18.99c
Երեվան
երկ, հլս 06
«Արեւելք»ի հարցերուն կը պատասխանէ ամերիկաբնակ քաղաքագէտ Ասպետ Գոչիկեան, որ Հալէպ այցելած է.
-Ի՞նչ էր Հալէպ այցելութեան ձեր նպատակը: Այս մէկը ձեր առաջի՞ն այցն էր Հալէպ:
Հալէպ երթալու նպատակս ուսումնասիրութիւն ընելն էր՝ Մերձաւոր Արեւելքի կրօնական եւ ազգային փոքրամասնութիւններուն մասին: Հալէպ գացի տիրող իրավիճակը աչքովս տեսնելու, նաեւ տարբեր մարդոց հետ զրուցելու, որպէսզի կարենամ ուսումնասիրել թէ ապագայի գործընթացները ինչ կրնան ըլլալ եւ մարդիկ ինչ կը մտածեն ապագայի մասին։
Այս իմ առաջին այցս չէր Հալէպ, ես փոքր ժամանակ, Լիբանանի պատերազմի տարիներուն Հալէպ մեծցած եմ, որովհետեւ մայրս Հալէպէն էր: Այդ իմաստով շատ երկար տարիներ անցուցած եմ այնտեղ եւ հետեւաբար Հալէպը նաեւ իմ մանկութեան երկրորդ հայրենիքն է: Վերջին անգամ այնտեղ եղած էի 2009-ին, ճիշդ պատերազմէն առաջ, շատ կարճ ժամանակով, դարձեալ ուսումնասիրութեան համար:
-Ի՞նչ մնացած էր այն Հալէպէն, որ դուք կը ճանչնայիք, ի՞նչ էր ձեր առաջին տպաւորութիւնը:
Շատ մը ծանօթ տեղեր դեռ կային, բայց շատ մը տեղեր ալ փոխուած էին: Փոխուած, ոչ միայն պատերազմի պատճառով, այլ նախքան պատերազմը վերջին տասը տարիներուն Հալէպը ինքնին, զարգացման առումով, շատ փոխուած էր: Այսինքն, բացի Հալէպի հին շրջաններէն, ուր ես փոքր ժամանակ եղած էի, դպրոց, կամ գրադարաններ, կար նաեւ աւելի նոր Հալէպը, որ դժբախտաբար արդէն աւերուած էր: Հալէպը բոլորովին չէ աւերուած, բայց պատերազմի վէրքերը կան: Իմ առաջին տպաւորութիւնս այն էր, որ աւերակուած Հալէպը ինծի Լիբանանի վիճակը յիշեցուց, փլատակուած տուներ, անցարգելներ եւայլն, ուր կան պատերազմի բոլոր վէրքերը, որոնք տակաւին չեն սպիացած, եւ դուն որպէս այցելու կը զգաս այդ բոլորը։
-Մարդիկ ինչպէ՞ս էին իրենց շփումներուն ընթացքին, ինչպէ՞ս կը մօտենային ձեզի, ինչպէ՞ս էր անոնց վերաբերմունքը ընդհանրապէս:
Հայկական շրջանակին մէջ, ընդունուած էի որպէս քաղաքին տղան, իսկ արաբներուն մօտ, որպէս լիբանանցի, կամ նորէն որպէս սուրիացի, որ շատ երկար տարիներ բացակայած է երկրէն, եւ Սուրիայէն դուրս ապրելէ ետք դարձեալ կը վերադառնայ իր քաղաքը: Այսինքն շատ բնական եւ հարազատ էր անոնց վերաբերմունքը:
-Գիտենք որ Սուրիոյ պատերազմին ամէնէն աւերակուած քաղաքը դարձաւ Հալէպը: Ինչպիսի՞ն էր կեանքը այնտեղ:
Հալէպը ընդհանրապէս ամէնէն շատ վնասուած քաղաքը չէ, Համան աւելի գէշ վիճակի մէջ է կ'ենթադրեմ, նկատի ունենալով, որ այնտեղ բանակի գոծողութիւններ եղած են: Ի հարկէ Հալէպի մէջ ալ աւերածութիւնը մեծ էր եւ Հալէպը շատ աւելի մեծ քաղաք է, հետեւաբար, վնասի ծաւալը հոն աւելի մեծ է, բայց կեանքը ընդհանրապէս բնականոն հունի մէջ էր:
-Այս բոլորը տեսնալէ յետոյ ի՞նչ կը կարծէք, Հալէպին լաւ ապագայ կը սպասէ՞: Արդեօք որեւէ նախանշաններ տեսա՞ք որ Հալէպը պիտի վերակառուցուի:
Ինչ կը վերաբերի ապագային, այդ մասին խօսիլը քիչ մը դժուար է, այն իմաստով, որ շատ տարբեր գործօններով պայմանաւորուած է, թէ ինչպիսի ապագայ մը պիտի ունենայ Հալէպը։ Տակաւին անորոշ վիճակ է, մէկ կողմէն պատերազմը կը շարունակուի, թրքական ուժերը քաղաքին հիւսիսն են, կայ նաեւ Իտլիպի հարցը, կան ընդդիմադիր ուժերը դէպի հարաւ արեւմուտք եւ միւս կողմէն քաղաքին վրայ ռմբակոծութիւնները կը շարունակուին, որոնք դժբախտաբար, բնական երեւոյթ դարձած են: Հետեւաբար, այս իմաստով, վերականգնումի, բնական կեանքի վերադարձի մարմաջը հայութեան եւ ընդհանուր ժողովուրդին մէջ քիչ մը երկւութիւն կը ստեղծէ։
Ապագայի մասին տակաւին յստակ ուղեգիծներ չկան, բայց այնքան ատեն որ Իտլիպի հարցը չէ լուծուած, Հալէպն ալ բնականոն հունի մը պիտի չանցնի։
Վերականգնումի առումով, չմոռնանք, որ քաղաքը մասնաւորապէս, եւ երկիրը ընդհանրապէս անցած է մեծ փոթորիկէ եւ փոթորիկէն ետք վերականգնումը ինքնին շատ մեծ հարց է, ոչ միայն նիւթական, ֆիզիքական վերականգնումի առումով, այլեւ մարդոց իրար հանդէպ վստահութեան, մարդոց աշխատանք ճարելու եւ այլ խնդիրներու վերաբերեալ։
-Ինչպէ՞ս տեսաք հայութեան ընդհանուր վիճակը, ի՞նչ են անոնց հոգսերը, մտահոգութիւնները:
Հայութեան վիճակը, նման է Հալէպի ժողովուրդի վիճակին, վերջին մի քանի տարիներուն դաժան օրեր ապրած է եւ բնականաբար ազդուած է անկէ: Սակայն կեանքը շարունակելու, գաղութը պահպանելու կամքը տակաւին կայ, դպրոցները կը գործեն, մշակութային, գաղութային կեանքը եռուն է, բայց բաւական կոտորակուած վիճակով: Կեանքը դժուար է ընդհանրապէս, ըլլայ գործի իմաստով, ըլլայ տեղաշարժի իմաստով, կորսուած կալուածներու իմաստով, ապրուստ ապահովելու իմաստով եւայլն: Շատ մեծ թիւով հայեր հեռացած են, շատ հայերու տուներ քանդուած են, բայց ընդհանրապէս ապրելու եւ շարունակելու կամքը կայ:
-Արդեօք հալէպահայութիւնը ապագայ ունի՞ այնտեղ, դուք դրսեցիի մը հայեացքով ի՞նչ տեսաք այնտեղ:
Հայութիւնը Հալէպի մէջ ապագայ ունի, սակայն հարցը այն է, թէ ի՞նչ տեսակի ապագայ մը պիտի ըլլայ այն: Չեմ կարծեր, որ այն ըլլայ այնպէս, ինչպէս որ էր նախքան պատերազմը։ Իմ կարծիքով Հալէպն անպայմանօրէն պիտի կերպարանափոխուի, պիտի ըլլայ այլ տեսակի գաղութ, բայց վստահ եմ, որ թէկուզ աւելի փոքր մասշտապով, իր էութիւնը պիտի պահէ, որովհետեւ, իմ կարծիքով, սուրիահայութիւնը, մանաւանդ հալէպահայութիւնը այսօր, այս վեց տարուան պատերազմէն ետք աւելի ուժեղ դուրս եկած է, աւելի զօրացած է անոնց կորովն ու նուիրուածութիւնը:
-Կը խօսուի, որ Սուրիոյ տագնապի քաղաքական հարթակ բարձրանալու համար կարեւոր ազդանշան է Հալէպի օդակայանի վերաբացումը, որեւէ տեղեկութիւն ունի՞ք այդ մասին:
Հալէպի օդակայանի հարցը ընդհանրապէս մեծ հարց է, հակառակ որ կարեւոր գործօն է, Հալէպը աւելի հեշտութեամբ այլ քաղաքներու հետ կապելու առումով, բայց ապահովական իմաստով, գոնէ մօտ ապագային չեմ կարծեր որ կարելի պիտի ըլլայ Հալէպի օդակայանի վերաբացումը ապահովել։
