Կարեն Վերանյան. Ալիևը չի գնալու լայնածավալ ռազմական գործողությունների ճանապարհով... Հայաստանի կողմից զոհերի թիվը հասավ 4-ի... Իրանում կորոնայի դեմ պայքարում վարակված և մահացած բժիշկները համարվելու են նահատակներ... Մարգարիտա Մանուկյան. Հին Արևելքի գրադարաններ...
Երուանդ Լալայեան. Հիւանդութիւն եւ բժշկութիւն
Երուանդ Լալայեան. Հիւանդութիւն եւ բժշկութիւն
17 March 2020 , 15:00

Վարանդան իւր լեռնային մաքուր օդով, բարեխառն կլիմայով, բազմաթիւ յստակ աղբիւրներով եւ օդը մաքրող անտառներով բաւական առողջարար երկիր է: Սակայն ժողովուրդի տգիտութեան եւ բժշկական միջոցների բացակայութեան պատճառով` մահացութիւնը հասնում է 11%:
Հիւանդութիւնների գլխաւոր պատճառն է կեղտոտութիւնը: Թէեւ այստեղի գիւղերը` գոմերը գիւղից մի փոքր ինչ հեռու, առանձին տեղ լինելու պատճառով աւելի մաքուր են, քան թէ Ախալքալաքի, Ախալցխայի եւ Աղէքսանդրապօլի գիւղերը, սակայն եւ այնպէս` շատ հեռու են մաքուր կոչուելուց: Տեղի սղութեան պատճառով տները միմեանց կից շինուած լինելով, մինի կտուրը ծառայում է միւսին որպէս  բակ եւ աղբանոց, իսկ վերջինիս ծուխը առատութեամբ լցնում է երկրորդի տունը` եթէ միայն դուռը բաց է լինում: Ղարադամների սարսափելի ծուխը, լույսի սաստիկ պակասութիւնը, խոնաւութիւնը եւ կեղտոտութիւնը քայքայում են վարանդացու երկաթի առողջութիւնը: Բարեբաղդաբար այժմ այլ եւս չեն շինում այդպիսի բնակարաններ եւ գիւղերը կամաց կամաց ունենում են երկյարկանի, պատուհաններով տներ, որ տաքանում են թիթեղէ վառարաններով:
Հիւանդութիւնների տարածուելու մի ուրիշ պատճառն էլ այն է, որ սուրբ պարտականութիւն է համարւում անշուշտ այցելել հիւանդին, այնպէս որ անհնարին է լինում նրան առանձնացնել, որի պատճառով ե՛ւ տարափոխիկ հիւանդութիւնները սաստկութեամբ տարածւում են:
Քանի որ քաղաքը զուրկ է հիւանդանոցից, ի՞նչ կարող ենք ասել գաւառի մասին: Միայն կէս տարի առաջ Աղդամում նշանակուեց մի գիւղական բժիշկ եւ բացուեց գիւղական դեղատուն ու մի ապաստարան: Սակայն այս օգնութիւնը գլխաւորապէս տարածւում է Աղդամի շրջակայ թուրք ազգաբնակութեան վրայ, իսկ Վարանդայի հայը դարձեալ մնում է առանց բժշկի եւ ստիպուած դիմում է սափրիչներին , «սնղչիներին» (хирургъ), տատմայրերին, կին «հեքիմներին»եւ մանաւանդ սուրբ աղբիւրներին, ծառերին, քարերին եւ «գիր անող» կախարդներին:
Վարանդացու ամենագործածական դեղը «խնոթունն» է, -սրբի մօտից վերցրած հողը եւ կամ սուրբ ծառի փթած փոշին, որ ջրի մէջ խառնելով ընդունում եւ կամ քսում է ցաւած տեղը:
Հիւանդութիւնների վերաբերեալ ոչ մի հաւաստի թւեր չլինելով` կարելի է միայն ասել, որ երեխաների մէջ առաւելապէս տարածուած է ծաղիկ եւ կարմրուկ հիւանդութիւնը: Ժողովուրդը դեռ եւս լաւ չէ ըմբռնում ծաղիկ կտրելու նշանակութիւնը եւ թէեւ տարին մի քանի անգամ ծաղկահատներ շրջում են գիւղերը, սակայն եւ այնպէս` շատ երեխաներ մնում են առանց ծաղիկը կտրելու եւ զոհ են գնում ծնողների տգիտութեան, որոնք, սակայն, նրանց առողջացնելու նպատակով ամենայն երեկոյ մոմեր են վառում, կիրակի պահում (անգործ նստում), միմեանցից հեռու մնում, միս ներս չբերում եւ այլն:
Երիտասարդութիւնն էլ վարակուած է վեներական ախտերով, բացի Նոր-Շէն, Հացի եւ Կաղարծի գիւղերից, ինչպէս վկայում է գաւառական բժիշկը:
Չափահասների եւ մանաւանդ հնձուորների մէջ տարածուած է տենդ եւ ջրգողութիւն հիւանդութիւնները:
Քաղաքում կան մի քաղաքի, մի գաւառի, մի զինուորական եւ երկու մասնաւոր բժիշկներ:


(Յատուած)


 

Լրահոս
Ամենաընթերցվածը
Օրվա
Շաբաթվա
Ամսվա
One of the world's oldest civilizations, Armenia once included Mount Ararat, which biblical tradition identifies as the mountain that Noah's ark rested on after the flood. It was the first country in the world to officially embrace Christianity as its religion (c. A.D. 300).In the 6th century B.C. , Armenians settled in the kingdom of Urartu (the Assyrian name for Ararat), which was in decline. Under Tigrane the Great (fl. 95–55 B.C. ) the Armenian empire reached its height and became one of the most powerful in Asia, stretching from the Caspian to the Mediterranean seas. Throughout most of its long history, however, Armenia has been invaded by a succession of empires. Under constant threat of domination by foreign forces, Armenians became both cosmopolitan as well as fierce protectors of their culture and tradition. Over the centuries Armenia was conquered by Greeks, Romans, Persians, Byzantines, Mongols, Arabs, Ottoman Turks, and Russians. From the 16th century through World War I, major portions of Armenia were controlled by their most brutal invader, the Ottoman Turks, under whom the Armenians experienced discrimination, religious persecution, heavy taxation, and armed attacks. In response to Armenian nationalist stirrings, the Turks massacred thousands of Armenians in 1894 and 1896. The most horrific massacre took place in April 1915 during World War I, when the Turks ordered the deportation of the Armenian population to the deserts of Syria and Mesopotamia. According to the majority of historians, between 600,000 and 1.5 million Armenians were murdered or died of starvation. The Armenian massacre is considered the first genocide of the 20th century. Turkey denies that a genocide took place and claims that a much smaller number died in a civil war.read more: Armenia: Maps, History, yerevanvideo.com Geography, Government, Culture