Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը մեկնեց Բեռլին... Մահացել է բարեգործ Լեւոն Հայրապետյանը... Թուրքիայում սպանվել են սիրիացի կին գործիչն ու նրա դուստրը... Կոմիտասի մերժված հիմներգը...
Կոմիտասի մերժված հիմներգը
Կոմիտասի մերժված հիմներգը
24 September 2017 , 12:29

Իրատես

 


1906 թ. Պողոս Նուբարի գլխավորությամբ Կահիրեում հիմնվեց Հայկական բարեգործական ընդհանուր միությունը (ՀԲԸՄ), որի գոյության նախնական շրջանը կայացման տարիներ էին: Առաջին աշխարհամարտից առաջ, երբ ՀԲԸՄ-ն արդեն ուներ բազմաթիվ մասնաճյուղեր, ստանում էր բավականին զգալի ֆինանսանյութական նվիրատվություններ ու կտակներ, Բարեգործականի ղեկավարությունը միտք հղացավ ունենալու հիմներգ կամ, ինչպես ժամանակին գործածում էին` քայլերգ: Այդ գործի պատասխանատվությունն ստանձնեց ընդհանուր քարտուղար, գրող ու հասարակական գործիչ Վահան Մալեզյանը:
1912-ից լույս տեսնող ՀԲԸՄ «Միութիւն» պարբերականում տպագրվեցին Ս. Պարթևյանի, Հ. Սեթյանի, Ներսես եպիսկոպոս Դանիելյանի և այլոց բանաստեղծությունները, որոնք հավակնում էին դառնալու ապագա հիմներգի տեքստ: Դրանք քննության էր առնում նշանավոր բանաստեղծ ու վաճառական, Բարեգործականի նվիրյալ Ռուբեն Որբերյանը, որը, սակայն, ոչ մեկը չհավանեց:


Մրցույթին մասնակցեցին նաև Կ. Պոլսում գտնվող Կոմիտասը և Վ. Մալեզյանն ինքը: Վարդապետն ուղարկեց իր ստեղծագործությունը` «Մեր հայ գաւառն է խավար» բանաստեղծությունն ու նոտագրությունը, իսկ ընդհանուր քարտուղարն ու կոմպոզիտոր, երաժիշտ Հարություն Սինանյանը` «Փառք Միութեան» հիմներգը: Սակայն վերահաս պատերազմը, Ցեղասպանությունը, ազգի մնացորդաց պահպանման հոգսը ՀԲԸՄ-ին ստիպեցին երկար տարիներ հետաձգել հիմներգի մտահղացման իրականացումը:
1930 թ. մարտի համարում, երբ դեռ ողջ էր Պողոս Նուբարը, «Միութիւնը» տպագրեց Կոմիտասի ստեղծագործությունը (թ. 138, էջեր 284-285): Ահա տեքստը և նոտաները.

 

 
Մեր հայ գաւառն է խավար,
Տգիտութեան է աւար,
ՈՒսում տարէք,
Որ լոյս վառէք,
ՈՒ յոյս վառէք,
Հայ տգետը վտարէք։

Պանծա՛ դու, Հայ Միութիւն,
Գիւղին տւիր հայ դպրոց,
Սրտի, մտքի կուռ հնոց:
Պանծա՛ դու, Հայ Միութիւն,
Պանծան հայեր բարեգութ.
Հայե՜ր, հայուն՝ դպրո՜ց,
Հայո՛ւ դպրոց։

Մեր հայ երկիրն անապատ,
ՈՒ հայն ընկել պատէ պատ,
Գութան տարէք,
Որ հող վարէք
ՈՒ խոր վարէք,
Հողի կուրծքը պատառէք։

Պանծա՛ դու, Հայ Միութիւն,
Գյուղին տւիր հուր գութան,
Որ գիւղացիք արտ փութան,
Պանծա՛ դու, Հայ Միութիւն,
Պանդուխտ հայեր տուն կուգան,
Մաճկալ, հոտաղ ձայն կուտան՝
Հայե՜ր, հայուն՝ գութան,
Հայու՛ գութան։

Թող գութանը փող դատէ,
Ճըռնչալով հառաչէ, 
Թող սայլակը թավալէ, 
ՈՒ եզնակը բառաչէ: 
Գութան հառաչէ, 
Եզնակ բառաչէ։

Թող ուսումը շող կաթէ,
Շեն ու աւան ծավալէ, 
Թող համբակը կորանա,
Հայ մըշակը զորանա։
Համբակ կորանա,
Մըշակ զորանա։

 

Սակայն Վ. Մալեզյանը չհավանեց` գրելով. «Արդար ըլլալու համար, ըսենք թէ, Կոմիտասի գրած եւ ձայնագրած երգը հարկ եղած տուեալները չունէր, որպէսզի կարելի ըլլար զայն իբրեւ Միութեան վերջնական քայլերգ որդեգրել»:
Մեկ տարի անց, արդեն Գալուստ Գյուլբենկյանի նախագահության օրոք, կայացվեց վերջնական որոշում, և «Միութիւնը» գրեց. «Այսուհետեւ ՀԲԸ Միութեան հանդէսներու բացման քայլերգը պիտի ըլլայ «Փառք Միութեան», որ ոգեւորիչ, հաճելի եղանակ մը ունի» (թ. 148, էջ 45): Այսպիսով, ընդունվեց Հ. Սինանյանի և Վ. Մալեզյանի տարբերակը:
Ես համացանցում լսել եմ այդ հիմներգը, և ինձ չի թվում, թե դա «ոգեւորիչ, հաճելի եղանակ մը ունի», սակայն խնդիրն այդ չէ:


Ես երաժշտագետ չեմ, բայց կարծում եմ, որ հայ դասական երաժշտության հիմնադիր հանճարի ցանկացած ստեղծագործություն, այդ թվում` ՀԲԸՄ-ի մերժած ու երբևէ չկատարված հիմներգը, մոռացության չպետք է մատնվի: Դիցուք, շատ կուզենայի, որ այն կատարեր, ասենք, Կոմիտասի անվան ազգային քառյակը` երգչախմբի հետ: 
Եթե մենք Կոմիտասի ժառանգությունն էլ չպիտի պահպանենք, ապա…

 

 


 

 


 

 

Խաչատուր ԴԱԴԱՅԱՆ

Լրահոս
Ամենաընթերցվածը
Օրվա
Շաբաթվա
Ամսվա
One of the world's oldest civilizations, Armenia once included Mount Ararat, which biblical tradition identifies as the mountain that Noah's ark rested on after the flood. It was the first country in the world to officially embrace Christianity as its religion (c. A.D. 300).In the 6th century B.C. , Armenians settled in the kingdom of Urartu (the Assyrian name for Ararat), which was in decline. Under Tigrane the Great (fl. 95–55 B.C. ) the Armenian empire reached its height and became one of the most powerful in Asia, stretching from the Caspian to the Mediterranean seas. Throughout most of its long history, however, Armenia has been invaded by a succession of empires. Under constant threat of domination by foreign forces, Armenians became both cosmopolitan as well as fierce protectors of their culture and tradition. Over the centuries Armenia was conquered by Greeks, Romans, Persians, Byzantines, Mongols, Arabs, Ottoman Turks, and Russians. From the 16th century through World War I, major portions of Armenia were controlled by their most brutal invader, the Ottoman Turks, under whom the Armenians experienced discrimination, religious persecution, heavy taxation, and armed attacks. In response to Armenian nationalist stirrings, the Turks massacred thousands of Armenians in 1894 and 1896. The most horrific massacre took place in April 1915 during World War I, when the Turks ordered the deportation of the Armenian population to the deserts of Syria and Mesopotamia. According to the majority of historians, between 600,000 and 1.5 million Armenians were murdered or died of starvation. The Armenian massacre is considered the first genocide of the 20th century. Turkey denies that a genocide took place and claims that a much smaller number died in a civil war.read more: Armenia: Maps, History, yerevanvideo.com Geography, Government, Culture