19.09c
Երեվան
չրք, մյս 13
Օսմանեան շրջանի Արեւմտեան Հայաստանի նշանաւոր հայ իրաւաբան, գրող եւ քաղաքական գործիչ Գրիգոր Զօհրապի 1909 թուականին հրատարակուած Hukuk-ı Ceza (Քրէական իրաւունք) աշխատութիւնը 116 տարի ետք վերահրատարակուած է։ Ան կը նկատուի օսմանեան–թրքական քրէական իրաւունքի հիմնարար ուսումնասիրութիւններէն մէկը։
Զօհրապը (1861–1915) Երկրորդ սահմանադրական շրջանին յաջորդած շրջանին դասաւանդած է Կոստանդնուպոլսոյ իրաւաբանական բաժնին մէջ եւ միաժամանակ եղած է Օսմանեան խորհրդարանի՝ Մէճլիս-ի Մեբուսանի պատգամաւոր։ Անոր դասախօսութիւններուն հիման վրայ կազմուած գիրքը ոչ միայն ուսումնական ձեռնարկ մըն է, այլեւ կարեւոր աղբիւր՝ ժամանակակից քրէական իրաւունքի ձեւաւորման գործընթացը հասկնալու համար։
Դեռ 1891 թուականին Զօհրապ հանդէս կու գար պաշտպանական իրաւունքի ամրապնդման օգտին՝ շեշտելով, որ մեղադրեալը պէտք չէ դատուի առանց փաստաբանի, իսկ նման հնարաւորութիւն չունեցողներուն պետութիւնը պարտաւոր է ապահովել անվճար պաշտպանութիւն։ Ան նաեւ կը զգուշացնէր, որ դատաւորական վերահսկողութենէն դուրս գործող լիազօրութիւնները կրնան վտանգել արդար դատաքննութիւնը։
1906 թուականին, Ապտիւլհամիտ Բ-ի իշխանութեան օրօք, Զօհրապին արգիլուած է փաստաբանական գործունէութեամբ զբաղիլը, որմէ ետք ան մեկնած է Փարիզ։ 1908 թուականի սահմանադրութեան վերականգնումէն ետք վերադարձած է Կոստանդնուպոլիս եւ վերսկսած դասաւանդումը։ 1909-ին անոր դասախօսութիւնները լոյս տեսած են որպէս 281 էջանոց աշխատութիւն՝ բաղկացած վեց հիմնական բաժիններէ։
Գիրքին նոր՝ 2025 թուականի հրատարակութիւնը պատրաստուած է թուրք փաստաբան Թուղայ Այդընի կողմէ եւ լոյս տեսած է On İki Levha Yayıncılık հրատարակչութեան մէջ՝ ակադեմական շրջանակներու մասնակցութեամբ։ Խորագրութեան մէջ կը շեշտուի, որ «Hukuk-ı Ceza»-ն ժամանակակից քրէական իրաւունքի ձեւաւորման հիմնարար հատուածներէն մէկն է։
Այս վերահրատարակութեամբ Զօհրապի իրաւագիտական ժառանգութիւնը կրկին հասանելի դարձած է հետազօտողներուն եւ իրաւաբաններուն համար՝ բանալով նոր քննարկումներու հնարաւորութիւններ թէ՛ իրաւունքի, թէ՛ մտաւոր պատմութեան ոլորտներուն մէջ։
