Թանկարժէք իրերը վերի յարկերուն մէջ են եւ վտանգուած չեն. Մխիթարեանի միաբան (Լուսանկարներ)... «Լիտիան Արմենիա»ն դատ բացած է նախարարութեան դէմ... Վերջին ժամ. Լայնածաւալ ցոյցեր Իրանի մէջ. Իրանեան 100-է աւելի քաղաքներու մէջ ցոյցեր տեղի ունեցան... Սանդիկ եւ կրիճ. Քեսապի նիւթական արժէքները...
Los Angeles Times-ը Ջուղայի հայկական խաչքարերու բնաջնջումին մասին ծաւալուն յօդուած տպագրած է
Los Angeles Times-ը  Ջուղայի հայկական խաչքարերու բնաջնջումին մասին ծաւալուն յօդուած տպագրած է
08 Նոյեմբեր 2019 , 10:37

Դարեր շարունակ Ջուղայի սուրբ խաչքարերը՝ 16-րդ դարու հսկայական եւ հարուստ զարդանախշերով յուշաքարերը, կանգնած եղած են Արաքսի ափերուն՝ զգօնութեամբ պահպանելով աշխարհի խոշորագոյն միջնադարեան հայկական գերեզմանոցը։ Երկրաշարժերը, պատերազմներն ու վանտալիզմը նօսրացուցած են անոնց շարքերը, բայց 20-րդ դարու կէսերուն հազարաւոր խաչքարեր դեռ կանգուն էին, կը գրէ LATimes-ը։

Մինչդեռ այսօր Ջուղայի մէջ՝ Ատրպէյճանի հեռաւոր նախիջեւանեան տարածարջանին մէջ չկայ ոչ մէկ խաչքար։ Հակառակ անոնց պաշտպանութեան վերաբերեալ ԵՈւՆԵՍՔՕ-ի 2000 թուականի յանձնարարութեան, Hyperallergic ամսագրին մէջ այս տարի հրապարակուած վկայութիւնները ցոյց կու տային, որ յուշարձանները թաքուն եւ պարբերաբար ոչնչացուած են՝ Նախիջեւանի մէջ հայկական մշակութային ժառանգութեան ոչնչացման Ատրպէյճանի վարած քաղաքականութեան շրջածիրէն ներս:

Յօդուածին մէջ նշուած է, որ աւերածութիւններու մաշտապները ապշեցնող են․ 89 միջնադարեան եկեղեցիներ, 5840 խաչքար եւ 22 000 տապանաքար։ Նշուած յօդուածի համահեղինակ 33-ամեայ Սիմոն Մաղաքեանը 1997-2006 թուականներուն Ատրպէյճանի մէջ եկեղեցիներու եւ յուշարձաններու ոչնչացումը անուանած է «21-րդ դարու մշակութային ցեղասպանութիւն»։ 

Աքթիւիսթներու խօսքերով, 2003 եւ 2009 թուականներու արբանեակային լուսանկարները կը վկայեն Ջուղայի մէջ աշխարհի ամենամեծ միջնադարեան հայկական գերեզմանոցի ոչնչացման մասին։ 

Մաղաքեանը ցոյց կու տայ «առաջ եւ յետոյ» լուսանկարներու սալիկներ, արբանեակային լուսանկարներ, ատրպէյճանական արխիւային փաստաթուղթեր ու տեսագրութիւններ՝ ատրպէյճանական բանակի կողմէ հայկական սրբավայրերու ոչնչացման ապացոյցներ։

Ի տարբերութիւն «Իսլամական պետութեան» եւ թալիպանին, որոնք նպաստած են պատմական աւերակներու ու յուշարձաններու ոչնչացման, ատրպէյճանական պաշտօնեաները կը հերքեն, որ հայկական գերեզմանոցներն ու եկեղեցիները, որոնց մասին կը խօսուի, երբեւէ գոյութիւն ունեցած են։

«Այդ աւելի վատ է, քան այն ինչ կ'ընէր «Իսլամական պետութիւնը»,- ըսած է Մաղաքեանը,- «Ինչպէ՞ս կրնար աշխարհը անտեսել այս։ Ինչպէ՞ս Ատրպէյճանը անպատիժ մնաց։ Եւ եթէ ես չպատմեմ այս պատմութիւնը, ապա ո՞վ պիտի ընէ այն։ Ես երբեք չեմ ներեր ինծի, եթէ աշխարհը չիմանայ մեր ժամանակներու ամենամեծ մշակութային ցեղասպանութեան մասին»։

Նախիջեւանը մեկուսացուած տարածաշրջան է, որ կը վերահսկուի Ատրպէյճանի կողմէ, սակայն առանձնացուած է այս երկրի մնացած մասէն, որ շրջապատուած է Հայաստանով, Իրանով եւ Թուրքիայով։ Պատմականօրէն հայկական Նախիջեւանի տարածքը այսօր բնակեցուած է առաւելապէս ատրպէյճանցի թուրքերով։ Մաղաքեանն այն բնութագրած է որպէս «նախկին Խորհրդային Միութեան Հիւսիսային Քորէա», որուն ակնդէտ կը հետեւէին եւ խստօրէն կը վերահսկէին։ Մասնաւորապէս, Ջուղան դժուարամատչելի է, այն տեղակայուած է Նախիջեւանի եւ Իրանի միջեւ հարաւային ռազմականացուած սահմանի երկայնքով։

Մօտ 20 խաչքարեր, որոնք խորհրդային տարիներուն հանուած են Ջուղայէն, կը պահպանուին աշխարհով մէկ թանգարաններու հաւաքածուներուն մէջ, այդ շարքին՝ Նիւ Եորքի «Մեթրոփոլիթէն» արուեստներու թանգարանին մէջ (Թանգարանը խաչքարերը անցեալ տարի ներառած էր «Հայաստան» յայտնի ցուցահանդէսին)։

Մաղաքեանը ոչ միայն անտրտունջ կը տարածէ մշակութային այդ կորուստի մասին տեղեկատւութիւնը, այլեւ ան այժմ ՄԱԿ Անվտանգութեան խորհուրդին կը համոզէ Նախիջեւանի մէջ Ատրպէյճանի գործողութիւններու հետաքննութիւն սկսիլ։

Անոր խօսքերով, իր գլխաւոր նպատակը պարզապէս ստիպելն է, որ աշխարհը վկայէ մշակութային ցեղասպանութեան գործի մասին։

Լրահոս
Ամենաընթերցուած
Օրվա
Շաբաթվա
Ամսվա
One of the world's oldest civilizations, Armenia once included Mount Ararat, which biblical tradition identifies as the mountain that Noah's ark rested on after the flood. It was the first country in the world to officially embrace Christianity as its religion (c. A.D. 300).In the 6th century B.C. , Armenians settled in the kingdom of Urartu (the Assyrian name for Ararat), which was in decline. Under Tigrane the Great (fl. 95–55 B.C. ) the Armenian empire reached its height and became one of the most powerful in Asia, stretching from the Caspian to the Mediterranean seas. Throughout most of its long history, however, Armenia has been invaded by a succession of empires. Under constant threat of domination by foreign forces, Armenians became both cosmopolitan as well as fierce protectors of their culture and tradition. Over the centuries Armenia was conquered by Greeks, Romans, Persians, Byzantines, Mongols, Arabs, Ottoman Turks, and Russians. From the 16th century through World War I, major portions of Armenia were controlled by their most brutal invader, the Ottoman Turks, under whom the Armenians experienced discrimination, religious persecution, heavy taxation, and armed attacks. In response to Armenian nationalist stirrings, the Turks massacred thousands of Armenians in 1894 and 1896. The most horrific massacre took place in April 1915 during World War I, when the Turks ordered the deportation of the Armenian population to the deserts of Syria and Mesopotamia. According to the majority of historians, between 600,000 and 1.5 million Armenians were murdered or died of starvation. The Armenian massacre is considered the first genocide of the 20th century. Turkey denies that a genocide took place and claims that a much smaller number died in a civil war.read more: Armenia: Maps, History, yerevanvideo.com Geography, Government, Culture