Ինչ նշանակութիւն ունէր «Արիւնոտ լուացք» ներկայացումը. Կը պատմէ Մարիամ Մուղտուսեանը... Ժամ առաջ հասնիլ Արցախ․ Արայիկ Յարութիւնեանի կոչը... Իրան հարուածած է Ատրպէյճանի դիրքերը... Արամ Սեփեթճեանի լուսաւոր յիշատակին...
Այժմ գնդակը Հայաստանի իշխանութիւններու եւ հայ գործարարներու դաշտին մէջ է. Սեւակ Արծրունի
Այժմ գնդակը Հայաստանի իշխանութիւններու եւ հայ գործարարներու դաշտին մէջ է. Սեւակ Արծրունի
30 Օգոստոս 2020 , 17:02

Վերջին շրջանին Մերձաւոր Արեւելքի մէջ սրուած իրավիճակը եւ թրքական գործօնի աշխոյժացումը մտահոգութիւններու առիթ կըդառնան տարածաշրջանին մէջ առկայ  հայկական համայնքներու առումով:  Ի՞նչ հնարաւոր անդրադարձներ կ'ունենան այդ խմորումները հայութեան վրաէ.   «Արեւելք»ի հարցերուն կը պատասխանէ գործարար, հասարակական գործիչ Սեւակ Արծրունին.


-Պարոն  Արծրունի, վերջերս շարք մը վերլուծաբաններ նկատած են,  թէ Թուրքիան իր ամբողջ ուժով կը ձգտի ներկայութիւն ունենալ Լիբանանի մէջ: Եթէ ճիշդ են այս վերլուծումները,  եւ եթէ իսկապէս Լիբանանի մէջ իրականութիւն դառնան թրքական ծրագրերը, Ձեր կարծիքով, վտանգ կը սպառնա՞յ լիբանանահայութեան, եւ արդեօ՞ք հայրենադարձութեան մասին Ձեր յայտարարութիւնը հիմնուած էր այս ամէնուն վրայ։

Էրտողանը մինչեւ 2023 թուական կա՛մ կ'իյնայ, կա՛մ կը փոխէ տարածաշրջանի պատմութիւնը՝ շրջելով Աթաթուրքի էջը, կ'իրականացնէ Օսմանեան Թուրքիոյ էրտողանեան տեսլականը: Այս նպատակով նախապէս Օսմանեան կայսրութեան մաս հանդիսացող բոլոր երկիրներուն նկատմամբ Էրտողանի վարչակարգի կողմէն կ'իրականացուի ապակայունացման գործողութիւններ՝ Կովկասէն մինչեւ հիւսիսային Ափրիկէ: 

Անշուշտ ապակայունացման աստիճանը Լեւանդի (Արեւելք. խմբ.՝ «Արեւելք») մէջ, եւ յատկապէս Լեւանդի  լիբանանասուրիական տարածաշրջանին մէջ, ինչպէս նաեւ Իրաքի եւ Լիպիոյ մէջ, համաղէտային է: Վերջին շաբաթներուն, ըստ որոշ տեղեկութիւններու, թրքական ծառայութիւնները կը զինեն ինչպէս Սուրիոյ, այնպէս ալ Լիբանանի սիւննի աշիրեթները՝ անոնց մղելով շիաներու դէմ սրբազան պատերազմի:

Տարածաշրջանին մէջ կը ձեւաւորուին նախապէս անհաւատալի թուացող զինակցութիւններ՝ Իրանի, Ռուսաստանի եւ արեւմտեան որոշ տէրութիւններու մասնակցութեամբ, ընդդէմ թուրք սիւննիական նախագիծերու:

Աթլանթիստական կեդրոնները՝ Ուաշինկթընը, Լոնտոնն ու Թէլ Աւիւը կը գործեն խարդաւանքներով՝ թրքական զէնքը Ռուսաստանի եւ Իրանի դէմ օգտագործելու հին ու չհնացող ակնկալիքով:

Նման աղիտալի եւ հետզհետէ վատացող պայմաններուն մէջ, Հայաստանէն դուրս՝ այդ տարածքներուն մէջ բնակող հայութեան վիճակն ահազանգային է, այնտեղ գործող հայկական կառոյցներն ու հաստատութիւնները անզօր են դիմակայելու նման համաղէտային եւ բարդագոյն ալիքի:  Այս իրավիճակին մէջ միակ կարող ուժը, բնականաբար, հայրենի պետութիւնն է, որ պարտաւոր է ստանձնել իր պատմական դերը եւ Հայաստան տեղափոխել բոլոր անոնց, որոնք նման ցանկութիւն կ'ունենան:

Համայնքները պահելու հայկական աւանդական եկեղեցւոյ եւ կուսակցութիւններու նկրտումը հասկնալի է, սակայն, իմ կարծիքով, անիրատեսական է: Մարդիկ արդէնիսկ զանգուածային կերպով կը հեռանան, եւ այս ընթացքը կ'արագանայ իւրաքանչիւր նոր ճգնաժամի հետ: Այսինքն գնդակը Հայաստանի իշխանութիւններու եւ հայ գործարարներու դաշտին մէջ է, մենք ուզենք թէ չուզենք, կը դիմակայենք հերթական աղէտին, կը մնայ ըլլանք իրատես, նախաձեռնող եւ այս աղէտն օգտագործենք հայրենի տնտեսութեան կայացման եւ հայութեան հզօրացման տեսլականի օգտին...

Այս իրողութիւնը քաջ գիտակցելով՝ Անգարան կ'ապակայունացնէ իրավիճակը նաեւ Հայաստանի հիւսիս- արեւելեան սահմանին: Սակայն հայկական զէնքի կտրուկ հարուածն անկանխատեսելի էր Անգարայի համար:

Այնուամենայնիւ, Անգարայի համար անորոշութիւնները շատ են, անկանխատեսելի է նաեւ շիիթական գործօնը, Իսրայէլի անվստահելի ու ծայրաստիճան պատեհապաշտ քաղաքականութիւնը, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու եւ Եւրամիութեան մէջ օրէ օր խորացող անորոշութիւնը:

 

-Վերջին շաբաթներուն կը նկատենք նաեւ, որ մեծ մաշտապի լարուածութիւն կայ յունա-թրքական ճակատին: Պատճառն ու առիթը Թուրքիոյ «նաւթային ախորժակ»ներն են:  Ի՞նչի կրնայ հանգեցնել  այդ լարուածութիւնը:

Թուրքիոյ համար նաւթի եւ կազի շահագործման պահանջը միայն տնտեսական նշանակութիւն չունի: Լոզանէն ետք Թուրքիան զրկուած է ուժանիւթ սպասարկող երկիր ըլլալու իրաւունքէն: Անշուշտ, կայսրութիւն ձեւաւորելու համար անոր անհրաժեշտ են օրէ օր բացայայտուող միջերկրականեան կազի պաշարները եւ անոնցմէ ակնկալուող եկամուտները: Սակայն Էրտողանի կողմէ թուրք-յունական կնճռի հրահրումը միայն տնտեսական նպատակ չի հետապնդեր:

Լարելով յարաբերութիւնները Յունաստանի հետ, մտնելով Սուրիա, Լիբանան, Իրաք եւ Լիպիա, բաժին պահանջելով միջերկրականեան նաւթահորերէն եւ կազի պաշարներէն, Սէուտական Արաբիայէն, համաիսլամական Խալիֆաթի դրօշը վերցնելով, երկրին մէջ կրօնապետութիւն հիմնելով, վերաիսլամացնելով Սուրբ Սոֆիան եւ յունական ու ասորական սրբատեղիներն ու  այսպիսի տասնեակ այլ ցուցադրական ու հիմքային գործողութիւններով Էրտողանն իրականութեան մէջ կը դրժէ Թուրքիոյ Հանրապետութեան՝ Լոզանի մէջ ստանձնած պարտաւորութիւնները եւ ազգային, հոգեբանական անցում կը կատարէ դէպի Օսմանեան պետութիւն:

Բնականաբար նման գործընթացը կրնայ հրդեհել ամբողջ տարածաշրջանը: Իմ կարծիքով, սակայն, յառաջիկայ ամիսներուն եւ տարիներուն աւանդական ուժանիւթերու աղբիւրներու վերահսկողութեան նկատմամբ աշխարհաքաղաքական լարուածութիւնը կը թուլանայ, եւ չի բացառուիր որ երկրորդական տէրութիւններ, ինչպիսիք են Թուրքիան եւ Յունաստանը կը կարողանան ուժանիւթ սպասարկող երկիրներու ակումբ մտնելու իրաւունք ձեռք բերել:

Սակայն կայսերական Թուրքիոյ երազը, համոզուած եմ, պիտի փլի ժամանակակից Թուրքիոյ գլխուն, իսկ ատոր հետեւանքները, իմ համոզմամբ, կրնան համաղէտային ըլլալ ամբողջ տարածաշրջանին համար:

 

-Այս պարագային ի՞նչ պէտք է ըլլայ մեր՝ հայութեան ընելիքը, յատկապէս Հայաստանի մէջ:

Պահը լուրջ է եւ պատասխանատու: Այս իրավիճակին մէջ մենք կրնանք արձանագրել հսկայ յաջողութիւններ,  եթէ ըլլանք սթափ, բրակմաթիք, հեռատես, նպատակասլաց, աշխատասէր եւ ամենակարեւորը՝ մեր մէջէն բացառենք միֆեր սպասարկողներու առկայութիւնը:

Օրինակ, վերջերս լրատուամիջոցներուն մէջ կարդացի Տիգրան Խզմալեանին վերաբերող նիւթեր: Նման անձնաւորութիւնները կրնան անլուրջ թուալ ինծի ու շատերու համար, բայց եկէք ընդունինք, որ իրականութեան մէջ այդ մարդիկ վտանգաւոր են: Նմանները կը սնուցեն մեր մէջ տարածուող անհիմն առասպելներ:

Թուրքիան կ'առաջնորդէ քաղաքակրթական լուրջ նախագիծ, որ, արկածախնդրութիւն ըլլալով հանդերձ, երկրորդական պատճառներով կ'ընդունուի աշխարհի շատ կեդրոններուն մէջ: Այսպիսի մոլորակային, քաղաքակրթական, քաղաքատնտեսական ալիքի դիմաց Հայաստանն ունի մէկ իրական եւ գլխաւոր դաշնակից, որն է՝ Ռուսաստանը:

Խզմալեանի եւ անոր նմաններու հակառուսական կրքոտ ֆանթազիան յոյզերու աշխարհի մէջ ձեւաւորուած երեւոյթ է, այն բացարձակ ոչ մէկ կապ ունի իրատեսականութեան, քաղաքականութեան, ռազմաքաղաքականութեան, տնտեսագիտութեան կամ մէկ այլ   շօշափելի ոլորտի հետ: Այս տեսակէտը տարածող մարդիկ չեն խորշիր նոյնիսկ քարոզելէ, թէ մեր բոլոր ձախողութիւններու ու հիասթափութիւններու պատճառը ոչ թէ մենք, այլ Ռուսաստանն է:

Մինչ այդ, իրականութեան մէջ հարցը պարզ է ու տարրական: Ի՞նչ բնոյթի յարաբերութիւններ ունի Հայաստանը Ռուսաստանի Դաշնութեան հետ:

Թաուականները կեանքի ամենատարրական ճշմարտութիւնները բացայայտող գեղեցիկ խօսքեր ունին, որոնցմէ մէկը կ'ըսէ. «Ձուկը չի գիտեր, որ կ'ապրի ջուրին մէջ, սակայն եթէ անոր հանես ջուրէն, այն կը սատկի»:

Մենք, համոզուած եմ, միջին ձուկէն աւելի գիտակցութիւն ու տրամաբանութիւն ունինք եւ կրնանք ինքնուրոյն գիտակցիլ շարք մը պատմական, տնտեսա-քաղաքական, ռազմաքաղաքական եւ աշխարհաքաղաքական իրողութիւններ, որոնք կը վերաբերին մեր պատմութեան, ներկային ու ապագային: Հայ-ռուսական զէնքի ու տնտեսական համագործակցութեան դէմ որեւէ ոտնձգութիւն կը հարուածէ մեր կայացման, հզօրացման, տնտեսական զարգացման հեռանկարները:

Երբ Խզմալեանը կը բարձրաձայնէ իր հակակրանքը պաղեստինցիներու հանդէպ, ան նկատի չունի Էրտողանի առերեւոյթ պաղեստինասիրութիւնը, այլ` Իսրայէլի գերակայութեան իրաւունքը՝ միւս ազգերու նկատմամբ: Նման յայտարարութիւն, այն  պայմաններուն մէջ, երբ հայութիւնը հարիւրամեակներ շարունակ կ'ապրի սիւննի եւ շիա արաբներու տիրոյթին մէջ, առնուազն անպատասխանատուութիւն է եւ կը հակասէ մեր ազգային անվտանգութեան սկզբունքներուն:

Խզմալեանը, իր ընկերներն ու նմանակները չեն կրնար չգիտակցիլ, որ ըլլալով ռուսաստանեան տնտեսական եւ ռազմական ճամբարին մէջ, մենք մեր մարտունակութեամբ ու աշխարհաքաղաքական դիրքով կը մնանք գործօն:

Իսկ անոնց կողմէ շահարկուող Մոսկուայի պայմանագիրը, երիտթուրքա-պոլշեւիկեան համագործակցութիւնը ոչ թէ ռուս ժողովուրդի, այլ միջազգայնական սովետական նախագիծ էր, որուն դարանակալ հիմնադիրներուն միակ նպատակն էր փլուզող Օսմանեան կայսրութիւնը բաժնել իրենց միջեւ՝ առանց բաժին հանելու Ռուսաստանին եւ անոր դաշնակից հայերուն: Այստեղէն ալ՝ Հայոց ցեղասպանութիւնը եւ մեր հազարամեայ քաղաքակրթական դրամագլուխի (քափիթալի) բնաջնջումն ու փոխանցումը (Խզմալեանի սիրած կեդրոններու ձեռքով, արհեստականօրէն ստեղծուած) թուրք քաղքենիութեան:

Վերոնշեալները անքննարկելի իրողութիւններ են, նոյնիսկ եթէ անոնք որոշ պարոններու եւ տիկիններու ականջին հաճելի չեն հնչեր:

 

-Հակառակ համաճարակին, տնտեսական ճգնաժամին, սահմանի պայթունավտանգ իրավիճակին, տարածաշրջանային բռնկումներուն, Դուք կը շարունակէք օրէ օր  ծաւալող Ձեր ձեռնարկատիրական գործունէութիւնը եւ միշտ լաւատես էք: Ի՞նչն է Ձեր լաւատեսութեան գաղտնիքը:

Մենք հզօր ենք մեր չքնաղ հայրենիքով, անսպառ պատմութեամբ, ազգային քաղաքակրթական եզակի ներուժով եւ հնարաւորութիւններով: Մեր ազգը զինուած է առ կրթութիւնն ու մշակոյթն ունեցած ենթագիտակցական սիրով, տնտեսական աներեւակայելի նախաձեռնողականութեամբ, մէկդարեայ յաղթականութեան (ամենայաղթութեան) բարդոյթով, մարտունակութեամբ եւ փիլիսոփայութեան աստիճանի հասնող հումորով:

Մենք կրնանք հարիւր հազարներով հաւաքուիլ ու հակառակ լարուածութեան, ոչ  մէկ ապակի ջարդել,  ոչ մէկ քիթ արիւնել:

Իմ լաւատեսութեան եւ ներշնչանքի աղբիւրը մեր ժողովուրդն է՝ իր անբացատրելի տաղանդով՝ Արտաւազդ Փելեշեանով, Արթուր Մեսչեանով, Տիգրան Համասեանով, Սերկէյ Խաչատրեանով․․․ եւ  նմանները մեզի պարգեւող հայի անսպառ արգանդով:

Լրահոս
Ամենաընթերցուած
Օրվա
Շաբաթվա
Ամսվա
One of the world's oldest civilizations, Armenia once included Mount Ararat, which biblical tradition identifies as the mountain that Noah's ark rested on after the flood. It was the first country in the world to officially embrace Christianity as its religion (c. A.D. 300).In the 6th century B.C. , Armenians settled in the kingdom of Urartu (the Assyrian name for Ararat), which was in decline. Under Tigrane the Great (fl. 95–55 B.C. ) the Armenian empire reached its height and became one of the most powerful in Asia, stretching from the Caspian to the Mediterranean seas. Throughout most of its long history, however, Armenia has been invaded by a succession of empires. Under constant threat of domination by foreign forces, Armenians became both cosmopolitan as well as fierce protectors of their culture and tradition. Over the centuries Armenia was conquered by Greeks, Romans, Persians, Byzantines, Mongols, Arabs, Ottoman Turks, and Russians. From the 16th century through World War I, major portions of Armenia were controlled by their most brutal invader, the Ottoman Turks, under whom the Armenians experienced discrimination, religious persecution, heavy taxation, and armed attacks. In response to Armenian nationalist stirrings, the Turks massacred thousands of Armenians in 1894 and 1896. The most horrific massacre took place in April 1915 during World War I, when the Turks ordered the deportation of the Armenian population to the deserts of Syria and Mesopotamia. According to the majority of historians, between 600,000 and 1.5 million Armenians were murdered or died of starvation. The Armenian massacre is considered the first genocide of the 20th century. Turkey denies that a genocide took place and claims that a much smaller number died in a civil war.read more: Armenia: Maps, History, yerevanvideo.com Geography, Government, Culture