Արցախում հայտարարվել է ռազմական դրություն և համատարած զորահավաք՝ 18-ից բարձրերի համար... Ամենայն Հայոց կաթողիկոսն ընդհատում է Իտալիա այցն ու անհապաղ վերադառնում Հայաստան... Բեյրութի նավահանգստի պայթյունի հետեւանքով զոհվածներից 43-ը սիրիացիներ են... Փրկության ոսկե գոտին. Հուշ՝ հայոց ցեղասպանության օրերից...
Փրկության ոսկե գոտին. Հուշ՝ հայոց ցեղասպանության օրերից
Փրկության ոսկե գոտին. Հուշ՝ հայոց ցեղասպանության օրերից
26 September 2020 , 12:32

Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի արխիվային պահոցում գտնվող 55 թվակիր հուշագրությունը գրի է առել Ռաֆիկ Սուքիասյանը՝ Հայոց ցեղասպանության վերապրող Աղունիկ Գրիգորի Մելքոնյանի որդին: Հուշագրությունն էրզրումցի Աղունիկ Մելքոնյանի՝ տեղահանության և կոտորածի մասին վկայապատումն է: Աղունիկ Մելքոնյանը ծնվել է 1907 թ. Էրզրում նահանգի Բասեն գավառի Ղոնաղրան գյուղում: 11 հոգուց բաղկացած բազմանդամ ընտանիքից մեկն է Աղունիկը, ով հոր հետ ողջ էր մնացել: Նրա ընտանիքը մյուս բասենցիների հետ 1919 թ. գարնանը հասել է Արևելյան Հայաստան:

Երբ զինված թուրքերը հարձակվում են Ղոնաղրան գյուղի վրա, հայերը հարկադրված փախչում են դեպի հարակից սարերն ու ձորերը՝ վերադառնալու հույսով, այդ նպատակով կանխավ պահելով նաև իրենց ունեցվածքը: Ինչպես վկայագիրն է նշում, ամեն անգամ դուրս են եկել վախով, որ վերադարձ հնարավոր է չլինի: Գյուղից վերջնականապես դուրս են գալիս 1918 թ. գարնանը: Ամենուրեք «վխտում էր թուրք ժանդարմը», նրանք հավաքում էին հայ ժողովրդին և «քշում» Քյոփրու Քեոյ կոչվող գետի վրա կառուցված կամուրջը, որտեղ էլ տեղահանված հայերի քարավանին դիմավորում էին ձիավոր-դահիճները՝ զինված և կոտորածի պատրաստ: Վերջիններս կոտորում էին հայերին և կամրջից ցած նետում. «մարդկային մարմնով գետի հունը դուրս էր եկել, և արյունոտ ջուրը հոսում էր կամուրջի վրայով»: Աղունիկի հայրը՝ Գրիգորը, թուրքերենով աղաչում է մի ոստիկանի՝ իրենց ունեցած ոսկու դիմաց բաց թողնել իր ընտանիքին: Ոստիկանը համաձայնում է՝ նշելով, սակայն, որ նորից բռնելու դեպքում այլևս բաց չի թողնի:

Գաղթի ճանապարհին Աղունիկը կորցնում է ընտանիքի անդամների մեծ մասին. նրան հատկապես չի հաջողվում մոռանալ, թե ինչպես իր ութամյա հիվանդ քույրը չի կարողացել տեղից շարժվել, իսկ թուրքի գնդակը թույլ չի տվել հիվանդին տեր կանգնելու. «….ամենուրեք փախստականների շարքերը նոսրանում էին թիկունքից եկող գնդակից»:

Ընտանիքից ողջ են մնում միայն երկուսը՝ Աղունիկն ու իր հայրը. հետագայում նրանք հասնում են Թիֆլիս: Իսկ մայրը, զգալով մոտալուտ մահը, իր ոսկե գոտիով կարողանում է փրկել մեկ այլ հայուհու: Այլ գաղթվածներից լսելով, որ նույն կամրջի վրա զինված թուրքը մի երիտասարդ հայուհու է պատրաստվում սպանել, նա հանում է իր վերնաշապիկը և ցույց տալիս ոսկե գոտին: Երբ թուրք ձիավոր-մարդասպանը մոտենում է ոսկին վերցնելու, Աղունիկի մայրն ամուր կառչում է թուրքի վզից և իր հետ տանում ջրի տակ:

Հուշագրության մեջ թեև նշված չեն հանցագործների անուններ, թվականներ և ընթացիկ իրադարձությունները նկարագրող այլ տեղեկություններ, սակայն այն իր հակիրճ (2 էջ) շարադրանքով կարևորվում է երկու ազգային կերպարներին բնորոշ բնավորությունների հակադրմամբ. իրական պատմության մի կողմում ցեղասպանություն իրագործող և «փրկությունը սակարկող» թուրքն է, մյուս կողմում՝ մայր-հայուհին՝ իրենից ավելի երիտասարդին սեփական կյանքով օգնելու մայրական և ազգային տեսակին բնորոշ բնական մղումով:



Էլինա Զ. Միրզոյան

Բան. գիտ. թեկն., արևելագետ (թյուրքագետ), սփյուռքագետ, բանասեր (հայոց լեզու և գրականություն), ՀՑԹԻ Հուշագրությունների, վավերագրերի և մամուլի ուսումնասիրության բաժնի գիտաշխատող


Լուսանկարում՝ Էրզրում քաղաքը

Լրահոս
Ամենաընթերցվածը
Օրվա
Շաբաթվա
Ամսվա
One of the world's oldest civilizations, Armenia once included Mount Ararat, which biblical tradition identifies as the mountain that Noah's ark rested on after the flood. It was the first country in the world to officially embrace Christianity as its religion (c. A.D. 300).In the 6th century B.C. , Armenians settled in the kingdom of Urartu (the Assyrian name for Ararat), which was in decline. Under Tigrane the Great (fl. 95–55 B.C. ) the Armenian empire reached its height and became one of the most powerful in Asia, stretching from the Caspian to the Mediterranean seas. Throughout most of its long history, however, Armenia has been invaded by a succession of empires. Under constant threat of domination by foreign forces, Armenians became both cosmopolitan as well as fierce protectors of their culture and tradition. Over the centuries Armenia was conquered by Greeks, Romans, Persians, Byzantines, Mongols, Arabs, Ottoman Turks, and Russians. From the 16th century through World War I, major portions of Armenia were controlled by their most brutal invader, the Ottoman Turks, under whom the Armenians experienced discrimination, religious persecution, heavy taxation, and armed attacks. In response to Armenian nationalist stirrings, the Turks massacred thousands of Armenians in 1894 and 1896. The most horrific massacre took place in April 1915 during World War I, when the Turks ordered the deportation of the Armenian population to the deserts of Syria and Mesopotamia. According to the majority of historians, between 600,000 and 1.5 million Armenians were murdered or died of starvation. The Armenian massacre is considered the first genocide of the 20th century. Turkey denies that a genocide took place and claims that a much smaller number died in a civil war.read more: Armenia: Maps, History, yerevanvideo.com Geography, Government, Culture