Ազգային բարերար Կիրակոս Գույումճեանի հիմնադրած «Ներսէս Շնորհալի» մրցանակը Նաթալի Նաճարեանին... Երեւանի կենդանաբանական այգիի աշխատակիցները բողոքի հաւաք կը կատարեն... Խաշըքճիի հարց. Ամերիկա գոհ է Սէուտական Արաբիոյ կարգադրութիւններէն... Ներկայացուցիչներու Պալատի դեմոկրատական նորընտիր մեծամասնութիւնը պիտի խափանէ Թրամփի նախագահական լիազօրութիւնները...
Պէյրութի «Բժիշկ» Ամսաթերթը Եւ Տոքթ. Գեղարդը
Պէյրութի «Բժիշկ» Ամսաթերթը Եւ Տոքթ. Գեղարդը
09 Հոկտեմբեր 2017 , 18:22

ԲԺԻՇԿ ԿԱՐՊԻՍ ՀԱՐՊՈՅԵԱՆ

 

Սփիւռքի տարածքին, մանաւանդ 1930էն ետք հազուադէպօրէն կը հանդիպինք հայատառ բժշկական-առողջապահական պարբերաթերթերու:

1934ին Փարիզի մէջ Շաւարշ Նարդունիի նախաձեռնութեամբ սկսաւ հրատարակուելու «Հայ Բոյժ» բժշկական-առողջապահական ամսաթերթը, որ շարունակուեցաւ հրատարակուելու մինչեւ 1968: «Հայ Բոյժ»ի մասին նախապէս արդէն անդրադարձած էինք առանձին յօդուածով մը, ուստի ընթերցողը կրնայ «Հայ Բոյժ»ի մասին կարդալ այդ յօդուածին մէջ: Սակայն, պէտք է արձանագրել, որ «Հայ Բոյժ»ը վերջին տարիներուն մատնուած էր նիւթական-հրատարակչական դժուարութիւններու եւ Շաւարշ Նարդունին իր անձնական միջոցներով ու իր տոկալու զօրաւոր կամքով կրցաւ պատնէշի վրայ պահել իրմէ ծնած «Հայ Բոյժ»ը մինչեւ 1968՝ իր մահը:

«Հայ Բոյժ»ի շիջումէն 13 տարի առաջ, 1955ին, Պէյրութի մէջ ծնունդ առաւ «Հայ Բոյժ»ի նման «Բժիշկ» ամսաթերթը՝ իբրեւ բժշկագիտական եւ առողջապահական ամսագիր: Անիկա լոյս տեսաւ մինչեւ 1988, երբ դադրեցաւ հրատարակուելէ կամքէ անկախ պատճառներով: Սկիզբը վարչական պատասխանատուն եղած է Արամ Սահակեան: Խմբագիրները եղած են՝ բժիշկներ Վարուժան Սահակեան, Մելգոն Էպլիղաթեան եւ Յարութիւն Գազանճեան (Գեղարդ): 1964էն ետք հրատարակուած է Լիբանանահայ բժշկական միութեան հովանաւորութեամբ եւ վայելած է անոր բարոյական հովանաւորութիւնը:

«Բժիշկ»ին յարատեւութեան եւ յաջողութեան մէջ մեծ դերակատարութիւն ունեցաւ Յ. Գեղարդը (Յարութիւն Գազանճեան)՝ վիրաբոյժ-ատամնաբոյժ, գրող, լրագրող եւ խմբագիր: Ան ծնած է Պէյրութ, 1928ին: Աշակերտած է Լեւոն Շանթին ու Նիկոլ Աղբալեանին՝ Համազգայինի Պէյրութի Ճեմարանին մէջ: Մաս կազմած է քանի մը թերթերու խմբագրական մարմիններուն: Ունի բանաստեղծութիւններու, առակներու եւ յուշերու հատորներ: Գործօն դեր ունեցած է Համազգայինի եւ ՀՄԸՄի մէջ: Արժանացած է Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան «Ս. Մեսրոպ Մաշտոց» շքանշանին:

«Բժիշկ»ի մէջ գրեցին Սփիւռքի զանազան գաղթօճախներէն յարգելի բժիշկներ Լ. Գրիգորեան (Փարիզ), Յ. Կարեւորեան (Պէյրութ), Իսահակ Տէրտէրեան, Վարուժան Սահակեան (Պէյրութ), Վ. Թաշճեան, Օսվալտ Հրեշտակեան (Պէյրութ), Գ. Օ. Գալուստեան (Պուէնոս Այրէս), Յարութիւն Սաղըրեան, Ե. Ագխաչերեան, Սեպուհ Սիսեռեան, Զաքար Մկրեան (Պէյրութ), Ա. Աբէլեան, Սարգիս Գարայեան (Պէյրութ), Գ. Անտոնեան, Տիգրան Գավաֆեան, Յակոբ Սահակեան,  Յ. Սապունճեան,  Ճորճ Միքայէլեան, Յ. Ճըլճըլեան (Պէյրութ), Կարպիս Հարպոյեան (Պէյրութ) եւ ուրիշներ, առանց մոռնալու նշանաւոր երգիծաբան Նշան Պէշիկթաշլեանը, որ իւրաքանչիւր թիւի մէջ ունեցաւ  «Երգիծաբուժութիւն» խորագրեալ իւրայատուկ գրութիւն մը:

0930garbis

«Բժիշկ» Ամսաթերթը՝ տարբեր կողքի ձեւաւորումներով

«Բժիշկ»ը եղաւ հայ ընտանիքներու ամէնէն սիրուած բժշկական պարբերականը: Անիկա դարձաւ հանդէսը երիտասարդներուն, նորապսակ զոյգերուն, տարեցներուն եւ բոլոր հայերուն:

Երիտասարդները այնտեղ կը գտնէին զիրենք յուզող հարցեր եւ զանոնք լուծելու առարկայական փորձեր: Նորապսակ զոյգերը անոր մէջ կը փնտռէին երջանիկ բոյն մը կազմելու եւ առողջ ու կիրթ զաւակներ մեծցնելու արուեստը: Տարեցները կը սորվէին գուրգուրալ իրենց առողջութեան վրայ, որպէսզի ապրէին երջանկութեան մէջ:

«Բժիշկ»ին մէջ տպագրուեցան համաշխարհային բժշկագիտութեան նուաճումներու, բժշկութեան պատմութեան, նշանաւոր բժիշկներու եւ Հայաստանի առողջապահութեան բնագաւառին մէջ ձեռք բերուած նուաճումներու մասին:

Հոն գրուեցան հիւանդութիւններու, մտային եւ հոգեբանական խանգարումներու, բժշկական բարոյագիտութեան, բժիշկ-հի-ւանդ փոխյարաբերութիւններու, ընկերային, ընտանեկան, ամուսնական, սեռային դաստիարակութեան, առողջ սննդականոնի, ազգագրական բժշկական դարմանումներու, մարմնամարզի եւ ծիծաղի օգուտներուն, ինչպէս նաեւ տարեցներու եւ մանուկներու յատուկ հարցերուն մասին: Ընթերցողը անոր մէջ գտաւ օտարալեզու բժշկական գրութիւններու հայերէն թարգմանութիւնները եւ երգիծաբուժական գրութիւններ:

Ան ունէր բժշկական  նամականիի եւ լրատուի բաժիններ, որոնք հարուստ էին բժշկական միջազգային լուրերով եւ նորութիւններով: Անիկա պայքարեցաւ մոլութիւններու, անխոհեմութիւններու եւ յոռի ունակութիւններու դէմ, այլ խօսքով՝ փոխանցեց հայ ընթերցողին բժշկութեան եւ իմաստութեան խօսքը:

Ամբողջ 34 տարի «Բժիշկ»ը պահեց գիտական հանդէսի մը տուեալները, եղաւ ժողովրդանուէր եւ անշահախնդիր ձեռնարկ մը: Շատ բժիշկներ կամաւոր եւ անսակարկ գրեցին եւ հաղորդեցին իրենց գիտելիքները՝ ի շահ հայ անհատի առողջութեան:

«Բժիշկ»ը եղաւ փնտռուած բժշկական ամսաթերթ մը ոչ միայն լիբանանահայութեան համար, այլ նաեւ Սփիւռքի զանազան գաղութներու հայութեան համար: Անիկա վայելեց բոլորին յարգանքը եւ նիւթաբարոյական օժանդակութիւնը:

Ամբողջ 34 տարի «Բժիշկ» ամսաթերթը 32 մեծադիր էջերով լոյս տեսաւ Պէյրութի մէջ, յաղթահարելով բոլոր տեսակի դժուարութիւնները: «Բժիշկ»ը տոկաց, յարատեւեց Լիբանանի ներքին պատերազմի բոլոր տարիներուն: Այդ դժուարին եւ փոթորկալից տարիներուն յաճախ «Բժիշկ»ը կանոնաւոր եւ ամսական հերթականութեամբ լոյս չտեսաւ, այլ՝ հարկադրաբար լոյս տեսաւ երկու ամիսը կամ երեք ամիսը մէյ մը:

Լիբանանի պատերազմի օրերուն, տոքթ. Գեղարդ, «Բժիշկ»ի թիւերէն մէկուն մէջ «Առաջարկ Եւ Յիշեցում» խորագիրին տակ գրած էր. «Այս հանդէսը սեփականութիւնն է մեր ժողովուրդին, եւ ձեռնարկին գլուխը կեցողները միշտ ալ դիմած են ընթերցողներու գործակցութեան, նոր միջոցառումները ենթարկած անոնց համաձայնութեան՝ միասին հարթելու համար դժուարութիւնները եւ ապահովելու այս օգտաշատ ամսագիրին յարատեւումը»:

Իսկ 1981ի Ապրիլ-Մայիս թիւը կը սկսէր «Խօսք Ընթերցողին» գրութեամբ, ուր կ՛ըսուէր. ««Բժիշկ»ը ժողովուրդի եւ մշակոյթին նուիրուած ձեռնարկ մըն է, առանց նիւթական դոյզն ակնկալութեան: Խմբագիր ու աշխատակից, գիտութեան բարիքը բաշխելու օգտաշատութենէն քաջալեր՝ սիրայօժար կամաւորութեամբ լծկանը կը մնան հայ կեանքի մէջ ա՛լ իր տեղն ու դերը ունեցող այս գործին: Կան սակայն հրատարակութեան անխուսափելի ծախսերը, որոնք կը սղին օրէ օր: Ելեւմուտքը «ծայրը ծայրին» բերելու «բացը» նուազագոյնի իջեցնելու ճիգին մէջ՝ ձեռնարկին պատասխանատուները անյետաձգելի գտան այլեւս փոքր չափով մը բարձրացնելու հանդէսին հատագինը: Այս թիւէն սկսեալ, ուրեմն, ամսագիրի իւրաքանչիւր թիւը կը վաճառուի 5 լիբ. ոսկիի: Ամիսը մէկ լիբ. ոսկիի յաւելումը, վստահ ենք, դիւրաւ յանձն պիտի առնէ ընթերցողը՝ ապահովելու համար մասնագիտական այս հանդէսին յարատեւութիւնը»:

Տոքթ. Գեղարդ որոշ առիթներով «Բժիշկ»ի մէջ կը գրէր՝ մատուցելով որոշ մտածում մը: (Այս յօդուածի աւարտին տեսնել անոր գրութիւներէն մէկը՝ գրուած 1978ի Հոկտեմբեր-Նոյեմբեր-Դեկտեմբեր թիւին մէջ):

Ես առաջին անգամ բախտաւորութիւնը ունեցայ տեսնելու «Բժիշկ» ամսաթերթը 1958ին, երբ կը յաճախէի Հալէպի Ալեփփօ Քոլեճ երկրորդական վարժարանը: Օր մը, մեր հայերէնի ուսուցիչ պրն. Սաաթճեանը նշեց Պէյրութի մէջ հրատարակուող «Բժիշկ» ամսաթերթի կարեւորութիւնը հայ ընտանիքներու բժշկական-առողջապահական մարզէն ներս: Հետաքրքրութիւնս արթնցաւ ունենալու «Բժիշկ» ամսաթերթը՝ յուսալով, որ հոն պիտի գտնէի մօրս ծունկերու մնայուն յօդացաւին դարմանը: Մայրս տարիներով կը տառապէր իր ծունկերու մնայուն յօդացաւէն: Ան դիմած էր Հալէպի մէջ գործող քանի մը բժիշկներու եւ որոշ օգուտ մը չէր տեսած: Ես, տեսնելով իր տառապանքը՝ հոգեպէս անհանգիստ կ՛ըլլայի եւ ոչ մէկ ձեւով կրնայի օգտակար դառնալ անոր: Բարեկամ հայ բժիշկէ մը ունեցայ «Բժիշկ» ամսաթերթի հասցէն: Բաժանորդագրուեցայ անոր եւ ուշացումով սկսայ ստանալու զայն: Կը կարդայի ամէն մէկ թիւը մեծ հաճոյքով: Հոն կը տեսնէի մաքուր հայերէնով գրուած բժշկական-առողջապահական գրութիւններ, թելադրութիւններ, ցուցմունքներ եւ կանխազգուշական խօսքեր: «Բժ-իշկ»ը կարդալով՝ հասկցայ, որ մօրս հիւանդութիւնը վերջնական դարման մը չունէր, սակայն մեղմացուցիչ եւ ցաւաբեկ դեղերու գործածութիւնը օգտակար էր:

Տարի մը ետք՝ 1959ին, արդէն բժշկութեան ուսանող էի Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանի բժշկական դպրոցին մէջ: Բաժանորդագրութիւնս նորոգեցի եւ հասցէս ուղարկեցի տոքթ. Գեղարդին: «Բժիշկ» ամսաթերթը կը կարդայի իմ հանգիստի ժամերուն: Աւելի մտերմութիւն մը ստեղծուեցաւ իմ եւ «Բժիշկ»ին միջեւ, որովհետեւ կը գտնուէի բժկական դպրոցի մը մէջ, բժշկական-առողջապահական միջավայրի մը մէջ եւ կոյտ մը բժշկական դասագիրքերու հետ: Անոր միջոցաւ կը ծանօթանայի հայ բժիշկներու անուններուն, անոնց յաջողութիւններուն բժշկական գետնի վրայ եւ անոնց կատարած ծառայութիւններուն հայ համայնքէն ներս:

Երկու տարի ետք, երբ բժշկական դպրոցի երկրորդ տարուան ուսանող էի, տոքթ. Գեղարդ նամակով մը իմացուց հետեւեալը. «Ասկէ ետք եւ մինչեւ շրջանաւարտ ըլլալդ «Բժիշկ» ամսաթերթը պիտի ստանաս անվճար՝ նկատի ունենալով ուսանողի հանգամանքդ»: Մեծ էր ուրախութիւնս այս անակնկալին համար, որովհետեւ այս մեծոգի տոքթ. Գեղարդը, քաջ գիտնալով բժշկական ուսանողի մը նիւթական դժուարութիւնը՝ կայացուցած էր շատ ազնիւ որոշում մը: Պատասխանեցի տոքթ. Գեղարդին՝ շնորհակալութիւնս յայտնելով իր վսեմ մօտեցումին համար: Այդ օրէն սկսեալ անքակտելի կապ մը ստեղծուեցաւ մեր երկուքին միջեւ: Միշտ կը հետաքրքուէր ինձմով եւ կը հարցնէր. «Ե՞րբ պիտի վերջացնես մասնագիտութիւնդ եւ սկսիս գրելու «Բժիշկ»ին մէջ»:

1969ի Յուլիսին, աւարտելէ ետք «քիթ, կոկորդ, ականջ» մասնագիտութիւնը, հաստատեցի անձնական դարմանատունս եւ սկսայ աշխատելու մասնագիտութեանս ծիրին մէջ: Սակայն, նախքան գործի սկսիլս, այցելեցի Պէյրութի հայ բժիշկներէն եւ ատամնաբոյժներէն շատերուն, փոխադարձ ծանօթացում հաստատելու համար եւ իմացնելու անոնց, որ շուտով պիտի սկսէի գործելու որպէս «քիթ, կոկորդ, ականջ» հիւանդութիւններու մասնագէտ: Ուստի, ժամադրութեամբ այցելեցի տոքթ. Գեղարդին ալ, իր դարմանատան մէջ: Արժանացայ սիրալիր ընդունելութեան: Երբ բացատրեցի այցելութեանս նպատակը՝ ան ըսաւ. «Յարգելի մասնագէտ բժիշկ Կարպիս Հարպոյեան, բարի գալուստ լիբանանա-հայութեան ծոցին մէջ, վստահ եմ մեծ յաջողութիւն պիտի ունենաս ասպարէզիդ մէջ, ես եւ ինծի նման գործակիցներ զօրավիգ պիտի կանգնինք քեզի: Սակայն գիտցիր՝ հայ շրջապատը պէտք ունի քու եւ քեզի նման նորածիլ եւ արժանաւոր բժիշկներու ծառայութեան, ու կը խնդրեմ մասնակցութիւնդ բերես «Բժիշկ» ամսաթերթին՝ բժշկական գրութիւններովդ»: Հրաժեշտ առի երէց եղբայր եւ գործակից տոքթ. Գեղարդէն, հասկնալով իր հոգիի մեծութիւնը եւ ազնուութիւնը:

Տարի մը ետք առաջին անգամ ըլլալով գրեցի «Բժիշկ» ամսաթերթին մէջ: Ճիտիս պարտքն էր, զոր կը կատարէի: Այսպէս, սկսայ գրելու մեր շատ սիրելի «Բժիշկ»ին մէջ: Գրելու առաջին քայլերս առի այնտեղ: «Բժիշկ»ը եղաւ ինծի համար դպրոց մը, որպէսզի գրէի հայերէնով: Անոր միջոցաւ ուռճացաւ բժշկական հայերէն բառամթերքս: Ամէն անգամ, երբ գրութիւն մը ղրկէի «Բժիշկ»ին, տոքթ. Գեղարդ շուտով կը հեռաձայնէր եւ իր շնորհակալութիւնը կը յայտնէր:

Վարձքդ կատա՛ր մեզմէ առյաւէտ բաժնուած սիրելի տոքթ. Գեղարդ:

Ստորեւ՝ տոքթ. Յարութիւն Գեղարդի «Բժիշկ»ի Հոկտեմբեր-Նոյեմբեր-Դեկտեմբեր 1978ի թիւին մէջ լոյս տեսած գրութիւնը.

 

ԽՈՀ ԱՄԱՆՈՐԻ՝ ԲԱՐՈՅԱԿԱՆ ՊԱՐՏԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆԸ

 

ՏՈՔԹ. ՅԱՐՈՒԹԻՒՆ ԳԵՂԱՐԴ

 

Բնութեան անյայտ ու բացայայտ օրէնքներու հետեւանք՝ անբնական, կամ ալ՝ արգահատանք շարժող տխեղծ ծնունդներու կը հանդիպիք երբեմն:

Աւելի ստուար թիւ մը կը ներկայացնեն անոնք, որոնք կը ծնին քաջառողջ, ապա միայն, այս կամ այն տարիքին՝ անզգուշութիւններու, արդի կեանքը գերեվարող անզուսպ թեքնիքին զոհ կու տան իրենց մարմնի մէկ մասը. արկածահարներ, որոնցմէ ոմանք անկար կը մնան ցմահ:

Իսկ անհաշուելի են անոնք, որոնց դերբուկ ջիղերը չեն տոկար ընկերութեան թերիներուն, որոնց մտա-հոգեկան հաւասարակշռութիւնը կը խախտի ի լուր ռումբերու, հրազէններու դժոխաշունչ պայթիւններուն, ի տես պատերազմի սահմռկեցուցիչ աւերներուն: Եւ ուրիշներ, վերջապէս, որոնք տխուր բարքերու զոհ, յառաջացեալ տարիքի մէջ, կը լքուին իրենց թշուառ առանձնութեան:

Անհատապէս կամ հաւաքական կազմակերպութեամբ, այլ նաեւ պետական միջոցներով՝ մարդը, որ յաճախ ի՛նք իսկ է վերոյիշեալ ողբերգութիւններուն հեղինակը, բարեսիրական զգացումներէ առաջնորդուած՝ օգնութեան կը փութայ, առհասարակ, դժբախտ իր նմանին, վերադարձնելու համար զայն բնական կեանքի գիրկը, կամ գէթ՝ մխիթարելո՛ւ, թեթեւցնելու՜ անոր ուսին ծանրացող տառապանքի խաչը:

Մարդկային պարտականութիւն է անկասկած մարդը գազանէն զանազանող եւ քաղաքակրթութեան բարենիշ՝ մարդէ դէպի մարդ այս վերաբերումը:

Կայ սակայն, ժամանակաւորապէս թէ ընդմիշտ կեանքի փակագծին մէջ մտած պարագաներու այլ խումբ մը, որուն կը սեւեռի, որուն վրայ կանգ կ՛առնէ հուսկ՝ երախտալիր մեր ակնարկը: Խումբը այն երիտասարդներուն, որոնց երակները չեն սահմանափակուիր իրենց մարմնին մէջ, այլ սրտէն կը տարածուին դէպի իրենց շրջապատը, կ՛ոռոգեն հողը վասն կենսաւորման եւ կենսաբաշխ աւիւն կը մատակարարեն այդ հողին վրայ ապրող համաքաղաքացիներուն, արիւնակիցներուն: Ա՛յն երիտասարդները, որոնք անձնուրաց խանդավառութեամբ եւ անշահախնդիր խիզախութեամբ կ՛ընծայաբերեն իրենց սիրտն ու արիւնը՝ երաշխաւորելու համար իրենց հաւաքականութեան, համայնքին եւ հայրենիքին գոյատեւումը: Երբեմն կը խաւարի յաւէտ իրենց կեանքին կանաչ արեւը: Յաճախ ալ կ՛իյնան անոնք լուսողող այդ ճամբուն վրայ՝ կիսամեռ, կամ հաշմանդամ:

Ժողովուրդը գերագոյն նպաստ մը ունի հող ու հայրենիք, մարդ ու սրբավայր փրկագործած նման անձնազոհներու հանդէպ: Եւ այդ պարտքը այլեւս մարդասիրութիւն մը չէ, ոչ ալ՝ մարդկային պարտականութիւն մը, այլ պարզապէս բարոյական պարտաւորութիւն մը, հաւաքականութեան մը ապագան երաշխաւորող գիտակցութեան չափանիշ մը:

Նոր Տարուան զանգերը չհնչած՝ յիշենք բոլոր անոնք, որոնք պէտք ունին մեր խինդին, մեր գորովին: Մանաւանդ չմոռնանք, միշտ մտաբերենք անոնք, որոնք իրենց լաւագոյնն ու գերագոյնը զոհաբերեցին, որպէսզի ուրիշներ շն-չեն տակաւին:

Շնորհաւոր Նոր Տարի, նոր բարի բոլորին:

Լրահոս
Ամենաընթերցուած
Օրվա
Շաբաթվա
Ամսվա
One of the world's oldest civilizations, Armenia once included Mount Ararat, which biblical tradition identifies as the mountain that Noah's ark rested on after the flood. It was the first country in the world to officially embrace Christianity as its religion (c. A.D. 300).In the 6th century B.C. , Armenians settled in the kingdom of Urartu (the Assyrian name for Ararat), which was in decline. Under Tigrane the Great (fl. 95–55 B.C. ) the Armenian empire reached its height and became one of the most powerful in Asia, stretching from the Caspian to the Mediterranean seas. Throughout most of its long history, however, Armenia has been invaded by a succession of empires. Under constant threat of domination by foreign forces, Armenians became both cosmopolitan as well as fierce protectors of their culture and tradition. Over the centuries Armenia was conquered by Greeks, Romans, Persians, Byzantines, Mongols, Arabs, Ottoman Turks, and Russians. From the 16th century through World War I, major portions of Armenia were controlled by their most brutal invader, the Ottoman Turks, under whom the Armenians experienced discrimination, religious persecution, heavy taxation, and armed attacks. In response to Armenian nationalist stirrings, the Turks massacred thousands of Armenians in 1894 and 1896. The most horrific massacre took place in April 1915 during World War I, when the Turks ordered the deportation of the Armenian population to the deserts of Syria and Mesopotamia. According to the majority of historians, between 600,000 and 1.5 million Armenians were murdered or died of starvation. The Armenian massacre is considered the first genocide of the 20th century. Turkey denies that a genocide took place and claims that a much smaller number died in a civil war.read more: Armenia: Maps, History, yerevanvideo.com Geography, Government, Culture