Բեյրութում Ներկայացվել է «Կիլիկիա. Առյուծների երկիր» ֆիլմը... Նախորդ շաբաթ հակառակորդը հայ դիրքապահների ուղղությամբ արձակել է ավելի քան 900 կրակոց... «Իրանի իրավիճակի հետ կապված հեշթեգները ստեղծվել են ԱՄՆ-ում, Անգլիայում եւ Սաուդյան Արաբիայում»... Խարբերդի «Էմաուս» որբանոցի պահապանը՝ Կարեն Մարիա Պետերսեն...
Խարբերդի «Էմաուս» որբանոցի պահապանը՝ Կարեն Մարիա Պետերսեն
Խարբերդի  «Էմաուս» որբանոցի պահապանը՝ Կարեն Մարիա Պետերսեն
20 July 2019 , 20:21

 

Հայոց ցեղասպանությանն ականատես եղան մեծ թվով միսիոներներ, որոնք իրենց կյանքը նվիրեցին հայ կանանց և երեխաների փրկության գործին: Նրանց թվում էին նաև սկանդինավյան միսիոներական առաքելության մի շարք նվիրյալներ: Խոսքը մասնավորապես դանիական ավետարանական կազմակերպության` «Կանանց առաքելության աշխատողներ»-ի` ԿԱԱ-ի (Kvindelige Missions Arbejdere, KMA) մասին է, որը հիմնադրվել էր 1900 թ. Կոպենհագենում: Կազմակերպության կարգախոսն ամբողջապես բնութագրում է նրա գործունեության նպատակը` «Կանանց համար աշխատող կանայք»: «Կանանց առաքելության աշխատողներ»-ի ստեղծման ոգեշնչման հիմնական աղբյուրը 1894 թ. հիմնադրված շվեդական ԿԱԱ-ն էր, ինչպես նաև դանիական վերածննդի ժամանակակից շարժումները` Ներքին առաքելությունը և այսպես կոչված Միջազգային բողոքականը, որի նպատակն էր աշխարհ բերել Ավետարանը և լուսավորությունը: Կազմակերպության ձևավորման համար կարևոր ազդակ հանդիսացավ նաև 1890-ականների առաջին կեսին Օսմանյան կայսրությունում տեղի ունեցած աբդուլհամիդյան կոտորածները: 

 

Սկզբնական շրջանում դանիական առաքելությունը կենտրոնացած էր կոտորածներից տուժած հայության օրհասական վիճակի մասին տեղեկատվության տարածմամբ, ինչպես նաև Բիթլիսում, Վանում, Մուշում, Խարբերդում, Կոստանդնուպոլսում` ամերիկյան և գերմանական հոգածության ներքո գտնվող հայ որբերի խնամքով: Սակայն, շուտով նրանք հասկացան, որ կարիք ունեն սեփական որբանոցի և տեղում գործող միսիոներների: Այսպիսով, 1902-1903 թթ. Խարբերդի նահանգի Մեզրե գյուղում հիմնվեց «Էմաուս» դանիական որբանոցը:

«Կանանց առաքելության աշխատողներ»-ի կողմից Խարբերդում միսիոներական առաքելության ուղարկված մի շարք միսիոներուհիներից մեկը Կարեն Մարիա Պետերսենն էր, որ 1909 թ. նշանակվեց «Էմաուս» որբանոցի տնօրեն:

 

 

Կարեն Մարիա Պետերսենը

 

 

Պետերսենը ծնվել է 1881 թ. Դանիայի Նյուկոբինգ քաղաքում, միջին խավի ընտանիքում: Թեև նրա մասին մեզ շատ քիչ բան է հայտնի, այնուամենայնիվ, գիտենք, որ Մարիան իր կյանքի երիտասարդ տարիները նվիրել է հայ կանանց և երեխաների փրկությանը: Իսկ պատերազմի վերջին շրջանում նա որդեգրել է մի փոքրիկ հայ աղջկա, որին անվանել է Հույս: 

Ինչպես մի շարք միսիոներներ, Պետերսենը ևս ականատես եղավ 1915 թ. Հայոց ցեղասպանությանը, արձանագրեց կարևոր վկայություններ վայրագությունների մասին և փրկեց շատ կյանքեր: Կանխազգալով «Էմաուս»-ին սպառնացող մոտալուտ վտանգը` Մարիան հոգացել էր նաև իր խնամքի ներքո գտնվող երեխաների և կանանց ամենաանհրաժեշտ կարիքները` սնունդ և հագուստ:

Նա մեկն էր շատերից, որ ամեն գնով կարողացավ թույլտվություն ստանալ «ուղեկցել» իր հարազատ հայ ժողովրդին աքսորի ճանապարհին և դարձավ նրանց գողգոթայի ականատեսը: Իր օրագրերում Պետերսենը նկարագրում է իր հոգեվիճակը` նշելով, որ տևական ժամանակ նույնիսկ կորցրել էր ապրելու ցանկությունը. «… Շատերը, հատկապես աղքատ թաղամասերում, չէին ուզում հավատալ, որ այդ ամենը լուրջ է: Նրանք չեն ուզում գնալ, լացում են և աղաչում` «թողե´ք մեզ այստեղ մահանալ», բայց նրանք այլևս տուն չունեն և ստիպված գնում են մյուսների հետևից… «Մենք վերցրել ենք մեր խաչը և գնում ենք Հիսուսի հետևից»… «Մենք գնում ենք մահվանն ընդառաջ` աղոթե´ք մեզ համար»… Նրանց այս խոսքերից մեր սրտերը կարծես պայթում էին այն մտքից, որ տեսնում ենք այս ողջ դժբախտությունը, բայց չենք կարողանում որևէ բան անել…»:

Ականատես լինելով հայերի տեղահանություններին` Պետերսենը կարողացել է հավաքագրել մի շարք վկայություններ 1915 թ. վերապրողներից, սակայն նրա օրագրերն ամբողջապես չեն պահպանվել, միայն մի քանի հրապարակումների տեսքով, որոնք տեղ են գտել դանիական ԿԱԱ-ի արխիվներում:

1920 թ. հրատարակություններից մեկում Պետերսենն անդրադարձել էր օսմանյան իշխանությունների կողմից Մեզրեում տեղադրված պաստառին, որը լիարժեք բացահայտում էր հայահալած քաղաքականություն.  «Յուրաքանչյուր ոք` կլինի մահմեդական կամ քրիստոնյա, ով իր տանը կթաքցնի հայի, կկախվի իր իսկ տան դռնից, իսկ տունը կայրվի և կվերածվի մոխրակույտի»:

Մեկ այլ` 1932 թ. հրատարակությունում Մարիան մանրամասն և պատկերավոր ներկայացնում է Խարբերդի հայության ճակատագիրը, նրանց տեղահանությունն ու կոտորածը, հայ ժողովրդի մշակույթի և կրոնի ոչնչացում.  «Հոկտեմբեր 1915 թ.: Զբոսանք տեղահանության ընթացքում… Մենք շեղվեցինք գլխավոր ճանապարհից, երջանիկ էինք արևի լույսից և ուժեղ թարմ օդից: Սակայն, շուտով մեր ուրախությունը խաթարվեց կմախքների, թարմ փորված գերեզմանների և դաշտերում ցրված ոսկորների դաժան տեսարանով… Գյուղերում ոչնչացնում են բոլոր եկեղեցիները: Դժվար է տապալել դարավոր պատերը, բայց դրանք պետք է փլուզվեն: Քրիստոնեության բոլոր նշանները պետք է անհետանան…»:

Մարիա Պետերսենը ոչ միայն իր հիշողություններում է նկարագրել հարազատ Խարբերդը, այլ անմահացրել է այն նաև նկարներով: Դրանցից ամենախոսունը 1917 թ. նկարված «Մեզիրե» («Mezire») կտավն է, որում պատկերված է Մազրեի համայնապատկերը: Կտավում երևում են Խարբերդի ոսկյա հարթավայրերը, Ծովք (Գյոլջուկ, այժմ` Հազար) լիճը, դանիական, գերմանական որբանոցները, Եղեգի գյուղը, հայտնի Ֆաբրիկատորյան եղբայրների ֆաբրիկայի շենքը: Կարելի է ասել, կտավում Պետերսենն արտացոլել է Խարբերդի հայկական միջավայրը, որն այդքան հարազատ էր դարձել նրան:

 

 

Կարեն Մարիա Պետերսենի նկարած «Մեզիրե» («Mezire») կտավը 
«Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտ» հիմնադրամի հավաքածու, նվիրատու՝ Հրայր-Մկրտիչ Սրապյան

 



«Կանաց առաքելության աշխատողներ»-ի գրեթե բոլոր նվիրյալները պատրաստակամ էին վերադառնալ և իրենց գործունեությունը շարունակել պատերազմից հետո, սակայն Մուստաֆա Քեմալի ղեկավարած ազգայնական շարժման վերելքը խոչընդոտեց նրանց նպատակներին: Այդպիսով, Կարեն Մարիա Պետերսենը  ԿԱԱ-ի շրջանակներում իր առաքելությունը շարունակեց Սիրիայում և Լիբանանում` նվիրվելով հայ գաղթականների խնամատարության գործին: 





Ինեսա Ստեփանյան

Հայոց Ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի կրտսեր գիտաշխատող

 


 

 

 

Մարիա Յակոբսենը և Կարեն Մարիա Պետերսենը, Գյոլջուկ լիճ, 1910 թ. 

 

«Էմաուս» դանիական որբանոցի սաները 

 


«Էմաուս» դանիական որբանոց 

 

 

 

«Կանանց առաքելության աշխատողներ» կազմակերպության (ԿԱԱ) առաջին կոմիտեն, Նորվեգիա, XX դարի սկիզբ

Լրահոս
Ամենաընթերցվածը
Օրվա
Շաբաթվա
Ամսվա
One of the world's oldest civilizations, Armenia once included Mount Ararat, which biblical tradition identifies as the mountain that Noah's ark rested on after the flood. It was the first country in the world to officially embrace Christianity as its religion (c. A.D. 300).In the 6th century B.C. , Armenians settled in the kingdom of Urartu (the Assyrian name for Ararat), which was in decline. Under Tigrane the Great (fl. 95–55 B.C. ) the Armenian empire reached its height and became one of the most powerful in Asia, stretching from the Caspian to the Mediterranean seas. Throughout most of its long history, however, Armenia has been invaded by a succession of empires. Under constant threat of domination by foreign forces, Armenians became both cosmopolitan as well as fierce protectors of their culture and tradition. Over the centuries Armenia was conquered by Greeks, Romans, Persians, Byzantines, Mongols, Arabs, Ottoman Turks, and Russians. From the 16th century through World War I, major portions of Armenia were controlled by their most brutal invader, the Ottoman Turks, under whom the Armenians experienced discrimination, religious persecution, heavy taxation, and armed attacks. In response to Armenian nationalist stirrings, the Turks massacred thousands of Armenians in 1894 and 1896. The most horrific massacre took place in April 1915 during World War I, when the Turks ordered the deportation of the Armenian population to the deserts of Syria and Mesopotamia. According to the majority of historians, between 600,000 and 1.5 million Armenians were murdered or died of starvation. The Armenian massacre is considered the first genocide of the 20th century. Turkey denies that a genocide took place and claims that a much smaller number died in a civil war.read more: Armenia: Maps, History, yerevanvideo.com Geography, Government, Culture