2.09c
Երեվան
ուրբ, փտր 27
Հայաստանի եւ Ատրպէյճանի միջեւ տեղի ունեցած է խաղաղութեան ու յարաբերութիւններու հաստատման պայմանագրի վրայ աշխատանքի երեք շրջափուլ, որու ընթացքին Հայաստանն ու Ատրպէյճանը փոխանակած են դիտարկումներ եւ առաջարկութիւններ: Այդ մասին կը տեղեկանանք ՀՀ կառավարութեան 2022-ի կատարողականի զեկոյցէն, որ պիտի քննարկուի 18 ապրիլի արտահերթ նիստին։ Ըստ աղբիւրի՝ Հայաստան իր դիտարկումներն ու առաջարկութիւնները ատրպէյճանական կողմին փոխանցած է 2023-ի փետրուար 14-ին:
«ՀՀ-ի համար ընդունելի է այն մօտեցումը, որ Հայաստանի եւ Ադրբեջանի միջեւ պայմանագրի ստորագրումը կարող է առանձնացուել ԼՂ-ի հիմնախնդրի կարգաւորման գործընթացից՝ այն տրամաբանութեամբ, որ Ստեփանակերտի եւ Բաքուի միջեւ քննարկումների միջազգային մեխանիզմ կը ձեւաւորուի: ՀՀ-ի համար էական է ԼՂ հայութեան անվտանգութեան եւ իրաւունքների հասցէագրման երաշխաւորուած մեխանիզմների ձեւաւորումը, որը կ'ունենայ միջազգային տեսանելիութիւն եւ ներգրաւուածութիւն»,- նշուած է զեկոյցին մէջ՝ յաւելումով, որ Հայաստանի «կառավարութեան համար առանցքային է ՀՀ-ի 29 800 քառակուսի քիլոմեթր տարածքի անվտանգութեան երաշխիքների ձեւավորումը»։
Անդրադառնալով սահմանազատման՝ փաստաթուղթին մէջ արձանագրում կայ, որ 2023-ի փետրուար 17-ին Հայաստանը դիւանագիտական խողովակներով Ատրպէյճանին փոխանցած է Հայաստանի Հանրապետութեան եւ Ատրպէյճանի Հանրապետութեան միջեւ պետական սահմանի սահմանազատման ու սահմանային անվտանգութեան հարցերով յանձնաժողովի եւ պետական սահմանի սահմանազատման պետական յանձնաժողովի նիստերու, համատեղ աշխատանքային հանդիպումներու կազմակերպման եւ կայացման աշխատակարգի հերթական նախագիծը:
Կատարողականին մէջ նաեւ առանձին բաժնով անդրադարձ կայ 2022-ի սեպտեմբեր 13-14-ի Ատրպէյճանի ռազմական յարձակման։
Ըստ գործադիրի՝ յարձակման հետեւանքով հայկական կողմն ունեցած է 225 զոհ, այդ շարքին՝ զոհուած է քաղաքացիական 3 անձ, վիրաւորուած է 293 զինծառայող եւ քաղաքացիական 7 անձ, գերեվարուած է 20 զինծառայող:
Բացի այդ, նշուած է, որ 2021-ին եւ 2022-ին Հայաստանի դէմ իրականացուցած յարձակումներու հետեւանքով Ատրպէյճանը բռնագրաւած է ՀՀ ինքնիշխան տարածքի աւելի քան 150 քառակուսի քիլոմեթր հատուած։ ՀՀ ինքնիշխան տարածքի եւս 75 քառակուսի քիլոմեթր հատուած ատրպէյճանական բռնագրաւման ներքոյ է 1990-ականներէն:
Անդրադարձ կայ նաեւ անհետ կորսուածներու խնդրին։ Նշուած է, որ հայկական կողմէն 975 քաղաքացիի գտնուելու վայրն անյայտ կը համարուի, որոնցմէ 777-ը՝ Ղարաբաղեան առաջին պատերազմի, 196-ը՝ 44-օրեայ պատերազմի, 2-ը՝ 2022-ի սեպտեմբերեան յարձակման հետեւանքով:
«ՀՀ-ն միջազգային դատական եւ դիւանագիտական ատեաններում հետեւողականօրէն բարձրացնում է բռնի անհետացումների, ինչպէս նաեւ գերիների խոշտանգման եւ զոհուած զինծառայողների դիակների խոշտանգման եւ անարգման հարցերը: 2022-ին ՀՀ-ն Ադրբեջանին է վերադարձրել ենթադրաբար անհետ կորած համարուող ադրբեջանցիների 35 ոսկոր եւ մարմինների գտնուելու հնարաւոր վայրերի երեք քարտէզ»։
2022-ի ընթացքին Հայաստանն ընդդէմ Ատրպէյճանի 4 գանգատ ներկայացուած է Մարդու իրաւունքներու եւրոպական դատարան։
