11.09c
Երեվան
երկ, փտր 16
Խնկենի
Ծառին լատինական անուանումն է pistacia:
Ըսենք՝ հայերէն պիստակենի. այսպէս է, քանի այս նոյն ծառին խեժէն կը ստացուի անուշաբոյր խունկի տեսակ մը:
Ժղովրդախօսակցական լեզուով՝արեւմտահայը կը կը զանազանէ Հալէպի պիստակը, որ ծառի վրայ բուս- նողն է, տեղացիները զայն կը կոչեն «ֆստո Հալեպի». եւ սովորական պիստակը, որ հողին մէջ կ’աճի, եւ արաբերէն կը կոչուի «ֆստո ապիտ»:
Գրական հայերէնը, ներառեալ գրաբարը, ասոնց առաջինը կը կոչէ պարզապէս պիստակ (ֆրանսերէն՝ pistache, անգլերէն՝ pistachio), իսկ երկրորդը՝ գետնապիստակ կամ գետնանուշ (ֆրանսերէն arachide, անգլերէն՝ peanut):
* * *
Զիատ Ռահպանիի ցաւալի մահը առիթ հանդիսացաւ, որ անոր երգերէն մէկուն անունը ծնունդ տայ տառադարձական նոր ու աննախընթաց սխրանքի մը:
Հանրածանօթ الناس سألوني երգն է այդ, որ «Ազդակ»-ի քաղաքական էջը փութաց տառադարձելու Սաըալունի Նաս (28/74/2025, էջ 2):
－Սակայն հայերէն չէ այս,－ պիտի անհանգստանայ առաջին կարդա-ցողը, հայու կոկորդը եւ բանականութիւնը չեն ընդունիր իրարայաջորդ «աըա» հրէշաբանութիւնը, նմանը չէ պատահած ողջ Հայոց պատմութեան մէջ:
Չէր կրնար պատահած ըլլալ հանուր մարդկութեան պատմութեան մէջ եւս, քանի մարդկային կոկորդը չի կրնար արտասանել «աըա» շարքը:
Մեզի կը մնայ մեր տկար ձայնը բարձրացնելով հարց տալ, թէ՝
－سألوني բառին ո՞ր տառը կամ նշանն է, որ «Ազդակ»-ի կորովաբիբ լեզուաբանը «ը» կը թարգմանէ: Խաշած հաւն ալ կը նկատէ, որ նման հնչիւն գոյոգթիւն չունի այստեղ եւ անսանձ ու անպատասխանատու կամայակա-նութեան մէկ վիժուածքն է Սաըալունի-ն:
Մխիթարական է, որ «Ազդակ»-ի 8/8/2025-ի թիւի ներքին մէկ էջին մէջ Նարէ Քալեմքէրեան որդեգրած է ճիշդ ու հարազատ ձեւը՝ Սաալունի (էջ 4):
«Արարատ» ու «Զարթօնք» տուած են, առաջինը՝ Սաալունի, երկրորդը՝ Սա’ալունի. իսկ տեղական եւ միջազգային օտարալեզու թերթերը իրենց կարգին գրեցին նոյնը՝ Saalouni կամ Sa’alouni:
Որոնց չորսն ալ ներդաշնակ են եւ հարազատ են արաբերէնին:
«Ասպարէզ» հայերէն կը գրէ
***Ասոր բացման ժամկէտը եւ պայմանները կախեալ են երկու կողմերու՝ իբրեւ անկախ պետութիւններ, համաձայնութենէն («Ասպարէզ», 31/6/2025):
---Ասոր բացման ժամկէտը եւ պայմանները կախեալ են երկու կողմերու՝
իբրեւ անկախ պետութիւններու համաձայնութենէն:
***Այդ տեղի պիտի ունենայ խորհրդակցութիւններուն իբրեւ արդիւնք (անդ):
---Խորհրդակցութիւններու շնորհիւ:
***Համաձայնութիւն տուին առաքելութեան որոշումին, որմով եւրոպացի դիտորդները երկու տարի եւս պիտի մնան Հայաստանի մէջ (29/1/2025)։’
Որ դերանունը կու տայ՝ որով.
---Որով եւրոպացի դիտորդները երկու տարի եւս ն պիտի մնան:
***Դիտորդական առաքելութիւնը երկու տարիներով կ’երկարաձգուի (անդ):
---Երկու տարիով կ’երկարաձգուի:
***Նոր կանոնահէն միջազգային կարգի անհրաժեշտութիւնը (անդ):
Կանոնահէն կը նշանակէ «կանոն գողցող», ինչպէս ծովահէն, օդահէն...
---Կանոնայեն կարգի անհրաժեշտութիւն...
Այսինքն՝ կանոնի վրայ յենած, կանոնի վրայ հիմնուած:
Նաեւ՝ մշակութայեն, գիտայեն, բարոյայեն, փողայեն այլն:
***Մարդու իրաւունքների չափանիշները (անդ):
---չափանիշերը
«Հայրենիք»-ը կը նմանակէ զայն
***Միասին քիչ մը ժամանակ անցնէինք (4/8/2025)
---Ժամանակ անցընէինք
***Մայրը գործէն հասներ ու տուն տաներ (անդ):
---Հասնէր ու տուն տանէր...
***Բերել, խաղալ, խաղցնել եւայլն (անդ):
---Բերել, խաղալ, խաղցնել եւ այլն:
***Հատիկ հատիկ ըսի (անդ):
---Հատիկ-հատիկ ըսի:
***Դուն գիտես պապիկ (անդ):
Պապիկ-ը կոչական է:
---Դուն գիտես, պապի՛կ:
***Իր ձայնը թողաց (անդ):
---Իր ձայնը դողաց :
***Թոռնուհիս ունեցած սէրը, տակաւին կը պահէր (անդ):
Ստորակէտը աւելորդ ու սխալ է ենթակային ու դիմաւոր բային միջեւ:
---Թոռնուհիս ունեցած սէրը տակաւին կը պահէր:
Մրցոյթ 36.
***Սրբագրէ՛ հետեւեալին անհամասեռութիւնը.
---Հզպալլան իր դիրքորոշումին մէջ մագլցում արձանագրեց եւ անցնող
ժամերուն ընդգծեց զէնքին կառչիլը կառչումը:
***Հետեւեալին ո՞ր բառըկը տեղափոխես.
---Հայաստանի վարչապետը նաեւ կը մասնակցէր նաեւ շրջակայ միջավայրի պաշտպանութեան նուիրուած միջազգային համաժողովին:
***Հետեւեալներուն ո՞ր բառերը կը ջնջես.
---Տեսակէտներու փոխանակում կատարեցինք այն հարցի շուրջ, թէ Լիբա-նանը պաշտպանելու համար ի՛նչ կարելի է ընել («Ազդակ», 25/7/2025, էջ 2):
***Ի՞նչ բառով կը փոխարինես ընդգծուած բառակապակցութիւնը:
---Իրան մնա յուն կերպով միշտ լաւագոյն յարաբերութիւններ ունեցած է Հայաստանի հետ («Ակօս», 1509):
***Հետեւեալ չորսն ալ ճիշդ եւ ընդունելի են, սակայն կայ մէկ, որ աւելի կը շոյէ մեր ականջը. ընդգծէ՛ զայն.
---Օրէնքը անխտիր բոլորին կը վերաբերի,－ շեշտեց Աուն:
---Օրէնքը անխտիր կը վերաբերի բոլորին,－ շեշտեց Աուն:
---Օրէնքը բոլորին կը վերաբերի անխտիր,－շեշտեց Աուն:
---Օրէնքը կը վերաբերի անխտիր բոլորին,－շեշտեց Աուն:
Ճիշդ պատասխանած են՝ Գէորգ Եազըճեան (8), Լիւսի Տէօքմեճեան (8), Համբարձում Յարթունեան (10), Ցոլակ Ապտալեան (8), Միրնա Սիւլիւքճեան (8,5), Գեղամ Խաչատրեան (5), Դանիէլ Թիւֆենքճեան (4), Պերճ տէր Սահակ-եան (6), Լեւոն Շառոյեան (10), Եփրեմ Թոքճեան (8):
Մրցոյթ 37.
***Քո՛ւ ճաշակովդ շարադրէ՛ հետեւեալը.
---Մաքրոն կոչ ըրաւ՝ Սուրիոյ մէջ բռնարարքները զսպելու եւ մեղսակիցնե-րը դատելու («Ազատ օր», 30/7/2025):
***Հետեւեալը կարելի է չորս բառով ալ ըսել. փորձէ՛.
---Եթէ իրականանայ այն, որ որոշ շրջանակներու մէջ շրջանառութեան մէջ դրուած է իբրեւ «Զանգեզուրի միջանցք» («Ակօս», 1509):
***Բառ մը իր տեղը չէ:
---Միայն 2025 թուականի յուլիս ամիսին պետական գանձարան վերադար-ձուած է 5 միլառ դոլար («Հայկական ժամանակ», 31/7/2025):
***Վերաշարադասէ հետեւեալը.
---Իսրայէլին կոչ կ’ուղղենք՝ չմիջամտելու մեր ներքին գործերուն եւ փոքրա-մասնութիւններուն խաղաքարտը չօգտագործելու («Ազդակ», 1/8/2025, էջ 8):
***Կրաւորական բայը՝հրահրուիլ, վերածէ ներգործականի՝ հրահրել.
---«Ստեփանակերտի մէջ Այվազովսքիի յուշարձանին քանդումը Ատրպէյ-ճանի կողմէ պետական մակարդակով հրահրուող վանտալութիւն է («Ազատ օր», 4/8/2025):
Արմենակ Եղիայեան
armenag@gmail.com
