Հայաստան եւ Ատրպէյճան Ռուսիա-Իրան առանցքէն հեռու. Ամերիկացի պաշտօնատար

Հայաստան եւ Ատրպէյճան Ռուսիա-Իրան առանցքէն հեռու. Ամերիկացի պաշտօնատար

Միացեալ Նահանգներու Արտաքին գործոց նախարարի հրամանով մենք կը մշակենք խոր, համապարփակ եւ թափանցիկ զեկոյց, թէ ինչ պատահած է Լեռնային Ղարաբաղի մէջ ոչ միայն այս օրերուն, այլեւ նախորդող ամիսներուն։ Այս մասին Միացեալ Նահանգներու Քոնկրեսի Ներկայացուցիչներոգ պալատին մէջ նոյեմբեր 15–ին Լեռնային Ղարաբաղին նուիրուած լսումներու ժամանակ ըսած է Միացեալ Նահանգներու Արտաքին գործոց նախարարութեան Եւրոպայի եւ Եւրասիական տարածաշրջանի հարցերով բիւրոյի քարտուղարի տեղակալ Ճէյմս Օ՛Պրայըն։

«Մենք մեր սեփական հետաքննողներէն բացի նաեւ ներգրաւած ենք այդ դաշտի մէջ աշխատող անկախ հետաքննողներ, կ՚օգտուինք նաեւ միջազգային ՀԿ-ներու տեղեկութիւններէն։ Եւ այդ զեկոյցն աւարտելէ ետք ամբողջութեամբ ձեզի համար կը հրապարակենք եզրակացութիւնները, թէեւ ժամկէտները չեմ կրնար ըսել։ Մեր աշխատանքի յաջորդ ուղղութիւնը Հայաստանին օգնութիւնն է։

«Ես վերջին մի քանի տարիներուն աշխատած եմ Հայաստանի կառավարութեան հետ եւ խիստ տպաւորուած եմ այն ջանքերէն, որ Հայաստանի կառավարութիւնը կը ներդնէ բարեփոխումներու եւ իր յարաբերութիւնները քաղաքական, տնտեսական, անվտանգային, ուժանիւթի ոլորտներու մէջ՝ յատկապէս Անդրաթլանթիք ուղղութեամբ բազմազանեցնելու համար։ Ուստի մենք, պարտաւոր ենք օգնել հայ ժողովուրդին յաղթահարելու այս դժուարին իրավիճակը, որ այն որոշումները, որ անոնք խիզախաբար կայացուցած են, կարենան օգնել անոնց կառուցելու աւելի ապահով եւ բարգաւաճ ապագայ։

Երրորդ ուղղութիւնն այն  է, որ մենք հետամուտ ենք խաղաղութեան պայմանագրի կնքման։ Յաջորդ մի քանի շաբաթները վճռական պիտի ըլլան՝ քննութիւն կողմերու համար՝ արդեօք անոնք կը կարենան լաւ մտադրութիւններէ անցում ընել «այո» ըսելուն։ Սեպտեմբերէն սկսած Երեւան եւ Պաքու 13 բարձր մակարդակի այցելութիւն եղած է Միացեալ Նահանգներէն։ Մենք նաեւ կ՚աշխատինք մեր թուրք գործընկերներու հետ։ Մենք ըսած ենք, որ սեպտեմբեր 19-ի դէպքերէն ետք Ատրպէյճանի հետ ոչ մէկ բան բնականոն պիտի չըլլայ, քանի դեռ իրական առաջընթաց չենք տեսած խաղաղութեան գործընթացին մէջ։

Մենք չեղարկած ենք շարք մը բարձրաստիճան այցեր, դատապարտած ենք Ատրպէյճանի գործողութիւնները։ Եւ մենք չենք նախատեսեր 907 բանաձեւի շրջանցում նախաձեռնել, քանի դեր իրավիճակի իրական բարելաւում չենք տեսած։ Այս ամէնն ուղղուած է խաղաղութեան խթանման։ Ինչո՞ւ հիմա կարեւոր է խաղաղութիւնը։

Առաջին հերթին տնտեսական առումով։ Կեդրոնական Ասիան նոր երթուղիներ կը փնտռէ իր ապրանքներու համար։ Այդ ուղիները կրնան անցնիլ նաեւ հարաւով՝ Հայաստանով։ Մենք ըսած ենք, որ ուժի կիրառումն ընդունելի չէ, տարանցիկ միջանցքը, որ պիտի կառուցուի Հայաստանի մասնակցութեամբ եւ համաձայնութեամբ, կրնայ հսկայական  տնտեսական վերելք առաջացնել տարածաշրջանի երկիրներու համար, նաեւ համաշխարհային շուկաներու մէջ, որոնք հասանելիութիւն կ՚ունենան այնտեղով տեղափոխուող ապրանքներուն։

Իսկ եթէ միջանցքը բացուի ուժի կիրառմամբ կամ Իրանի մասնակցութեամբ, ապա շատ զօրաւոր հակազդեցութիւն պիտի ըլլայ եւ այն յաջողութեան չի հասնիր։

Յաջորդը Հայաստանի եւ Ատրպէյճանի ընտրութեան հարցն է, թէ ապագային ինչպիսի քաղաքական յարաբերութիւններ կ՚ուզեն ունենալ, արդեօ՞ք կ՚ուզեն ապագան կառուցել Ռուսիոյ եւ Իրանի՝ որպէս տարածաշրջանային անվտանգութեան հիմնական խաղացողներու առանցքի շուրջ։ Կը կարծեմ, որ այդ անկայուն է եւ անցանկալի, այդ շարքին՝  Հայաստանի եւ Ատրպէյճանի կառավարութիւններու համար։ Անոնք հիմա այլ ընտրութիւն ընելու հնարաւորութիւն ունին, եւ հիմա մենք անոնց համար կը պարզաբանենք այդ, եւ կը կանխատեսեմ, որ յառաջիկայ շաբաթներուն մի քանի բարձրաստիճան շփումներ կ՚ունենանք այս թեմայով»,– ըսած է Ճէյմս Օ՚Պրայընը։