Կիրակոս Գույումջյանի գործնական առաջարկը՝ սփյուռքահայերին (Տեսանյութ)... Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը հանդիպում ունեցավ Եգիպտոսի և ԱՄՆ Հայոց Արևմտյան թեմերի ուխտավորների հետ... Եգիպտոսի Մշակույթի առաջին կին նախարարը հայտնի ֆլեյտահարուհի է... Հայերը Սևծովյան շրջանում, Բութանիայում ու Թրակիայում․ համառոտ պատմություն...
Վերապրած Թևեքելյանները. 24 հոգուց փրկվեց 4-ը
Վերապրած Թևեքելյանները. 24 հոգուց փրկվեց  4-ը
28 April 2018 , 19:53

«Մալաթիան երկրային դրախտ էր: Ամեն տուն ուներ երկու աղբյուր` մեկը խմելու, մյուսը լվացքի համար: Ամեն տանտիրուհի զբաղված էր չիր ու աղանդեր պատրաստելով: Արդյունքն անմրցելի էր: Մալաթիացիների տքնաջան աշխատանքի և բացառիկ ճաշակի շնորհիվ Մալաթիան դարձել էր վայելքի և առատ բերքի եզակի շտեմարան: Այս դրախտավայրը հայտնի էր իր ընտիր մրգերով, ցորենով, իր ծխախոտով, մետաքսով ու կանեփով:

Մալաթիացի հայը խառնվածքով հպարտ էր, ըմբոստ, չհանդուրժող, այդ պատճառով թուրքերը համեմատաբար զուսպ էին իրենց պահում նրանց հանդեպ:

Մալաթիայում ապրում էին հայեր, թուրքեր, քրդեր, հույներ: Այստեղ քսան հազար հայ էր բնակվում»,- գրում է արևմտահայ գրող, հասարակական գործիչ Սեդրակ Շահենն իր գրքում:

Գործում էր երեք եկեղեցի: Կրթական համակարգը բավականին զարգացած էր: Կային բազմաթիվ դպրոցներ: Շատ հայտնի էր «Եփրատ» քոլեջը: Մալաթիայում անուս մարդ գրեթե չկար:

Մալաթիան փայլուն մտավորականներ ուներ՝ պատվելի Կիրակոս Խաչատուրյանը, բանաստեղծ Ռուբեն Որբերյանը և այլոք: Նրանցից շատերը «Եփրատ» քոլեջն էին ավարտել: 1895 թվականին՝ համիդյան կոտորածների շրջանում, Մալաթիայի Մայր եկեղեցում մղված ինքնապաշտպանության ժամանակ, Հնչակյան առաջին խումբը քաջաբար կռվեց թուրքերի դեմ. ութօրյա մարտերում թուրքերը տվեցին 1200 զոհ և ստիպված դադարեցրին կռիվը: 500 հայ զոհվեց, բայց փրկվեց ժողովուրդը: Պապիկս էլ է ծնվել ու մեծացել Մալաթիայում: Ահա նրա պատմությունը (պատմել է հայրս`Սարգիսը): 

Մանվել Թևեքելյանը ծնվել է 1906թ. ապրիլին (օրը չի հիշում), Մալաթիա քաղաքի Բաբուքլու փողոցում, իր ժամանակի համար բարեկեցիկ համարվող ընտանիքում: Մեծ, երկհարկանի, կապույտ քարերով շարված տանն է ապրել նրանց գերդաստանը՝ 24 հոգի (մինչ օրս էլ տունը կանգուն է, քրդեր են ապրում): 

Մեծ գերդաստանի նահապետ Սարգիս Թևեքելյանը՝ Մանվելի հայրը, բավական ունևոր և ճանաչված շապկագործ է եղել: Մալաթիայում սեփական խանութներ է ունեցել: Մանվելի մանկությունն անցել է անհոգ: Ավանդապահ, համերաշխ նրանց ընտանիքում ազգային բոլոր տոները մեծ շուքով էին նշվում: 

Երբ Մալաթիայում սկսվում է բռնագաղթը, այնպես է ամեն ինչ իրար խառնվում, որ Մանվելը կորցնում է իր հարազատներին: Շատ մեծ դժվարությամբ նրան հաջողվում է փախչել: Մանկահասակ Մանվելին գտնում է մի թուրք պաշտոնյա, բերում իր տուն և որոշ ժամանակ պահում նկուղում. քանի որ թուրքերին պատժում էին «գյավուր» թաքցնելու համար: Մանվելին շատ լավ են վերաբերվում. կերակրում են, հագուստ տալիս: Ձմռան մի ցուրտ առավոտ սկսվում են խուզարկությունները: Թուրք պաշտոնյան Մանվելին իջեցնում է ջրհորի մեջ, ծածկում այն ծղոտով ու շորերով: Ոչինչ և ոչմեկի չեն գտնում: Տասներկու ժամ ջրհորում մնացած Մանվելին դուրս են բերում համարյա կիսամեռ: Բարի թուրքին հաջողվում է ցրտահարված երեխայի մարմինն օղիով շփելով կենդանացնել: Հետո նրան անձամբ հանձնում է ամերիկյան որբանոց: Որոշ ժամանակ անց ամերիկյան որբանոցի երեխաներին տեղափոխում են Սիրիա, իսկ 1922-ին՝ Եգիպտոսի Ալեքսանդրիա քաղաք: Այնտեղ նա գտնում է իր քրոջը` Հեղինեին, ով Մանվելից մեծ էր չորս տարով: Երկար բաժանումից հետո քույր ու եղբայր խոստանում են այլևս չբաժանվել: Շատ դժվար ժամանակներ էին սպասում նրանց: Տարիներ անց մի հայ երիտասարդ ամուսնության առաջարկություն է անում Հեղինեին: Եթե ամուսնանային, պիտի մեկնեին Ամերիկա: Հեղինեն ասում է, որ միայն մեկ պայմանով կհամաձայնի, եթե իրենց հետ տանեն նաև եղբորը: Երիտասարդն առանց Հեղինեի է մեկնում Ամերիկա: Հետագայում Հեղինեն ամուսնանում է Սեդրակ Մնղիկյանի հետ: Մալաթիացու համառ աշխատասիրության շնորհիվ շապկագործները կարողանում են բարելավել իրենց կենսապայմանները, ձեռք են բերում մի քանի խանութ Ալեքսանդրիայում: Փորձում են գտնել հարազատներին, բայց չի հաջողվում: 

Հայրենադարձության տարիներին՝ 1947-ին, նրանք ներգաղթում են հայրենիք` Հայաստան, ապրում են Լենինականում: Մանվելն ամուսնանում է հայրենադարձ Աղավնի Սեմերջյանի հետ, ով նույնպես անցել էր շատ դժվարին ճանապարհ: Իր հոր անունով Մանվելը տղային կոչում է Սարգիս: Հայրս` Սարգիսը, պատմում է, որ իր հայրը երկար ժամանակ չէր կարողանում պատմել կոտորածներից, հուզվում էր, կրած տառապանքների ու զրկանքների հիշողությունները չափազանց թարմ էին: Այդ մասին խոսել է ընդամենը երկու անգամ: Նրանք շարունակում էին փնտրել հարազատներին: Ճակատագրական է դառնում նրա տված հայտարարությունը, որը տպագրվում է 1960 թվականին՝ «Հայրենքի ձայն» թերթում: Մանվելը տեղեկություններ է հաղորդում իր և քրոջ մասին: Քիչ ժամանակ անց արձագանքում են հորեղբոր տղաները` Հակոբ և Հայկազ Թևեքելյանները: Նրանք ապրում էին ԱՄՆ-ի Բոստոն քաղաքում: Սկսվում է նամակագրական կապը հարազատների հետ: 1962 թվականին Հայկազը գալիս է հայրենիք` հանդիպելու հարազատների հետ: 

Մանվելը կյանքից հեռանում է 1986թ. փետրվարի 10–ին Լենինականում:

 

 


Ձախից Մանվել և Հեղինե Թևեքելյանները իրենց ընտանիքներով, 1960-ական թվականներ, Լենինական 


Մեծ գերդաստանից փրկվել են չորս երեխաները` Մանվելը, Հեղինեն և նրանց հորեղբորորդիները` Հակոբն ու Հայկազը: Նրանք ամուսնացան, ունեցան շատ երեխաներ՝ վառ պահելով իրենց սրտում երբեմնի փառահեղ գերդաստանի հուշը: Թե՛ Հայաստանում, թե՛ ԱՄՆ-ում բնակվող Թևեքելյաններն իրենց մեծ ներդրումն են ունեցել քաղաքականության և բիզնեսի ոլորտներում, ինչպես նաև Հայոց ցեղասպանության ճանաչման գործում: 

 

Լուսանկարում՝ Թևեքելյան ընտանիքը, Մալաթիա, 1914թ.

Ձախից երրորդ նստած երեխան` Մանվելը


Հայոց Ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտ

Լրահոս
Ամենաընթերցվածը
Օրվա
Շաբաթվա
Ամսվա
One of the world's oldest civilizations, Armenia once included Mount Ararat, which biblical tradition identifies as the mountain that Noah's ark rested on after the flood. It was the first country in the world to officially embrace Christianity as its religion (c. A.D. 300).In the 6th century B.C. , Armenians settled in the kingdom of Urartu (the Assyrian name for Ararat), which was in decline. Under Tigrane the Great (fl. 95–55 B.C. ) the Armenian empire reached its height and became one of the most powerful in Asia, stretching from the Caspian to the Mediterranean seas. Throughout most of its long history, however, Armenia has been invaded by a succession of empires. Under constant threat of domination by foreign forces, Armenians became both cosmopolitan as well as fierce protectors of their culture and tradition. Over the centuries Armenia was conquered by Greeks, Romans, Persians, Byzantines, Mongols, Arabs, Ottoman Turks, and Russians. From the 16th century through World War I, major portions of Armenia were controlled by their most brutal invader, the Ottoman Turks, under whom the Armenians experienced discrimination, religious persecution, heavy taxation, and armed attacks. In response to Armenian nationalist stirrings, the Turks massacred thousands of Armenians in 1894 and 1896. The most horrific massacre took place in April 1915 during World War I, when the Turks ordered the deportation of the Armenian population to the deserts of Syria and Mesopotamia. According to the majority of historians, between 600,000 and 1.5 million Armenians were murdered or died of starvation. The Armenian massacre is considered the first genocide of the 20th century. Turkey denies that a genocide took place and claims that a much smaller number died in a civil war.read more: Armenia: Maps, History, yerevanvideo.com Geography, Government, Culture