2013-ից հետո առաջին վայրէջքը՝ Հալեպի միջազգային օդանավակայանում... Փետրվարի 26-ին նախատեսված չվերթով Իրանից ՀՀ քաղաքացիներին հայրենիք կվերադարձնեն... ԱՄՆ-ն չի մասնակցի թուրքական ռազմական օպերացիային Սիրիայում... Վահան Թոթովենց. Մարանը...
Հայուհու փոքրիկ «արկածը»՝ Սպահան-Թեհրան ավտոբուսում
Հայուհու փոքրիկ «արկածը»՝  Սպահան-Թեհրան  ավտոբուսում
27 February 2020 , 17:57

 

Հայկանուշ Մեսրոպյան

Բանասիրական գիտութունների դոկտոր, դոցենտ,
ՀՀ ԳԱԱ  լեզվի ինստիտուտի առաջատար գիտաշխատող

 

 

Առավոտյան առաջին դաս ունեի։ Համալսարանական հյուրանոցից դուրս գալիս աշխատակիցը հարցրեց.
-Խանո՛ւմ, դասի եք գնո՞ւմ։ Դաս չկա։
Զարմացա։ Ինչո՞ւ չկա...երեկ եմ համալսարանում եղել։
-Այո՛, բայց այսօր արդեն չկա. կեսգիշերին են հեռուստացույցով հայտարարել։
Համալսարանական շրջափակում Սպահանի կյանքին գրեթե անհաղորդ եմ։ Անմիջապես գնացի Նոր Ջուղայի Ամենափրկչյան վանք՝ առաջնորդարան, զանգահարեցին Թեհրան՝ ԻԻՀ-ում ՀՀ դեսպանություն։ Չնայած բարեհաճությանն ու աջակցելու պատրաստակամությանը, հանդարտության հորդորին ՝ վճռեցի առանց իսկ վայրկյան կորցնելու վերադառնալ Հայաստան։
Ահա և շարժվեց Սպահան-Թեհրան կիսադատարկ ավտոբուսը։ «Լավ է, կողքիս նստատեղը ազատ է, հանգիստ կարող եմ տեղավորվել»,- ու աղետից արդեն փրկվածի հանդարտությամբ պատուհանից հետևում եմ քաղաքի սահող պատկերներին։
Խցանված փողոցներում վարորդի օգնականը երբեմն-երբեմն բաց դռնից «Թեհրա՜ն, Թեհրա՜ն» է՛ստի համեցեք է գոռում։
Հուրախություն վարորդի՝ գիրուկ մի տիկին, ճեղքելով մեքենաների ստվար պատնեշը, իրեն նետեց դանդաղընթաց ավտոբուսի բաց դռնից ներս։
Վարորդի օգնականը նրան ուղեկցեց դեպի իմ կողքի նստատեղը։ Սելջուկյան մնացորդային դիմագծերով լայնածավալ տիկինը՝ լայնածավալ ժպիտը դեմքին, տեղավորվեց կողքիս և անմիջապես անցավ մտերմիկ զրույցի։
-Ո՞ւր եք գնում։
- Թեհրան, այնտեղից Երևան,- պատասխանեցի փոխադարձ ժպիտով։
-Ա՜..., -ծիծաղեց նա,- ես էլ եմ գալիս Արմանիստան։
Որպես Լոռվա օդ ու ջրով մեծացած անհատ, հնարավոր համարեցի և իր նման ջերմ ու լայնաժպիտ, ուրախ-ուրախ բարի գալուստ մաղթեցի։
Մեկ էլ տիկինս իր անկաշկանդ ոճով քրքջաց.
-Հո՛մ եմ գնում, Հո՛մ...
«Հոմ... Քոմ... Ղոմ...» ականջիս հնչեց որպես դատավճիռ՝ ջախջախելով լոռեցիությունս ու սիրալիրությունս։
Չգիտեմ՝ ինչ հայացքով նայեցի տիկնոջը, և նա, ի պատասխան դեմքիս արտահայտությանը, տեղից վեր կացավ և ի լուր ավտոբուսում գտնվողների՝ ճղճղալով բարձրաձայնեց.
-Ի՞նչ է, սարսափեցի՞ք, լեղաճա՞ք եղաք... Ոչ մի բան էլ չկա Հոմում, ամեն ինչ սո՛ւտ են ասում... սո՛ւտ... Նայե՛ք ինձ, ես հիվանդ տեսք ունե՞մ... ,- ու փափլիկ ձեռքերը թփթփացնում էր մարմնի գիրուկ մասերին։
Ուղևորներից ոչ մեկը չմիջամտեց լաչառաոճ մենախոսությանը։
Ես սսկված կատարեցի իմ գիտական եզրահանգումը։ Տիկնոջ վարքագիծը, մարմնի սելջուկյան ձևը, ձայնի տոնը, հնչյունական համակարգը հնդեվրոպական չեն։ Պարսկուհիները բարեկազմ են, մեղմ ու բարեկիրթ։ Ինչի համար այս մտքերը պաշարեցին ինձ՝ չգիտեմ։
Պաշտպանական ելույթից հետո ավտոբուսի միջանցքում անկաշկանդ գնաց-եկավ, հանեց հեռախոսը, բզբզաց, ապա դիմեց հետևի նստարաններին նստած տղամարդկանց։
-Հեռախոսս լիցքավորում չունի, մեկդ հեռախոս տվեք, զանգահարեմ։
-Իմ հեռախոսն էլ լիցք չունի,- ցածրաձայն պատասխանեց տիկնոջ հայացքի պաշարման տակ ընկած տղամարդը։ Մյուսները լռեցին։ Պարսիկները շատ բարյացակամ են, սակայն ոչ մեկը չհամարձակվեց իր հեռախոսը տալ տիկնոջը։ «Հոմ» տեղանունը նրանց էլ էր սարսափեցրել։ Ես արդարացա՝ ասելով, որ հեռախոսս Հայաստանից դուրս չի բռնում։
Տիկինը լայնաժպիտ գրոհից հետո մարմինը աջ ու ձախ ճոճելով, նստածներին հրմշտելով մոտեցավ վարորդին և խնդրեց լիցքավորման դնել հեռախոսը։
Մինչ նա գնաց հեռախոսը լիցքավորելու, ես գլխաշորով ծածկեցի դեմքս, դիմակս ամուր հպեցի, քնած ձևացա՝ այդ կերպ փորձելով խուսափել սոդոմի զրուցասեր տիկնոջից։
Հոմի մասին մտքերը պաշարել էին ինձ։ Ա՜յ քեզ անհաջողություն։ Այս հսկայական Պարսկաստանում հենց Հոմ գնացողը պիտի կողքիս նստե՞ր։ Հոմը ճանապարհի կեսին է։ Բայց դե մինչև Թեհրան փրկություն չկա։ Տիկինը Հոմում կիջնի, մի այլ հոմեցի կբարձրանա։ Գոնե բարձրացողը տղամարդ լինի, իմ կողքին չեն նստեցնի. այս երկրում ընդունված չէ։ Այդ հույսն էի փայփայում, երբ մեքենայի արգելակումից Գնդլիկը ուղղակի թրմփաց վրաս։ Չնայած գլուխս խփվեց ապակուն, ես «քնից» չարթնացա, բայց և առիթ ունեցա մեջքով շրջվելու «դատավճռից», գլխաշորս վահանավորեցի և սկսեցի հոգեթերապիա անել։
Մի որոշ ժամանակ անց՝ Գնդլիկս հեռախոսը վերցնելուց հետո, իրեն հարմար տեղավորվեց, ու սկսվեց... այն, ինչից խորշում եմ, ինչը գրգռում է նյարդերս... կենցաղային միաբջիջ հեռախոսազրույցներ։ Տիկինը անընդմեջ զանգահարում և զանգահարվում էր (կրավորականի նոր ձև)... Իր կենցաղային մանրամասները մերթ պարսկերեն, մերթ թուրքերեն ճղճղան ձայնով թափում էր ուղևորների գլխին՝ այդ կերպ վրեժ լուծելով իրեն հեռախոս չտվածներից։
Ես սփոփում էի ինձ տարբեր լեզվաընտանիքների պատկանող պարսկերենի և թուրքերենի համեմատական վերլուծությամբ, ոչ ցեղակից լեզուների՝ Հոմի տարածքին բնորոշ բարբառային առանձնահատկությունները դասդասելով, պարզունակ բառապաշարի ու հասարակաբանությունների լեզվաոճական քննությամբ։ Բայց դա էլ չէր օգնում։ Ակնհայտ էր, որ տիկինը դիտավորյալ է անում։ Պարսկաստանում ընդունված չէ բարձրաձայն խոսելը, մանավանդ հասարակական վայրերում հեռախոսով զազրաբանելը։ Սակայն ոչ մեկը ձայն չէր հանում, դիտողություն անող, կարգի հրավիրող չեղավ։ Բոլորն անձայն համակերպվել էին տկինոջ՝ ստրեսից դուրս գալու յուրօրինակ եղանակին։
Չգիտեմ ինչքան էր անցել (ինձ համար տաժանակիր ժամեր), ապակու արտացոլանքի մեջ նկատեցի, որ կինը ջրով բաժակը շրջեց վրան։ Հետո տիրեց լռություն։ Երբ լռությունը երկարեց, ես գլխաշորիս տակից գողունի նայեցի կողքս, ու ինչպիսի՜ երջանկություն... տիկինը չկար։
Մի քանի րոպե հետո համարձակվեցի ետ նայել։ Գնդլիկը, խախտելով Պարսկաստանում ընդունված կարգը, լուռ նստած էր մի տղամարդու կողքին։ Մեր հայացքները հանդիպեցին։ Նրա աչքերում վախվորած թախիծ ու հանդիմանություն կար։
Հետո դարձյալ զա՜նգ, զա՜նգ, զա՜նգ.... , տափակաբանություն ու զազրախոսություն..., սակայն այս անգամ արդեն ինձ համար ավելի ապահով, մի երկու-երեք շարք հեռավորությունից։ Մանրամասնորեն ծանոթացա Գնդլիկի տան անդամներին՝ անուն առ անուն, իմացա նրանց գտնվելու վայրի, այդ պահի զբաղմունքի, բոլոր հարազատների ու հարևանների եփած ճաշերի, Նովրուզի նախապատրաստությունների, լվացքի հաճախականության, աման-չամանի տեղաշարժերի, միրգ-բանջարեղենի գների ու հազար ու մի բանի մասին։ Սակայն ոչ մի խոսք համաճարակի մասին։ «Սո՛ւտ է»,- սահմանել էր իր համար Գնդլիկը։
Մղձավանջային ժամերն անցան։ Ահա և տարածաշրջանը սասանած Հոմ-Քոմ-Ղոմը։
Գնդլիկը հաղթականորեն առաջ գնաց՝ իջնելու։
Մեքենայի դուռը բացվեց։ Լսվեց մի անպարկեշտ քրքիջ.
-Ես իջնո՜ւմ եմ, իջնո՜ւմ, վախկոտնե՛ր... հանգիստ շո՜ւնչ քաշեք, առողջությո՜ւն բոլորիդ...

Լրահոս
Ամենաընթերցվածը
Օրվա
Շաբաթվա
Ամսվա
One of the world's oldest civilizations, Armenia once included Mount Ararat, which biblical tradition identifies as the mountain that Noah's ark rested on after the flood. It was the first country in the world to officially embrace Christianity as its religion (c. A.D. 300).In the 6th century B.C. , Armenians settled in the kingdom of Urartu (the Assyrian name for Ararat), which was in decline. Under Tigrane the Great (fl. 95–55 B.C. ) the Armenian empire reached its height and became one of the most powerful in Asia, stretching from the Caspian to the Mediterranean seas. Throughout most of its long history, however, Armenia has been invaded by a succession of empires. Under constant threat of domination by foreign forces, Armenians became both cosmopolitan as well as fierce protectors of their culture and tradition. Over the centuries Armenia was conquered by Greeks, Romans, Persians, Byzantines, Mongols, Arabs, Ottoman Turks, and Russians. From the 16th century through World War I, major portions of Armenia were controlled by their most brutal invader, the Ottoman Turks, under whom the Armenians experienced discrimination, religious persecution, heavy taxation, and armed attacks. In response to Armenian nationalist stirrings, the Turks massacred thousands of Armenians in 1894 and 1896. The most horrific massacre took place in April 1915 during World War I, when the Turks ordered the deportation of the Armenian population to the deserts of Syria and Mesopotamia. According to the majority of historians, between 600,000 and 1.5 million Armenians were murdered or died of starvation. The Armenian massacre is considered the first genocide of the 20th century. Turkey denies that a genocide took place and claims that a much smaller number died in a civil war.read more: Armenia: Maps, History, yerevanvideo.com Geography, Government, Culture