image
Հրատապ լուրեր:

Հայերէնը կը զուարճանայ (162)

Հայերէնը կը զուարճանայ (162)

--Հայրի՛կ, գող մը բռնեցի,-- ձայն կու տայ  անփորձ տղեկը:

--Ձգէ՛, թող երթայ,-- կը թելադրէ իմաստուն հայրը:

--Ես կը ձգեմ, ինք չ’երթար կոր,-- կը հակադարձէ տղեկը:

Պէտք կա՞յ ըսելու, թէ ամենավտանգաւորը՝ գողին երթալ չուզող տեսակն է:

                                                                       *   *   *

              Ահա այսքան ատեն է կը ջանամ ա՛լ օձիքս ազատել «Ազդակ»-ի մագիլներէն, որովհետեւ աշխարհի չորս կողմէն կը խնդրեն, կ’աղաչեն, գլուխս կը տանին, որ «քիչ մըն ալ իրենցմով զբաղիմ», իրենց մասին մտածեմ, իրենց բարօրութեան հոգամ:

--Ի՞նչ է, «Ազդակ»-ը վերի արտի ցորե՞՞՞նն է,-- հարցնողներ  չեն պակսիր:

--Մե՛նք ալ հայ ենք,-- յիշեցնողներ կ’ըլլան:

--«Այո՜,--  կ’ըսեմ,  բոլորդ ալ հայ էք, սակայն ոմանք քիչ մը աւելի հայ են քան միւսները»,-- եւ «Ազդակ»-ը այս վերջիններէն է:

Տասնամեակներ ծառայեր եմ անոր, հիմա ինչպէ՞ս ձգեմ այս անմխիթար վիճակին մէջ, որ օր ըստ օրէ  աւելի կը վատթարանայ եւ ապաքինման  ոչ մէկ նշան ցոյց կու տայ: 

Եւ յետոյ...

«Եթէ մէկ ոչխարդ կորսուած է, միւս ինիսունինն պիտի ձգես ու այդ մէկ հատին ետեւէն  երթաս, մինչեւ որ գտնես զայն»,-- կը թելադրէ Ուսուցչապետը, եւ ես՝ եռախոնարհ աշակերտս պարտիմ հետեւիլ անոր թելադրանքին:

Ու փնտռել այդ մէկ կորուսեալը:

Որպէսզի երկինք եւ երկիր ցնծան անոր երանելի դարձով «ի հարազատ տուն իւր»:

Պայմանաւ որ ուզեն վերադառնալ, ինչ որ առայժմ շատ... կասկածելի կը թուի:

                                                                       *   *   * 

--«Ուքրանիոյ նախագահը... շնորհակալութիւն յայտնած է  Եւրոպական Միութեան աջակցութեան, ներառեալ  Ռուսիոյ դէմ  պատժամիջոցներու 13-րդ թղթածրարը հաստատելու համար» (24/2/2024, էջ 1):

Հայերէ՞ն է այս...

Ո՛չ,  հայերէն չէ, այլ հայերէն բառերու  անմիտ կուտակում մըն է, լղրճուկ մը, որուն  «Ազդակ»-ի քաղաքական էջը միայն կրնայ  ծնունդ տալ՝ մենաշնորհեալի իրաւունքով:

Այդ անմտութիւնը հետեւանք է ներարեալ դերբային, որ  կը նշանակէ «ներառելով», այսինքն՝ մէջը առնելով, մէջը ունենալով: Հիմա ներառեալ գրաբարեան ձեւը փոխարինենք ներառելով աշխարհաբարեան ձեւով.

--«Ուքրանիոյ նախագահը... շնորհակալութիւն յայտնած է Եւրոպական Միութեան աջակցութեան, ներառելով  Ռուսիոյ դէմ  պատժամիջոցներու 13-րդ թղթածրարը հաստատելու համար»:

Իմաստ մը ունի՞ մէջբերուածը:

Ո՛չ, չունի, իսկ եթէ յանկարծ իմաստ մը կը տեսնէք անոր մէջ, ապա կը նշանակէ, թէ ինչ-որ տեղ մը կայ  ինչ-որ խախտած բան մը, որ բուժարանի կը կարօտի:

Ներառելով-ը ներգործական դերբայ է, որ իմաստաւորուելու համար պարտի ստանալ հայցական հոլով խնդիր մը, որ կը պատասխանէ՝ «ի՞նչ ներառելով» հարցումին:

Ուղղեցէ՛ք այս հարցումը՝ որքան կ’ուզէք. այս կոյտին մէջ չկայ ոչ մէկ բառ, որ պատասխանէ ձեր հարցումին: Այստեղ մէկ հատ հայցական հոլով բառ կայ՝ թղթածրարը, որ ուղիղ խնդիրն է հաստատելու դերբային  եւ առնչութիւն չունի ներառելով-ին հետ:

Ներառելով-ը օդին մէջ կախուած անմիտ աւելորդաբանութիւն մըն է, որ իր հետ կ’իմաստազրկէ ամբողջ «նախադասութիւնը», իմա՝ ամբողջ «խօսքը»: Թող որ այստեղ ո՛չ նախադասութիւն կայ, ո՛չ խօսք կայ. կայ իմացական խաժամուժ մը:

Այստեղ պէտք եղածը «ի մասնաւորի» ասոյթն է կամ մասնաւորաբար, մասնաւորապէս. փորձենք.

--«Ուքրանիոյ նախագահը... շնորհակալութիւն յայտնած է Եւրոպական Միութեան աջակցութեան, ի մասնաւորի  Ռուսիոյ դէմ  պատժամիջոցներու 13-րդ թղթածրարը հաստատելու համար»:

Հիմա կը թուի, թէ յստակ է ըսել ուզուածը. Ուքրանիոյ նախագահը շնորհակալութիւն կը յայտնէ Եւրոպական Միութեան՝ անոր բերած աջակցութեան համար, եւ այս աջակցութեան մէջ մասնաւորաբար ուշագրաւ է, շեշտուած է (ի մասնաւորի)  Ռուսիոյ դէմ հաստատուած պատժամիջոցներու թղթածրարը:

Այս բոլորը սակայն արեւելահայերէն կը հոտի:

Եւ որպէսզի արեւմտահայերէն դառնայ, ապա «հաստատելու» դերբայը պարտի առնել «ն» դիմորոշ յօդը՝ «13-րդ թղթածրարը հաստատելուն համար»:

*  *   *

--Նիկոլ Փաշինեանը քննադատած է Մուրատ Փափազեանին (անդ):

Քննադատել-ը հայցական հոլով խնդիր կը պահանջէ՝ Փափազեանը:

Եւ...Փաշինեանը ՝ ը-ով, նմանապէս արեւելահայերէն կը հոտի. արեւմտահայերէնը այդ յօդը չի դներ ենթակային վրայ:

--Փաշինեանը դարձեալ կրկնած է (անդ):

Դարձեալ-ը աւելորդաբանութիւն է. «Փաշինեան կրկնած է»:

--Մուրատ Փափազեան անգամ մը եւս մերժած է այն (անդ):

Արեւելահայերէն կը հոտի. պէտք է ելլայ՝ «մերժած է զայն»:

--Նիկոլ փաշինեան ըսած է, թէ [Մուրատ Փափազեան] ցոյց կազմակերպած է  անոր դէմ (անդ):

Պէտք է ըլլայ՝ «իրեն դէմ»:

Ըսողը՝ ենթական,  Փաշինեանն է, իսկ ցոյցն ալ կազմակերպուած է «իրեն դէմ»:

--Համախմբումը պահանջած էր յարգել իրենց՝ պաշտօնեաներ թէ զինուորականներ, իրաւացի պահանջները (էջ 2):

Պաշտօնեաներ եւ զինուորականներ բացայայտիչն են  իրենց բացայայտեալ դերանունին, որ սեռական հոլով դրուած է. իսկ բացայայտիչը պարտի ունենանլ բացայայտեալին հոլովը. այսինքն՝ 

«Համախմբումը պահանջած էր յարգել իրենց՝ պաշտօնեաներու թէ զինուորականներու, իրաւացի պահանջները»:

--Մարդիկ լսեն ու տեսնեն կենդանի օրինակը՝ կարենալ ժառանգելու համար երկնային թագաւորութիւնը (էջ 4):  

Պէտք է ըլլայ՝  «ժառանգել կարենալու համար»: Տեսնել նորոգ ղրկած ցուցակս:

Այս սխալ եւ անուղղայ հայերէնով ո՛չ երկնային, ո՛չ ալ երկրային թագաւորութիւն կը ժառանգուի. փակ պիտի ըլլան բոլո՛ր դռները:

Անդին  հետեւողականօրէն կը մսխուի, սակայն,  ազգային ժառանգութիւն մը.

             --Լեզո՛ւն: Հայերէ՛նը:

Մրցոյթ 159

***Ո՞րն է ամէնէն հեզասահը, բարեհունչն ու հայեցին.

--- --Պահ մը պիտի թուի մեզի: --Մեզի պահ մը պիտի թուի:

--Պահ մը մեզի պիտի  թուի: --Պիտի թուի պահ մը մեզի:

***Կարելի՞ է աւելի վայելուչ շարադասութիւն մը տալ հետեւեալին.

---Սադրանքները կը միտին ընդարձակելու պատերազմը եւ ներքաշելու Լիբանանը (պատերազմի մէջ):

***Վերաշարադրէ՛ հետեւեալները՝ ըստ կարելւոյն ջնջելով աւելորդաբանութիւն-ները հոն, ուր կայ: 

---Վարչապետը յայտարարեց, որ միայն բանակցութեամբ  պիտի հասնին լուծումի:

---Միացեալ Նահանգներ կ’առաջարկէ հիմնել պետութիւն մը՝ հաշտութեան դաշնագիրի  (մը) փոխարէն: 

---Իր հիմնական յատկանիշն է  մշտարթուն  կառչումը  (իր)  սկզբունքներուն: 

Ճիշդ պատասխանած են՝ Լիւսի Տէօքմեճեան (4), Ցոլակ Ապտալեան (8), Համբարձում Յարթունեան (6), Յովիկ Աթոքեան (2), Պերճ Տէր Սահակեան (4), Եփրեմ Թոքճեան (7), Վահէ Աբէլեան (4): 

Մրցոյթ 160.

***Երկու բառով լրացո՛ւր  հայկական հետեւեալ ասացուածքը.

---Անուշ հոտը վարդէն կ’ելլէ, անուշ խօսքը  . . . . . . . .    . . . . . . . .:

***Հետեւեալին ո՞ր երկու բառերը կարելի է եզակի դարձնել.

---Միացեալ Նահանգներ չեն պատրաստուիր զօրքեր ուղարկել Ուքրանիա:

*** Արմէնպրեսի հետեւեալ նախադասութեան ո՞ր բառը կը փոխէիր.

---ՆԱՏՕ-ն կը խուսափի  Ուքրանիայի միջոցով Ռուսաստանի հետ անմիջական հակամարտութեան մեջ ներքաշուելէ:

***Վերաշարադասէ՛  հետեւեալը.

---Միջնորդութեան ջանքերու ծիրին մէջ շարք ծը զարգացումներ արձանագրուե-ցան:

***Ջնջէ՛ հետեւեալին աւելորդ բառերը.

---Քննարկուեցան նախագահական ընտրութեան թղթածրարին վերաբերող հարցերը:


Արմենակ Եղիայեան
armenag@gmail.com