0.09c
Երեվան
ուրբ, հնվ 02
Արցախի Հանրապետութեան Քաշաթաղի շրջանի Աղանուս բնակավայրի Թթու ջուր կոչուող տարածքին մէջ Ատրպէյճանը աւերած է Օմարի լեռնանցքին մէջ զոհուած Տիգրան Աբրահամեանի եւ ընկերներու յիշատակին կանգնեցուած խաչքար-յուշաղբիւրը։ Այս մասին ահազանգած է Արցախի մշակութային ժառանգութեան մշտադիտարկում իրականացնող monumentwatch.org կայքը։
«Ինչպէս յստակ երեւում է ադրբեջանագէտ Վարսիկ Սիմոնեանի տրամադրած լուսանկարներից, Քաշաթաղի շրջանի Աղանուս բնակավայրի Թթու ջուր կոչուող տարածքում Ադրբեջանը աւերել է Օմարի լեռնանցքում զոհուած Տիգրան Աբրահամեանի եւ ընկերների յիշատակին կանգնեցուած խաչքար-յուշաղբիւրը։
Մինչ ադրբեջանական բռնազաւթումը աղբիւր-յուշարձանր կանգուն էր, իսկ կեդրոնում եւ յուշարձանին կից կանգնեցուած էին 2 խաչքարեր։ Իսկ տարածքի բռնազաւթումից յետոյ արուած լուսանկարից պարզ է դառնում, որ ոչնչացուած են խաչքարերը, իսկ յուշարձանի ամբողջականութիւնը խաթարուած եւ ներկերով պղծուած։
Ադբեջանական լուրերի համաձայն՝ Աղանուս գիւղի մօտ գտնուող պատմական աղբիւրի շրջակայքում զանգուածաբար ծառեր են հատուել եւ յուշարձանի տարածքում պէտք է կառուցուի հանգստի գօտի։
Ադրբեջանի կողմից հայկական մշակութային արժէքների ոչնչացման ցանկացած գործողութիւն արգելուած է ԵՈՒՆԵՍԿՕ-ի եւ Եւրոպայի խորհրդի ընդունած բազմաթիւ կոնվենցիաներով, Արդարադատութեան միջազգային դատարանի դրոյթներով եւ այլ փաստաթղթերով։
Օկուպացուած Քաշաթաղի Աղանուս բնակավայրի յուշարձան-աղբիւրի ամբողջականութեան խաթարումը եւ խաչքարերի ոչնչացումը արգելուած է միջազգային օրէնքներով։
Յոյժ կարեւոր է ընդգծել այն հանգամանքը, որ Արդարադատութեան միջազգային դատարանը հաստատել է, որ օկուպացուած տարածքներում գործող օրէնքները՝ ներառեալ մշակութային արժէքների պաշտպանութեան դրոյթները, ձեռք են բերել միջազգային սովորութային իրաւունքի (infra Jurisprudence) կարգավիճակ, այսինքն գործում են որպէս համընդհանուր եւ անշրջանցելի կանոն եւ պարտադիր են բոլոր պետութիւնների համար։ Սովորութային օրէնքները արգելում են ժառանգութեան ցանկացած ոչնչացում։ Մշակութային արժէքների պաշտապնութեանն են վերաբերում միջազգային մարդասիրական իրաւունքի 38-րդ, 39-րդ, 40-րդ, 41 -րդ կանոնները։
Կարեւոր է նշել, որ խաչքարերի թիրախաւորումը յատկապէս արգելուած գործողութիւն է եւ համարւում է ծանր յանցագործութիւն ուղղուած ողջ մարդկութեանը, քանզի «Հայկական խաչքարերի արուեստը. խաչքարերի սիմվոլիզմն ու վարպետութիւնը» 2010 թուականից ընդգրկուած է ԵՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից 2003 թ. ընդունուած «Ոչ նիւթական մշակութային ժառանգութեան ցանկում» եւ համարւում է համամարդկային արժէք։ Սա նշանակում է, որ խաչքարային արուեստն ունի համամարդկային բացառիկ համընդգրկուն արժէք եւ միջազգային լրացուցիչ պահպանութիւն, ինչպէս նաեւ մեծ հետաքրքրութիւն է ներկայացնում համաշխարհային մշակութային գանձարանում։
Խաչքարային մշակոյթը լրացուցիչ պաշտպանութիւն ունի նաեւ պատերազմի ժամանակ եւ դրանից յետոյ։ Ի մասնաւորի, համաձայն «Զինուած հակամարտութիւնների ժամանակ մշակութային արժէքների պաշտպանութեան մասին» Հաագայի 1954 թ. կոնվենցիայի լրացուցիչ՝ 1999 թ. ընդունուած երկրորդ արձանագրութեան սկզբունքների, խաչքարային ողջ մշակոյթն ունի ուժեղացուած պաշտպանութիւն, եւ դրան հասցուած ցանկացած վնաս, համաձայն արձանագրութեան 15-րդ յօդուածի ա կէտի, «լուրջ խախտում» է, որը՝ որպէս ռազմական յանցագործութիւն, կարող է հետապնդուել միջազգային դատարաններում։
Ասուածը փաստւում է նշուած արձանագրութեան՝ մշակութային արժէքների ուժեղացուած պաշտպանութեան վերաբերեալ 10-րդ յօդուածով, համաձայն որի՝ մարդկութեան համար մեծագոյն նշանակութիւն ունեցող մշակութային ժառանգութիւնը պէտք է առնուի ուժեղացուած պաշտպանութեան տակ, իսկ ԵՈՒՆԵՍԿՕ-ն, փաստօրէն, 2010 թուականից խաչքարային ողջ մշակոյթը համարել է հենց այդպիսին։ Համաձայն արձանագրութեան 12-րդ յօդուածի՝ օկուպացուած տարածքներում արձանագրութեան կողմ պետութիւնը, դիցուք՝ Ադրբեջանը, պէտք է ապահովի ուժեղացուած պաշտպանութեան տակ գտնուող մշակութային արժէքների անձեռնմխելիութիւնը՝ ձեռնպահ մնալով այդպիսի արժէքները յարձակման կամ հաշուեյարդարի օբյեկտ դարձնելուց»,- գրուած է monumentwatch.org կայքին մէջ:
