«Հայերս մեծ անուն վաստակած ենք ոսկերչական արհեստին մէջ». Յակոբ Մէլքիսէթեան... Վաղը արտահերթ նիստ եւ ... հրաժարական... Ի՞նչ տեղի ունեցաւ երէկ գիշեր լիբանանեան Հալուսիէ գաւառին մէջ... Անորոշ ճակատագիր. Ի՞նչ պահուած է Խաշըքճիի «պատմութեան» ետին...
Հայ կեանքը եւ հայ մտաւորականը. Գէորգ Պետիկեան
Հայ կեանքը եւ հայ մտաւորականը. Գէորգ Պետիկեան
07 Յունիս 2018 , 10:30

Շատ հաւանաբար, ինծի նման շատեր յաճախ զարմացած՝ իրենք իրենց հարց տուած են, թէ մեր ներկայ սովորական կեանքին մէջ, երբ ամէն տեղ եւ ամէն տեսակի պայմաններու տակ, նորութիւններ եւ անակնկալ փոփոխութիւններ ակամայ մեզ դիմաւորած ու մեզ հիմնովին շշմեցուցած, շփոթանքի մատնած եւ ապշեցուցած են. յանկարծ մեր ազգային կեանքի հրապարակին վրայ մեծ բացակայ մը նշմարած ենք. խումբ մը մարդոց՝ ազնիւ հոյլի մը զգալի բացակայութիւնը, զոր մտաւորականութիւն կ՛անուանենք:

Ո՞վ է այս մտաւորական ըսուածը. տակաւին շարունակելով մեր պրպտումներու աշխարհը, դարձեալ մենք մեզի հարց տուած ենք եւ աւելցուցած, թէ ի՞նչ է իրեն սահմանուած կամ վստահուած դերը մեր կեանքին մէջ եւ իբրեւ պատասխան՝ ունեցած ենք մեր դէմքին վրայ անորոշութեան խորհրդանիշը ցուցաբերող սովորական արտայայտութիւնը:

Եւ տակաւին, չեմ յիշեր, որ օր մը, մեր առօրեայ մտահոգութիւններուն կամ զանազան ժողովներուն օրակարգի նիւթ դարձուցած ըլլանք նոյնինքն մեր այդ մտաւորականը:

Բոլորս ալ լաւատեղեակ ենք, թէ մտաւորական ըսուած համեստ մարդը, իր օրապահիկը ապահովող պարզ արհեստաւոր մը չէ: Այսպէս, անկիւն մը քաշուած՝ միշտ կը մտածէ, միշտ կը գրէ եւ հազուադէպօրէն իրեն առիթ կը տրուի «բան մը» ըսելու։

Մտածող միտք մը ըլլալով հանդերձ, լաւ դիտող մըն ալ է, որ ունի իր անձնական հաստատ համոզումն ու տեսակէտը, որ իր իւրայատուկ ձեւով դատելու առաքելութեամբ մը օժտուած, սովորական եւ ընթացիկ եզրակացութենէն վեր եւ տարբեր մօտեցումով ու անկնոցով կ՛արտայայտուի ու կը բացայայտէ ամէն հարց: Ան ինքզինք նման իրաւունքներու տէրը դարձուցած կամ շնորհած անձ մըն ալ է, որուն ամէնօրեայ ներկայութիւնը կը փնտռենք յուսահատօրէն:

Ահա մեր մտաւորականին անձագիրը: Անկասկած, որ նորութիւն մը ըսած չենք ըլլար, երբ աւելցնենք, թէ միեւնոյն մարդուն հանդէպ մենք ունեցած ենք որոշ չափով անտեսում: Նոյնիսկ՝ բախտաւոր եւ լաւագոյն պարագային, վերապահութեամբ մօտեցած ենք անոր ու յաճախ կարգ մը տեղեր ու պահեր՝ իր ներկայութինը չհանդուրժելով, մեր անտարբերութեան մոլուցքէն թելադրուած, զինք բացարձակապէս մերժած եւ երբեմն ալ բացայայտօրէն զինք հալածած ենք: Եւ թերեւս ալ մեր այս բոլոր արարքներուն իբրեւ հարազատ արդիւնք՝ ընկերային կամ ազգային մեր կեանքը, եթէ ոչ միշտ, շատ յաճախ մնացած է նոյն տեղը եւ թերեւս ալ որոշ տեղեր՝ տեղքայլէն աւելի՝ նահանջած ալ է:

Անոր համար է, որ կը կրկնենք, թէ մտաւորականի խօսքը, իր մատնանշումներն ու թելադրանքները եւ նոյնիսկ իր քննադատութիւնները, թէ՛ կշիռք են եւ թէ ալ ձեւով մը մեր կեանքին նորութիւն բերող, նոր աւիշ եւ ուժականութիւն տուող ու ներշնչող ազդակներ: Անոր հաստատ կարծիքը իր բարերար դերը ունեցած է մեր ազգային կեանքին մէջ:

Արդ, եթէ իսկապէս կը հաւատանք այս բոլորին, ուրեմն պարտաւոր ենք տուն եւ տեղ տալ անոր, յարգել անոր հրամցուցած տեսակէտներն ու մօտեցումները, ցուցմունքներն ու թելադրանքները: Պարզապէս զինք լսել: Հրապարակ բերել: Դուրս բերել մեր սահմանած իր մենութենէն:

Թո՛ղ, ան ինքն իր մէջ քաշուած սաղմէն ու պատեանէն դուրս գայ ու կրկին անգամ մեր միտքերուն ու գործերուն առողջ ու նոր առաջնորդը դառնայ: Թո՛ղ, իր քննադատող եւ նոյնիսկ ծայրայեղ խօսքերով, կատարած մատնանշումներով մեզ զգաստութեան հրաւիրէ: Թող պոռայ, թող աղմկէ՛: Կանչէ՛:

Հայրենի եւ Սփիւռքեան մեր մտաւոր հրապարակները, թող կրկին անգամ իր ձայնով, իր ներկայութեամբ լեցուի, փայլի, խանդավառուի, ճոխանայ, հարստանայ, սրբագրէ, յանդիմանէ եւ գնահատէ: Թո՛ղ… թո՛ղ…

Այս բոլորով հանդերձ, մեր մօտ, մեր հայ իրականութեան մէջ բացայայտ է, թէ երբ մէկու մը եւ յատկապէս մտաւորականի մը կողմէ կարծիքի տարբերութիւն մը կը մատնանշուի, անմիջապէս այս քննադատութիւն ըսուածը կը վերածուի, կը վերափոխուի եւ կամ կը մեկնաբանուի թշնամանքով, ընդդիմութեամբ եւ ասոր իբրեւ արդիւնք, արտայայտողը կը նկատուի մեզի հակառակորդ տարր:

Մեր ընտանիքներէն ու հարազատներէն սկսած, մինչեւ մեր միութենական կամ կազմակերպական կեանքէն ներս եւ նոյնիսկ մեր պետութեան մօտ, այս բոլորը բացայայտ, ցաւալի ու նոյնիսկ ողբալի իրականութիւններ են: Որովհետեւ բոլորս ալ կը խրտչինք քննադատութիւն ըսուած ճիւաղէն, կը սարսափինք անոր ներկայութենէն: Զայն մեր իրաւունքներուն մեծագոյն եւ գերագոյն թշնամին կը համարենք:

Ներկայիս, մեր ժողովական կեանքին մէջ տեսանելի են մեր մարդուժի եւ նիւթականի թիւերու հետզհետէ նօսրացումն ու յաճախ փոշիացումը, որոնք հարազատ, թերեւս հաստատ, արդիւնքն են շինիչ քննադատութիւն կոչուած այս «սարսափ» ազդողի բացակայութեան: Մեր մտաւորականութեան բացակայութիւնը: Ճիշդ է: Այս մէկը ամէն տեղ է: Մեր մտաւորականը չի խօսիր կամ շատ քիչ անգամ՝ երբ իրեն առիթ կը տրուի, կ՛արտայայտուի: Երբեմն ալ նոյնիսկ չի համարձակիր արտայայտուիլ: Մենք զինք ամէն ձեւով մեկուսացուցած ենք: Չենք ուզած զինք լսել: Վշտացած ենք իր բառերէն, խուսափած՝ իր ներկայութենէն, վախցած՝ իր խօսքերէն եւ մեկնաբանութիւններէն:

Ուրեմն մեր իսկ ստեղծած պայմաններուն պատճառով մեր մտաւորականը քաշուած է հայկական հրապարակէն ու առանձինը կ՛ապրի: Ո՛չ տեսակէտ կ՛արտայայտէ եւ ոչ ալ մենք իրեն կը մօտենանք իր կարծիքէն օգտուելու համար: Հայ ներկայ մտաւորականը դադրած է խօսելէ: Օրինակները՝ այս առթիւ, անպակաս են:

Այս բոլորը անոր համար, որ մենք, ընդհանրապէս գոհ ենք մեր ներկայ այս վիճակէն, մեր ազգային կեանքին ներկայ այս հանդարտ մակընթացութենէն եւ տեղատուութենէն: Ո՛չ կ՛անհանգստանանք եւ ոչ ալ մեզ անհանգստացնող ունինք կամ կ՛ուզենք ունենալ: Բայց հարցը այն է, թէ ինչպէ՛ս կ՛ուզենք ազգային հաւաքականութեան մը գոյատեւումն ու բարգաւաճումը տեսնել, եթէ նոյն այդ հաւաքականութենէն ներս բացակայ է դրական քննադատողի գրիչն ու խօսքը, անոր ձայնն ու մատնանշումները:

Չէ՞ որ յառաջդիմութիւնը պայմանաւորուած է շինիչ քննադատութեան մը հաստատ ներկայութեամբ: Ուստի, մեր շուրջը ո՛չ վէճ կայ եւ ոչ ալ վիճաբանութիւն: Այս արեւուն տակ ամէն բան սահուն կ՛ընթանայ:

Ահա քեզի սփիւռքեան ինքնախաբէութիւն… Եւ այս բոլորին վրայ տակաւին կրնանք մենք զմեզ արդարացնել… Այսօր, երբ ամէն տեղ մեր ազգային պայմաններն ու վտանգները փոխուած են ու դարձած ճակատագրական, եւ երբ մեր մշակոյթը ենթարկուած է համաշխարհայնացման. մեր մտաւորականն է, որ կապ պահելով օրուան շարժումին, պիտի փորձէ մեզ առաջնորդել դէպի մեր սկզբունքներուն, մեր պայքարի վճռական հաստատութեամբ եւ համոզումով:

Իր անձին վերապահելով առարկայական ցուցմունքներով մեզ առաջնորդելու անգիր իրաւունքը, մտաւորականը իր գրիչով մեզ թարմ ու այժմէական պահելու կոչուած է: Մեզի կը մնայ ունենալ քաջութիւնը զինք իր մենաստանէն դուրս բերելու ու մեր առօրեային զայն գործնականապէս մասնակից դարձնելու: Ժամանակը հասած է, որ խօսքը գործի վերածենք: Կը հաւատանք, որ այս բոլորը ազգին պիտի ծառայեն: Եւ ինչ որ ազգին կը ծառայէ, անկասկած, հայանպաստ է, որովհետեւ ըսուած է. «Ազգին ծառայող որեւէ դրական նախաձեռնութիւն՝ ազգին ապագային կը մատուցու»:

Մտաւորականը, իր ստեղծագործ միտքի անդուլ եւ անդադար հետեւողականութեամբ պիտի կարենայ իրականացնել եւ արդարացնել իր ներկայութիւնը, եթէ իրեն առիթ տանք: Էականը մեր մտաւորականին վերադարձնելն է խօսքի ու միտքի ազատութիւնը:

Այսքան պարզ եւ յստակ:

 

Գէորգ Պետիկեան

Լրահոս
Ամենաընթերցուած
Օրվա
Շաբաթվա
Ամսվա
One of the world's oldest civilizations, Armenia once included Mount Ararat, which biblical tradition identifies as the mountain that Noah's ark rested on after the flood. It was the first country in the world to officially embrace Christianity as its religion (c. A.D. 300).In the 6th century B.C. , Armenians settled in the kingdom of Urartu (the Assyrian name for Ararat), which was in decline. Under Tigrane the Great (fl. 95–55 B.C. ) the Armenian empire reached its height and became one of the most powerful in Asia, stretching from the Caspian to the Mediterranean seas. Throughout most of its long history, however, Armenia has been invaded by a succession of empires. Under constant threat of domination by foreign forces, Armenians became both cosmopolitan as well as fierce protectors of their culture and tradition. Over the centuries Armenia was conquered by Greeks, Romans, Persians, Byzantines, Mongols, Arabs, Ottoman Turks, and Russians. From the 16th century through World War I, major portions of Armenia were controlled by their most brutal invader, the Ottoman Turks, under whom the Armenians experienced discrimination, religious persecution, heavy taxation, and armed attacks. In response to Armenian nationalist stirrings, the Turks massacred thousands of Armenians in 1894 and 1896. The most horrific massacre took place in April 1915 during World War I, when the Turks ordered the deportation of the Armenian population to the deserts of Syria and Mesopotamia. According to the majority of historians, between 600,000 and 1.5 million Armenians were murdered or died of starvation. The Armenian massacre is considered the first genocide of the 20th century. Turkey denies that a genocide took place and claims that a much smaller number died in a civil war.read more: Armenia: Maps, History, yerevanvideo.com Geography, Government, Culture