Իրաքի հայութեան մեծ տոկոսը մտադիր է արտագաղթել. Նշան Պարութճեան... «Իմ քայլը»Հրայր Թովմասեանի լիազօրութիւնները դադրեցնելու արշաւ պիտի ծաւալէ... Իսրայէլի մէջ այսօր ընտրութիւններ են... ԺԱԳ ՍԱՅԱՊԱԼԵԱՆ (ՓԱՅԼԱԿ) . ԱՇՈՒՆ...
Մանկութեան յուշեր (Այնճարի 80 ամեակին առթիւ)
Մանկութեան յուշեր  (Այնճարի 80 ամեակին առթիւ)
11 Սեպտեմբեր 2019 , 12:33

Արդէն իսկ մի քանի շաբաթներէ ի վեր ձեռնարկները սկսած են Այնճարի հիմնադրութեան 80ամեակին առիթով: Այդ մտածումներուն մէջ էի երբ յիշեցի մի քանի ծերուկներ որոնք արդէն իսկ տարիներ առաջ բաժնուած են այս աշխարհէն:

 

Անոնցմէ մէկն է մեր դրացի Առաքել պապուկը, որ ծանօթ էր «թթմալօ» կեղծանունով: Ո՞ր մէկ պզտիկը կամ պատանին է որ չի ճանչնար այս պապուկը մանաւանդ անոնք որոնք հեծանիւ կը քշէին: Որովհետեւ իրմէ զատ հեծանիւ նորոգող չկար գիւղին մէջ: Իսկ պապուկին «Volkswagen» ինքնաշարժը յատուկ էր: Պապուկը արհեստով «սէնկէրէճի» էր: Ինքնաշարժին աջ կողմի աթոռը հանած էր որպէսզի «oxygen»ին շիշը դնէր երբ պէտք ըլլար նորոգութեան տեղ մե երթար:

Եթէ իր կինը կամ այլ բարեկամ մը հետը տեղ մը պիտի երթար անոնք ինքնաշարժին մէջ ետեւի նստարանին վրայ կը նստէին: Եթէ պէտք ըլլար «Սըրըխեան» պապուկին հիւսած աթոռներէն կը դնէր որպէսզի այդ անձն ալ չզրկուէր պտոյտէն:  Յաճախ այդ աթոռը քրոջս բախտին կը վիճակուէր ըլլալով տան անենափոքր անդամը որ ստիպուած էր մօրս ընկերակցիլ: Արաբերէն չգիտնալը պատճառ կը դառնար որ մայրս իբր թարգման իրենց հետ երթար:

Կը սիրէր պտտիլ: Թերեւս 15 անգամ Հայաստան գացած էր եւ ամէն անգամ որ վերադառնար մեծ ուրախութեամբ կը խօսէր հայրենիքին մասին:



Գրեթէ ամբողջ Լիբանանը պտտած էր իր կնկան հետ եւ մի քանի անգամ ալ հասած էր Քեսապ: Տարի մը ուզեց մեր հետ երթալ: Սահմանին զինուորը զարմացած ըսաւ պապուկին, «Դուն ծեր ինքնաշարժդ ծեր ինչպէ՞ս Քեսապ պիտի հասնին»: Իր չգիտցած արաբերէնով զինուորին պատասխանեց, «Հո՛ս սպասէ եւ պիտի տեսնես որ ապահով պիտի երթամ ու վերադառնամ»: Այդպէս ալ եղաւ:

Անգամ մը Դամասկոս ցուցահանդէս կար (Պատերազմէն առաջ տարին անգամ մը մեծ ցուցահանէս տեղի կ՛ունենար) յանկարծ պապուկը տուն կու գայ: Կինը կը զարմանայ «Առաքել ինչո՞ւ եկար, այգին պիտի ջրէիր»: Է՜հ կ՛ըլլայ պապուկին պատասխանը, «Յիշեցի որ այսօր Դամասկոսի ցուցահանդէսին վերջին օրն է: Գացի Ուրֆիցենց Ճօրճին ըսի գոցէ՛ ջուրը վաղը կը շարունակեմ: Թերեւս գալ տարի ցուցահանդէսին ժամանակ մեռած կ՛ըլլամ: Այդ պատճառով ջրելը կէս ձգեցի եւ եկայ: Պատրասուիր միասին երթանք»: Բայց կինը մերժեց որովհետեւ բաւական գործ ունէր տունը: Պապուկը գնաց մինակը ցուցահանէսը դիտելու:

Հակառակ յառաջացած տարիքին, արագ ալ կը քշէր: Բնաւ չէր ընդունէր որ ինք արագ քշող է:

Շատ են պապուկին արկածախնդրութիւնները: Ինք գնաց բայց տակաւին իրեն ճանչցողները միշտ կը յիշեն պապուկին:

Մոսիկը որ ներկայիս Լիբանան չապրիր ապրիր մի քանի տարիներ առաջ երբ Այնճար պտոյտի եկած էր այցելութեան գացինք: Բնական է որ պիտի յիշենք դպրոցական օրերը: Յանկարծ Մոսիկը ըսաւ, «Ամէն անգամ երբ ձեր ճամբայէն անցնէի կը տեսնէի որ Առաքել պապուկը եւ Խաթուն նէնէն դուրսը  կամ տունը չեն իրենց տան զանգը կը զարնէի եւ կը փախէի»: Բայց երբեմն ալ տունը կ՛ըլլային դուրս կ՛ելլէին բայց արդէն Մոսիկը անհետացած կ՛ըլլար:

 

Բաւական ծեր էր եւ միշտ փափաքը ունէր Արզ երթալու եւ իր ինքնաշարժով: Մի քանի բարեկամներու առաջարկեց որպէսզը երթան ամէն մարդ իր անձնական ինքնաշարժով բայց բոլորն ալ մերժեցին որովհետեւ ճամբան քիչ մը դժուար էր: Իւրաքանչիւրը առաջարկեց որ ինք տանի իր ինքնաշարժով եւ այդ օրը պապուկը չի քշէ: Սակայն մերժեց: Ինք ուզեց քշել: Մեռաւ փափաքը սրտին մէջ որ չկրցաւ երթալ Արզ: Սակայն միշտ իր սրտին մէջ մնաց Ճէպէլ Մուսան եւ մանաւանդ Պիթիաս իր գիւղը:

 

Մուշտիկ (Մովսէս) պապուկը որ մէկ անճարցին չէր ճանչնար զինք: Կարճուկ, աշխատասէր անձ մըն էր:

Շատ կը նեղուէր երբ լսէր մէկը իր հողը ծախած էր: Կը ջղայնանար, կը բարկանար: Հողը կը ծախե՞ն: Ինչո՞ւ կը ծախեն, որպէսզի պարապ բաներ ընեն: Օղի կը խմեն, քէֆ կ՛ընեն, կը ճամբորդեն կ՛երթան հեռու Ամերիկաները եւ վերջը կը զղջան: Կամ տեսէք սա ծառերը ախորժակով կը ցանեն եւ վերջը հոգ չեն տանիր: Այս ինչ սերունդ է:  Ի զուր կ՛աշխատին զինք հանդարտեցնել իր հարազատները բայց ինք կը շարունակէր բարկանալ: Պարտէզը ծախեր են, հեռատեսիլ գներ են: Վերջն ալ անօթի կը մնան: Բնաւ հաշիւ չեն ըներ որ վերջը ինչ պիտի ըլլայ: Կը կարծեն որ դրամը յաւիտեան պիտի մնայ: Է՜հ երբ մենք նոր եկանք այս գիւղը որքան աշխատեցանք որպէսզի այս ճահիճը գեղեցկացնենք: Բայց որու կը խօսիս: Ինքնաշարժ պիտի գնեն պիտի պտտին եւ կեանքը վայելեն:

Մուշտիկ պապուկը իր աչքին լոյսին պէս կը պահէր իր պարտէզը Ոչ մէկը կը համարձակէր այդ տեղէն պտուղ գողնալ: Նոյնիսկ անտէր եւ կամ դրացի պարտէզներուն մէկը չէր համարձակէր մտնել: Մուշտիկ (Մովսէս) պապուկը հոն էր միշտ:

Ամբողջ օրը կ՛աշխատէր եւ բնաւ չէր գանգատէր: Բայց գիշերները պապուկը անպայման ընթրիքին ժամանակ մէկ գաւաթ կը սիրէր խմել իր կնկան հետ:  Բայց  Մարթա նէնէն միայն օղի կը խմէր առանց ջուրի:  Է՜հ, ամբողջ օրը աշխատելէ ետք քիչ մը հանգիստ եւ ուրախութիւն ալ պէտք ունէին:

Հաւատարիմ կուսակցական էր: Յաճախ կ՛այցելէր հօրս եւ կ՛ըսէր, «Իշի վարժապիտ» (Նայէ վարժապետ) Հայաստանը պիտի անկախանայ ես պիտի չի տեսնեմ ամա դուք պիտի տեսնէք: Ճիշդ այդպէս ալ եղաւ: Պապուկին մահանալէն վերջ Հայաստան անկախացաւ:

Մուշտիկ պապուկը 95 տարեկան էր, հիւանդ պառկած էր: Գրեթէ մահամերձ: Աչքերը լաւ ալ չէր տեսնէր: Հակառակ իր վիճակին խրատներ անպակաս էին իր շուրջիներուն:   

«Ես ըսեցի ձեզի, անկա՛խ պիտի ըլլայ Հայաստանը»: Այս մէկը Մուշտիկ պապուկին խօսքերն էին: Միշտ ուզած եւ երազած  էր որ Հայաստանը անկախ ըլլայ: Այդպէս ալ եղաւ: Իր մահանալէն վերջ Հայաստան անկախացած էր:

 


 

Թիւճար պապուկը: 86 տարեկան: Ծնած է Պիթիաս, Ճէպէլ Մուսա: Հակառակ տարիքին եռանդուն է: Գրեթէ ամէն ձեռնարկի կամաւոր կ՛երգէ: Երբեմն հրաւէր ալ չսպասէր: Սրտանց կը բարեւէ երբ մէկը տեսնէ: Հակառակ որ երբեմն եկեղեցիին մէջ կը քնանայ, ընդհանրապէս ներկայ է պաշտամունքներուն մինակը կամ կնկան Մանուշակին հետ:

Կը սիրէ հողագործութիւնը (Թէեւ հիմա այլեւս չի ցանէր): Բերքը կը տանէր ընդհանրապէս Զահլէ եւ կը ծախէր: Ամէն տանտիկինները կը ճանչնային զինք:
Օր մը եկաւ եւ խնդրեց որ իրեն այցետոմս տպենք վրան ալ հեռաձայնի թիւը: Տոմսին վրայ գրել տուաւ «Կաղամբի թագաւորը» երկու լեզուով, հայերէն եւ արաբերէն:

Նոր տարուայ շրջանին, անպայման մօրուք կը ձգէ: Կամաւոր կաղանդ պապա կ՛ըլլայ բոլորին: Պիտի երգէ, պարէ եւ ուրախացնէ բոլորին:

Այս տարի Այնճարի Հայ Աւետարանական երկրոդական վարժարանի ամավերջի հանդէսին հրաւիրուած էին բոլոր անոնք որոնք ծնած են Ճէպէլ Մուսա որպէսզի բեմ բարձրանան եւ իրենց սրտին խօսքը ըսեն շրջանաւարտ աշակերտներուն: Իւրաքանչիւրը ունէր 1 վայրկեան: Թիւճար պապուկին մաղթանքն էր նոր սերունդին, «Ուր ալ երթաք հայ մնացէք եւ հայու հետ ամուսնացէք ու հայ օճախը շէնցուցէք»:

Դժուար եղած է այս սերունդին ձգել Մուսա լեռը եւ հաստատուիլ նոր երկիր, նոր գիւղ մը շինելը ուր ամէն կողմ ճահիճ էր: Սակայն՝ հակառակ բոլոր դժուարութիւններուն ստեղծած են նոր հայրենիք մը եւ անոր կապուած են անկեղծօրէն ու հաւատարմաբար: Մուսա լեռը իրենց սրիտն եւ մտքին մէջ պահելով:

Հիմա՛ մենք իբր իրենց ժառանգորդները, մեր պարտականութիւնն է հոգալ եւ շարունակել անոնց սկսածը: Պարտականութիւնիս մեծ է այս աշխարհին վրայ ուր մարդիք շուտով կրնար օտարանալ եւ հոսանքին հետ երթալ: Հրաման չունինք միայն մեր անձերուն մասին մտածելու եւ հանգիստ ապրելու, այլ հետեւելու ենք մեր նախնիներուն որպէս անհատ եւ ազգ:

 

Սեւան Ճ. Աբէլեան

 


Լրահոս
Ամենաընթերցուած
Օրվա
Շաբաթվա
Ամսվա
One of the world's oldest civilizations, Armenia once included Mount Ararat, which biblical tradition identifies as the mountain that Noah's ark rested on after the flood. It was the first country in the world to officially embrace Christianity as its religion (c. A.D. 300).In the 6th century B.C. , Armenians settled in the kingdom of Urartu (the Assyrian name for Ararat), which was in decline. Under Tigrane the Great (fl. 95–55 B.C. ) the Armenian empire reached its height and became one of the most powerful in Asia, stretching from the Caspian to the Mediterranean seas. Throughout most of its long history, however, Armenia has been invaded by a succession of empires. Under constant threat of domination by foreign forces, Armenians became both cosmopolitan as well as fierce protectors of their culture and tradition. Over the centuries Armenia was conquered by Greeks, Romans, Persians, Byzantines, Mongols, Arabs, Ottoman Turks, and Russians. From the 16th century through World War I, major portions of Armenia were controlled by their most brutal invader, the Ottoman Turks, under whom the Armenians experienced discrimination, religious persecution, heavy taxation, and armed attacks. In response to Armenian nationalist stirrings, the Turks massacred thousands of Armenians in 1894 and 1896. The most horrific massacre took place in April 1915 during World War I, when the Turks ordered the deportation of the Armenian population to the deserts of Syria and Mesopotamia. According to the majority of historians, between 600,000 and 1.5 million Armenians were murdered or died of starvation. The Armenian massacre is considered the first genocide of the 20th century. Turkey denies that a genocide took place and claims that a much smaller number died in a civil war.read more: Armenia: Maps, History, yerevanvideo.com Geography, Government, Culture