27.06c
Երեվան
չրք, հնս 10
Ատրպէյճանը միշտ յաւակնութիւններ ունեցած է Հայաստանի այն տարածքներուն նկատմամբ, որոնք կրնային տալ բաժնելու, Հայաստանի տարածքի մէջ սեպի նման խրուելու եւ ճանապարհներու եւ ռազմավարական ենթակառոււածքներու նկատմամբ վերահսկողութիւն ունենալու հնարաւորութիւն: Բայց անկէ յետոյ դարձեալ կանգ չէ առած ու նոյն քաղաքականութիւնը շարունակած է արդէն նոր տարածքներու նկատմամբ: Այս մասին Ֆէյսպուքի իր էջով գրած է Հայաստանի նախկին ՄԻՊ Արման Թաթոյեանը:
Ան, մասնաւորապէս, նշած է. «Օրինակ` 1918-1920թթ. Առաջին Հանրապետութեան կազմում, իսկ յետոյ էլ մինչեւ 1924թ. Խորհրդային Հայաստանի կազմում է եղել հայկական Պարանա (ներկայում` Նոյեմբերեան, Տաւուշի մարզ) եւ ատրպէյճանական Ղայմախլի (Ղայմախլու) գիւղերի միջեւ գտնուող 1002 դեսեատին տարածքով «աջի» տեղամասը:
Այս վայրի անտառները եղել են զգալի ծառաշատ, իսկ արօտավայրերը` անասնապահութեան համար չափազանց յարմար, ուստի եւ գիւղացիների համար ունեցել են կէսնական կարեւորութիւն: Ունեցել են անվտանգութեան ռազմավարական նշանակութիւն:
Ատրպէյճանական իշխանութիւններն այդ ժամանակ մեծ ջանքեր են գործադրել այս տարածքին տիրելու համար` գիտակցելով, որ այդ դէպքում հնարաւորութիւն կ'ունենԡն Հայաստանի հիւսիսարեւելեան տարածքները կտրել իրարից, վերահսկողութիւն սահմանել ճանապարհների նկատմամբ: ՀԽՍՀ գիւղերի բնակիչների իրաւունքների համար այս լուծումը լրջագոյն խնդիրներ էր ստեղծելու ոչ միայն ընկերատնտեսական, այլ նաեւ անվտանգութեան տեսանկիւնից:
Արդիւնքում` Անդրկովկասի կեդրոնական գործադիր կոմիտէի հողային յանձնաժողովի 1924 թ. Հոկտեմբերի 31-ի որոշմամբ Հխսհ-ին պատկանող «աջի» տեղամասի հիւսիսարեւելեան մասը` 612 դեսեատին տարածքով, յանձնուել է Ատրպէյճանի ԽՍՀ-ին, իսկ հարաւարեւմտեան մասը` 390 դեսեատին տարածքով, ՀԽՍՀ-ին: Այսինքն` Հայաստանը զրկուել է այդ տարածքի մեծ մասից:
Չպէտք է մոռանալ, որ ատրպէյճանական քաղաքականութիւնը տարիների ընթացքում այդպէս էլ չի փոխուել: Հայաստանեան այդ ժամանակուայ կառավարութուններն անուշադրութեան են մատնել գիւղացիների իրաւունքների հարցերը, մարդկանց անվտանգութիւնը` սահմանային հարցերը դիտարկելով տարածքային-քաղաքական ու մեխանիկական մօտեցումներով»:
