Նախագահ Միշել Աունն նշել էր, որ 100 հազարավոր լիբանանցիներ զոհ են դարձել թուրքական իշխանությունների... Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը հեռակապով հանդիպում ունեցավ Եվրոպայի հայոց առաջնորդների հետ... Իրանում կորոնայի դեմ պայքարում վարակված և մահացած բժիշկները համարվելու են նահատակներ... Մարգարիտա Մանուկյան. Հին Արևելքի գրադարաններ...
Հայ համաճարակագետը՝ կորոնավիրուսի մասին
Հայ համաճարակագետը՝ կորոնավիրուսի մասին
23 March 2020 , 15:01

Հայ համաճարակագետ, թոքային հիվանդությունների մասնագետ, բժշկական գիտությունների դոկտոր Նաթալի Թերզիխանի հետ կորոնավիրուսի մասին  հարցազրույց  է ունեցել  Հալեպի «Գանձասար» պարբերականը: Նաթալի Թերզիխանն  ավարտել է Հալեպի Ազգ. Հայկազեան վարժարանը, ապա հաճախել  Լազար Նաճարեան-Գալուստ Կիւլպէնկեան կենտրոնական վարժարան:

Ընտանիքի հետ գաղթել է Հոլանդիա, որտեղ ստացել է բարձրագույն կրթություն: 2011-ին Նաթալի Թերզիխանը հոլանդական Wageningen համալսարանում սննդառության և առողջապահության մասնագիտության մագիստրոսի աստիճան է ստացել:  Մասնակցել է բազմաթիվ ուսումնասիրությունների։ 2019-ին Բելգիայի Գենտ և Հոլանդիայի Ռոտերդամ քաղաքների Էրազմուզ համալսարաններից կրկնակի դոկտորական աստիճան  է ստացել՝ համաճարակագիտության և թոքային հիվանդությունների ժառանգականության գծով։ Այժմ իբրև  գիտաշխատող  աշխատում է Էրազմուզի բժշկական կենտրոնի համաճարակագիտության բաժնում՝ ստանալու ետդոկտորական աստիճանը:


 



-Շատերը կորոնավիրուսը համարում են մահացու, ոմանք էլ պնդում են, թե վախի կարիք չկա, ո՞ր մոտեցումն է ճիշտ։


-Գործնականում «Կովիդ-19»-ը մահացու հիվանդություն չի կարելի համարել: Մինչև այսօր վարակվածների 80%-ը կա՛մ թեթև գրիպի ախտանշաններ  է ունենում կա՛մ ընդհանրապես ոչ մի  բան չի զգում։ Նկատի ունենալով, որ սովորական գրիպի վիրուսից  տարեկան 70.000 մարդ է մահանում (մի թիվ, որին դեռ չի հասել կորոնավիրուսը), կարող ենք եզրակացնել, որ ցանկացած վիրուս մահացու կարող է լինել հիվանդ մարդկանց համար՝  պատճառելով բարդություններ և վտանգավոր բորբոքումներ, որոնց չի կարող դիմադրել մարմինը, եթե դիմադրողականությունը թույլ է։

 

-Ուրեմն ինչո՞ւ են շատերը կորոնավիրուսը մահացու համարում:  


-Ծայրահեղ դեպքերում,  երբ հիվանդը տարիքով մեծ է, կամ՝ դիմադրողականությունը՝ թույլ, կարող է  ունենալ թոքերի ծանր բորբոքում, ինչի հետևանքով կարող է տառապել թթվածնի պակասից։  Այս դեպքում կարիք կլինի հիվանդանոցում նրան թթվածին տալ։ Հիմնական հարցերից մեկն այն է, որ նախնական շրջանում, երբ կորոնավիրուսը նոր էր առաջացել, մասնագետները չգիտեին, թե ինչքանո՛վ է այն վտանգավոր  և ի՛նչ բարդություններ կարող է պատճառել, իսկ երկրորդը, որ պետք չէ բոլոր վարակվողներին հիվանդանոց ընդունել, որովհետև եթե շատ մեծ թվով վարակվողների միաժամանակ հիվանդանոց ընդունեն, առողջապահական համակարգը կարող է քայքայվել, չհասցնել պետք եղած օգնությունը տալ իսկապես վտանգի մեջ գտնվողներին, հետևաբար մահերի թիվը կարող է բարձրանալ։ Այսպես  պատահեց Իտալիայում,  ուր վարակը շատ արագ տարածվեց և  հանկարծ մեծ ճնշման տակ դրվեց երկրի առողջապահական համակարգը, այդ պատճառով էլ որոշվեց բոլոր տեղերը փակել՝ համաճարակը վերահսկողության տակ պահելու համար։

 

-Այս համաճարակին դիմագրավելու համար մի շարք երկրներ սկսեցին փակել դպրոցներն ու տարբեր հավաքական վայրեր, մինչդեռ որոշ երկրներ չեն դիմում այս քայլին. ի՞նչ տրամաբանության են հետևում վերջիններս:  


-Այս առումով երկու տարբեր մոտեցում կա:  Չինաստանում, օրինակ, հնարավոր եղավ հանրային հավաքատեղիները փակելով համաճարակի տարածումը սահմանափակել, սակայն մի շարք գիտնականներ  պնդում են, որ այսպիսի միջոցները չեն նպաստում վիրուսի ոչնչացմանը,  և այն պահին, երբ դռները բացվեն, համաճարակը կրկին   պիտի տարածվի։ Ուրիշ երկրներ հարմար գտան դպրոցները բաց պահելը, սակայն փակել այլ վայրեր, հնարավորինս աշխատել տնից, ինչպես նաև խուսափել հավաքներից ու այցելություններից։ Այս դեպքում հատկապես հնարավոր է հեռու պահել տարեցներին, որովհետև դպրոցները փակելու դեպքում ծնողները պետք է ստիպված իրենց երեխաներին թողնեն տատիկների և պապիկների մոտ: Դպրոցները բաց պահելու դեպքում վերջիններս  ավելի պաշտպանված կմնան: Անշուշտ տարիքով մարդկանց կողքին պետք է նկատի ունենալ նաև բոլոր նրանց, որոնք դիմադրողականության թուլությունից են տառապում,  այսինքն՝ նրանք, որոնք տանը որոշ հիվանդություններից և թուլություններից տառապողներ ունեն, դպրոցականներին պետք է հեռու պահեն նրանցից։ Այլ խոսքով՝ պետք է բաց պահել դպրոցները, խուսափել անտեղի պատճառներով տնից դուրս գալուց և հատկապես տարիքով  ու թույլ առողջությամբ մարդկանց այցելելուց: Ըստ նոր ուսումնասիրությունների, այս միջոցն ավելի ազդու է, որովհետև  բարձրացնում է հավաքական կամ սոցիալական (ընկերային) դիմադրողականությունը:

 

-Ի՞նչ է հավաքական դիմադրողականությունը:


-Հավաքական դիմադրողականության սկզբունքը նույն պատվաստի սկզբունքն է, երբ տվյալ հավաքականության 80%-ը որոշ հիվանդության  հանդեպ դիմադրողականություն է ձեռք բերում պատվաստի շնորհիվ: Այս դեպքում, նույնիսկ նրանք, որոնք  պատվաստված չեն,  եթե սկզբնական շրջանում հեռու մնան հիվանդությունից, ինքնաբերաբար չեն վարակվի, որովհետև վարակի տարածումը կկասեցվի, վիրուսը կոչնչանա և այլևս վտանգ չի համարվի։ Ըստ այդմ էլ վիրուսի սահմանափակ տարածումը վտանգավոր չէ, որովհետև, այս դեպքում էլ, եթե թույլերի 20%-ը վարակվի, հիվանդանոցներում  տեղ կգտնվի նրանց բուժելու և  թթվածնով ապահովելու համար:  Ահա այս է տեսությունը, սակայն  վերջնականապես վստահ չենք, թե ո՛ր մոտեցումն է ճիշտը։ Մի բան հաստատ է. եթե մարդիկ իրարից հեռավորություն պահեն, այցելությունները նվազեցնեն և շփումը նվազագույնի հասցնեն, վիրուսի տարածումը  կդանդաղի, հիվանդանոցների վրա ճնշումը  կթեթևանա և վիրուսը ողբերգական հետևանքներ չի ունենա:

 

-Սոցիալական ցանցերում  հաճախ ենք հանդիպում «դեղատոմսերի», որոնց համաձայն որոշ պտուղներ կամ ուտելիքներ կարող են բուժել կորոնավիրուսը:  Ինչքանո՞վ է ճիշտ:


-Այսօր փաստված չէ, թե ինչ-որ պտուղներ կարող են բուժել կորոնավիրուսը, սակայն առողջապահական սննդականոնը, որ հարուստ է թարմ պտուղներով ու կանաչեղենով, կարող է ուժեղացնել  դիմադրողականությունը, հատկապես այնպիսիները, որոնք  պարունակում են բարձր քանակությամբ C կենսանյութ, որ բոլորիս ծանոթ է իբրև դիմադրողականությունը ամրացնող  կենսանյութ։ Պետք է վստահ լինել, որ միրգը կամ կանաչեղենը ուտելուց առաջ լավ լվացված են, քանի որ  վիրուսը 12 ժամ կարող է մնալ մակերեսի վրա:

 

-Ի՞նչ խորհուրդ կտաք մեր ընթերցողներին։


-Նախ խորհուրդ կտամ խուճապի չմատնվել ու չվախենալ, որովհետև վախը մարմնի դիմադրողականությունը թուլացնում է:   Երկրորդ՝ խուսափել սոցիալական շփումներից ու այցելություններից, հատկապես՝ տարիքով մարդկանց և հիվանդություններ ունեցողներին ձեռքով չբարևել, չհամբուրել նրանց, նվազագույնը մեկ մետր հեռավորություն պահել մարդկանց միջև։ Միշտ փռշտալ անձեռոցիկի մեջ և անմիջապես թափել անձեռոցիկը: Անշուշտ ձեռքերը մաքուր պահելը շատ կարևոր է, պետք է օճառվելը  տևի 30 վայրկյան։

Վիրուսը կարող է տարածվել նաև մարդկային բնական կարիքների միջոցով, ուստի զուգարանի ջուրը քաշելու ժամանակ կափարիչը միշտ  պետք է  փակ պահել։


19 մարտ, 2020

Լրահոս
Ամենաընթերցվածը
Օրվա
Շաբաթվա
Ամսվա
One of the world's oldest civilizations, Armenia once included Mount Ararat, which biblical tradition identifies as the mountain that Noah's ark rested on after the flood. It was the first country in the world to officially embrace Christianity as its religion (c. A.D. 300).In the 6th century B.C. , Armenians settled in the kingdom of Urartu (the Assyrian name for Ararat), which was in decline. Under Tigrane the Great (fl. 95–55 B.C. ) the Armenian empire reached its height and became one of the most powerful in Asia, stretching from the Caspian to the Mediterranean seas. Throughout most of its long history, however, Armenia has been invaded by a succession of empires. Under constant threat of domination by foreign forces, Armenians became both cosmopolitan as well as fierce protectors of their culture and tradition. Over the centuries Armenia was conquered by Greeks, Romans, Persians, Byzantines, Mongols, Arabs, Ottoman Turks, and Russians. From the 16th century through World War I, major portions of Armenia were controlled by their most brutal invader, the Ottoman Turks, under whom the Armenians experienced discrimination, religious persecution, heavy taxation, and armed attacks. In response to Armenian nationalist stirrings, the Turks massacred thousands of Armenians in 1894 and 1896. The most horrific massacre took place in April 1915 during World War I, when the Turks ordered the deportation of the Armenian population to the deserts of Syria and Mesopotamia. According to the majority of historians, between 600,000 and 1.5 million Armenians were murdered or died of starvation. The Armenian massacre is considered the first genocide of the 20th century. Turkey denies that a genocide took place and claims that a much smaller number died in a civil war.read more: Armenia: Maps, History, yerevanvideo.com Geography, Government, Culture