Ինչքան էլ փորձեն մեզ պիտակավորել, կապել հների կամ նորերի հետ, մեր կեցվածքը հստակ է. Վահագն Չախալյան... Խոշոր չափերով կաշառք ստանալու կասկածանքով բերման է ենթարկվել ԿԳՄՍ նախարարի տեղակալ Գևորգ Լոռեցյանը... ԱՄՆ-ն չի մասնակցի թուրքական ռազմական օպերացիային Սիրիայում... Սուրբ ծննդյան հեքիաթ...
Սեւդա Սեւան. «Ինչպե՞ս թե ճանաչման հարցով պետք է սփյուռքը զբաղվի»
Սեւդա Սեւան. «Ինչպե՞ս թե ճանաչման հարցով պետք է սփյուռքը զբաղվի»
31 October 2019 , 14:45

Հրաչուհի Փալանդուզյան. Իմ գանձատուփից

Սևդա Սեւան (1945-2009)


Բուլղարահայ գրողին հանդիպեցի «Արմենիա» հյուրանոցի իր համարում: Շատախոսում էր, իմաստախոսում, ասում էր.

- Բուլղարիայում թուրքերն այնքան են շատացել, վախենում եմ տղաս ամուսնանա, ու մի օր պարզվի, որ կինը թուրք է:

Ագահությամբ լսում էի նրա մեկանձնյա դատողությունները: Մեկ էլ սկսեց նկարագրել այն մեղուներին, որոնք Արաքսն անարգել անցնում են ու Արևմտյան Հայաստանի ծաղիկներից են նեկտար հավաքում: Այնտեղի մեղուներն էլ այսափնյա Հայաստանից են նեկտար տանում, մեղրամոմ հյուսում: Հետևությունը թողեց ինձ:

-Մի օր մենք մեղուներին չենք նախանձի,-ասացի:

Սևդայի հրճվանքը տեսնել էր պետք:
Մեկ ժամ անց մենք արդեն ռադիոյում էինք, բոլորը նրան էին սպասում: Դա ուրիշ ելույթ էր. Սևդան խոսում էր մեծ մայրիկի խոհեմությամբ, փաստերի ու հետևությունների հսկա պաշար էր: Չէր խոսում՝ ոգում էր: Խոսքի կիզակետում «Ռոդոսթոն» էր, պատմում էր գրքի ստեղծման շարժառիթների մասին, պատմում, թե ինչ պահոցներ է քրքրել, ինչ խոչընդոտների բախվել:

Այդ օրերին ոմանք չարախոսում էին, թե բանաստեղծական գրքերով հայտնի Սևդան չէր կարող այդ մակարդակի արձակ ստեղծել: Անգամ հեղինակի անունն էին նշում` նրա ամուսին Վրբան Ստամատովը, որ Բուլղարիայում հայտնի անուն էր, հայամետի համբավ ուներ և գրել էր «Մակույկով մինչև Արարատ» հրաշալի գիրքը: Թեև բոլորս էինք ուզում հերքումը լսել` ո՞վ կհամարձակվեր թանկ հյուրին այդպիսի անողոք հարց տալ:

Երբ Սևդան նշանակվեց Բուլղարիայում Հայաստանի դեսպան` լի էր անկարելին անելու եռանդով, իր հոգու լույսով բոլորին ոգևորում էր, նրա ամբողջ կեցվածքն ու գործունեությունը լավատեսություն էին ճառագում: Ասում էր, որ Բուլղարիան կարող է Հայաստանի ու Եվրոպայի միջև լավ կամուրջ լինել, համենայնդեպս ինքն ամեն ինչ անելու է, որ դա իրականություն դառնա:

Վերջին հանդիպման ժամանակ կատարելիք քայլերից էր խոսում, մեկ այս, մեկ այն ծրագիրը կցկտուր քննարկում: Դրանք մշակութային շրջանակից դուրս էին, կարծես դեսպան էր նշանակված ոչ թե մի գեղեցկուհի բանաստեղծուհի, այլ դիվանագետ տղամարդ: Ու դա նրան սազում էր:

Բայց չթաքցրեց, որ հիասթափված է: Նախկինում էլ ասում էր, որ հետանկախական ղեկավարների վարք ու բարքը, վարած քաղաքականությունը սրտովը չեն, բայց այն, ինչը նրան հիմա էր մտահոգում`արդեն փաստեր ու իրողություններ էին: Սևդայի կարծիքով ամենաանտանելին այն էր, որ իշխանավորները զարմանալի ճկունությամբ հարմարվել են իրենց պաշտոններին ու դրանք առանց որևէ բարդույթի վայելում են: Դա էլ ոչինչ, ասում էր, սկսել են արհամարհել այն ժողովրդին, որի ուսերի վրա բազմած իշխանության եկան: Դեպքեր հիշեց, երբ այդ մասին անթաքույց արտահայտվել է ու կոպիտ դիտողություններ ստացել:

Այդ անգամ ևս լրջորեն անհանգստացած էր Եվրոպայի թրքացումից:

-Բուլղարիան դեռ մի կողմ,-ասաց նա,-գիտե՞ս, թե Գերմանիայուն ինչքան թուրք կա, եթե այս արագությամբ շարունակվի` Եվրոպայում եվրոպացի չի մնա:

Անարգել տարածվելու, նվաճելու, ստով ու կեղծիքով մարդկությանը մոլորեցնելու թուրքական մոլուցքը Սևդան համարում էր ներկա աշխարհի ամենամեծ վտանգներից մեկը: Պատմում էր, թե Բուլղարիայում ինչ վերաբերմունք կա թուրքերի նկատմամբ: Մի պահի, երբ իշխանությունները փորձել են այդ տարրը երկրից հեռացնել, ազգային մեծ խանդավառություն է ծայր առել, սակայն միջազգային ճնշմամբ հետքայլ է կատարվել, ինչը ժողովրդի մեջ հուսալքություն է առաջացրել: Թուրքը դրանից ավելի է ոգևորվել ու լկտիացել:

Նրա կարծիքով նորանկախ Հայաստանն իրավունք չունի Հայոց ցեղասպանության հարցում դիտողի դեր ստանձնել:

-Ինչպե՞ս թե ճանաչման հարցով պետք է սփյուռքը զբաղվի,-հարցնում ու զարմանքից ուսերը վեր էր քաշում բանաստեղծուհին: -Ուրեմն ինչո՞ւ էինք երազում, որ անկախ հայրենիք ունենանք, որպեսզի պաշտոնյաները արտասահման գործուղումների՞ մեկնեն:

Բարձրաձայն չէր արտահայտվում, բայց ակնարկներից զգացվում էր, որ նախագահի երկչոտ արտաքին քաղաքականությունն է նրան զայրացնում:

-Հայերիս անելիքը հայ մնալն է,-ասում էր,-մեր ունեցածը պահպանելով ենք այն աշխարհ մուտք գործելու, որտեղ թուրքը տեղ չի ունենա:

Իմաստուն խոսքեր, որոնք չեն հնանում կամ հնանում են հայկական կոնյակի նման:

Սևդան թեև ապրում էր Բուլղարիայում՝ մտահոգ էր Ֆրանսիայի կացությամբ: Նրա կարծիքով Եվրոպայի կշռաչափը հենց այդ երկիրն է՝ իր ազգային ավանդույթներով ու ժողովրդավարական արժեքներով:

-Ֆրանսուհիները չեն կամենում երեխա ունենալ, կուզեն կյանքը լիորեն վայելել: Բնակչության թիվն այնքան է նվազել՝ շուտով իբրև ազգ կվերանան: Եվ ո՞վ պետք է գրավի նրանց չքնաղ երկիրը՝ իհարկե բիրտ թուրքն ու նրա նմանները: Սա արդեն ազգային խնդիր չէ, քաղաքակրթական ճգնաժամ է:

Ասում էր տխրությունից խոնավացած աչքերով, դողացող շուրթերը ատամներով սեղմելով:

…Մինչև հիմա աչքիս առաջ Սևդայի հայտնաբերած մեղուներն են, մտքիս մեջ`մեր մեծ երազանքը, թե մի օր Արաքսն անցնող-դարձող մեղուներին չենք նախանձի:

 

Լրահոս
Ամենաընթերցվածը
Օրվա
Շաբաթվա
Ամսվա
One of the world's oldest civilizations, Armenia once included Mount Ararat, which biblical tradition identifies as the mountain that Noah's ark rested on after the flood. It was the first country in the world to officially embrace Christianity as its religion (c. A.D. 300).In the 6th century B.C. , Armenians settled in the kingdom of Urartu (the Assyrian name for Ararat), which was in decline. Under Tigrane the Great (fl. 95–55 B.C. ) the Armenian empire reached its height and became one of the most powerful in Asia, stretching from the Caspian to the Mediterranean seas. Throughout most of its long history, however, Armenia has been invaded by a succession of empires. Under constant threat of domination by foreign forces, Armenians became both cosmopolitan as well as fierce protectors of their culture and tradition. Over the centuries Armenia was conquered by Greeks, Romans, Persians, Byzantines, Mongols, Arabs, Ottoman Turks, and Russians. From the 16th century through World War I, major portions of Armenia were controlled by their most brutal invader, the Ottoman Turks, under whom the Armenians experienced discrimination, religious persecution, heavy taxation, and armed attacks. In response to Armenian nationalist stirrings, the Turks massacred thousands of Armenians in 1894 and 1896. The most horrific massacre took place in April 1915 during World War I, when the Turks ordered the deportation of the Armenian population to the deserts of Syria and Mesopotamia. According to the majority of historians, between 600,000 and 1.5 million Armenians were murdered or died of starvation. The Armenian massacre is considered the first genocide of the 20th century. Turkey denies that a genocide took place and claims that a much smaller number died in a civil war.read more: Armenia: Maps, History, yerevanvideo.com Geography, Government, Culture