. իր ժամանակին ու իր սերունդին մնայուն վկայագրութիւնը դառնալու համար յաջորդող սերունդներուն մէջ: Ահաւասիկ, հայրենիքի պայմաններէն հեռու, Սփիւռքի մէկ անկիւնին մէջ ծուարած, հայու տագնապող հոգիին արգասիքն է այս գիրքը, որ Նորան յաջողապէս դրսեւորած է թուղթին յանձնել իր միտքերը, պատկերացումները, ապրուած պահերը, որոնք տագնապեցուցած են իր հոգին երբ հեռաւոր Ալֆորվիլի մէջ գտնուող հայկական ծերանոցի մը մէջ աշխատանքի բերումով առիթ ունեցած է թափանցելու հոգեկան աշխարհին մէջ այն մարդկային էակներուն, որոնք բեռնաւորուած անցեալ մը ամբողջ թաքնեցուցած էին իրենց անդնդախոր ներաշխարհին մէջ:

ՙԶէրօ՚ խորագրեր էր ան իր հատորը, որովհետեւ մարդկային անհատներ իրենց անցեալի վերիվայումներէն տապլկելով, մերթ յուսահատ ճիգեր ընելով, իրենց իսկ առանցքին վրայ թաւալելով, մերթ յաջողութեան ու յաղթանակներու դափնիներու տիրանալով հանդերձ, հասած էին իրենց կեանքի այն ՙզէրօ՚ կէտին, ուր նոյնիսկ իրենց հարազատներէն հեռու, լքուած էին այլոց խնամատիրութեան, քնքշանքին, նաե՛ւ քմահաճոյքին:

Լրագրողներ կան, որոնք հանդիպումներ կ՛ունենան անհատներու հետ, որպէսզի կարենան հարցազրոյց մը թուղթին յանձնել, կամ գրութիւն մը արձանագրել: Նորան բախտաւորութիւնը ունեցած է մօտէն ճանչնալու իր գլխաւոր կերպարները, ինչպէս Պրն. Ծատուռին, ապրելու անոնց առօրեային հետ, իմանալ հեւքը անոնց անցեալին ու իր ընթերցողներուն հետ կիսել նոյնիսկ չապրուած, բայց խորքին մէջ սողալով-սողալով նոյնիսկ ՙՕ՚ կէտին մէկ քայլ ոստումով հասած պահերը:

Պրն. Ծատուռը ոսկեայ խրատ մը դրոշմած էր անոր հոգիին խորը` ՙԻնչ որ կ՛ուզես` ըրէ, միայն ամենալաւը ըրէ, ամբողջ կրցածդ տուր, նոյնիսկ եթէ փողոց աւլող դառնաս, ամենալաւ աւլողը եղիր՚:

Նորան, իր կեանքի իւրաքանչիւր հեւքին հետ տուաւ լաւագոյնը, ճեղքեց նոյնիսկ ամենամռայլ հորիզոնները եւ մեզի հրամցուց այս 78 էջանի հատորեակը, որուն մէջ ներկայացուած իւրաքանչիւր անհատին խորը եթէ թափանցես, քու անձդ, կամ հարազատիդ մէկ էութիւնը կը տեսնես հոն:

ՙՄիամիտ հաւատք մը ունիմ, այսինքն վստահ եմ. Աստուած դէմդ կ՛ելլէ մարդու միջոցաւ եւ այդ մարդը կրնայ բնաւ ալ չգիտնալ, որ Աստուծոյ անօթն է՚, կ՛ըսէ Նորան իր ՙՆ՚ պատմուածքին մէջ, երբ կը ներկայացնէ այն ՙՆ՚ էակը, որ հայերէն լաւ չի գիտեր, բայց կը կտրտուի իր հետ հայերէն խօսելու համար: ՙՆ՚ թրքահայ է, որուն համար մայրենի լեզուն չխօսիլը արատ է: ՙՆ՚ եւս իր ծննդավայրէն հեռու ծուարած է Սփիւռքի մէկ անկիւնը, բայց երբեք չի մոռնար իր արմատական աւանդութիւնները: Զատկուան շրջանին չէօրէկ պատրաստելն ու հարազատներուն բաժին հանելը:

ՙՕ՚ հատորի գլուխ-գործոց կերպարներէն մին էր ՙՆ՚ նա՛եւ ինծի համար, այնքան հարազատ թուեցաւ, յատկապէս երբ իր ՙՔուզինին՚ աղջկան ամուսնութեան համար Գերմանիա երթալէն առաջ, ցտեսութիւն ըսելու եկած էր:

Անխուսափելի հարցում մը ուղղեց Նորա իրեն, որ կամայ թէ ակամայ, բոլորս ալ կ՛ուղղենք նաեւ զանազան պարագաներու.

- Գոնէ տղան հա՞յ է:

- Ո՛չ թուրք է:

- Գերմանիա գացինք, որ թուրքի հե՞տ ամուսնանաք:

- Գիտե՞ս պապաս ի՞նչ կ՛ըսէր:

ՙԵթէ հիմա ասանք դիւրին պիտի թրքանայինք, նէ ի՞չիւն քէսիլտիք՚,- ինչո՞ւ մորթուեցանք:

* * * 

Միթէ յար եւ նման պատկերներ չե՞նք գտներ սփիւռքահայ, թէ հայրենահայ իրականութեան մէջ ներկայիս:Օտար ամուսնութիւնները այլեւս բնական երեւոյթ դարձած են, սակայն թուրքի հետ ամուսնանա՞լ...

Մեր նախահայրերուն յոյսը մենք էինք, որպէս յաջորդող սերունդ, հետեւաբար մե՛ր ալ յոյսը մեր արգանդէն լոյս աշխարհ եկող նոր սերունդն է: 50 տարի առաջ այս գիտութիւնը եկաւ ապացուցանել, որ երեխան մօր արգանդին մէջ անհատականութիւն է, մեզ զգացող էակ: Հետեւաբար մեր հաղորդակցութիւնը անոր հետ փոխանցում մըն է: Պատասխանատուութիւն մըն է փոխանցումը, որուն պարտաւորութիւնը ունի գիտակցելու ամէ՛ն հայ, որ պիտի շարունակուի նոր թափով եւ գիտակից կերպով ծնունդէն ետք:

Հետեւաբար մեծ է մեր պատասխանատուութիւնը եւ որոշիչ, որովհետեւ մեր փոխանցածին որակով կը պայմանաւորուի նոր սերունդին ապագայ ճակատագիրը:

Մեր օգտագործած բառամթերքէն, մեր զգայնութիւններէն, մեր դատելու կարողութենէն, մեր աշխարհընկալումէն եւ վերջապէս` սիրոյ հանդէպ մեր ցուցաբերած անկեղծութենէն եւ մեր սէրը ապրելու հզօրութենէն:

Մարդկային այս բոլոր ապրումներու շղարշներու ընդմէջէն անցնելով, իր իւրաքանչիւր բջիջներով զգալով է որ Նորա Պարութճեան 19 պատմուածք եւ քերթուած հրամցուցած է մեզ ընթերցասէրներուս, որուն համար ոչ միայն կը շնորհաւորենք զինք, այլեւ կը մաղթենք որ շարունակէ թուղթին յանձնել մարդկային այնպիսի պեղումներ, որոնք մարդը առւել եւս կը մարդկայնացնեն:

Պայծիկ Գալայճեան

 «Պայքար»